Майнц әулиесі Албанның тарихы және аңызға толы өмірі

Кіріспе

Албан Майнцтік (лат. Albanus немесе Albinus; шамамен Майнц қаласында немесе оның жанында қайтыс болған)

Гозвиннің Альбанидің қасиетті жолын өтуі

Екінші маңызды дереккөз – 1060 немесе 1070 жылдары мектеп мұғалімі Гозвин жазған толық емес агиографиялық «Пассио Санкти Альбани», ол Альбан туралы оның заманына дейін өте аз мәлімет қалғанын айтып ренжіді. Гозвиннің баяны Рабанның «Мартирологийінде» кездеспейтін көптеген жаңа элементтерді қамтиды, оның ішінде 325 жылы өткен Никея соборы туралы кіріспе де бар, ол ариандыққа қарсы шығып, бірақ Хонорий мен Аркадий Теодосийдің (395) орнына келгенге дейін жалғасты. Ол кезде Альбан Теонесттің төрт шәкіртінің бірі ретінде есімдері тіркелген, ал қалғандары – Урсус, Табраха және Табратта. Бұл бес католик дін қызметкері Хунерик, вандалдардың қатал арий патшасының (тарихта 80 жылдан кейін, 477–484 жылдары билік еткен) қудалауынан кейін Солтүстік Африкадан Италияға қашуға мәжбүр болды. Олар Милан епискобы Амвросийге (374–397 жылдары қызмет еткен; Хунерик патша болғанға дейін 80 жыл бұрын қайтыс болған) барды. Амвросий Теонест пен оның шәкірттеріне терең теологияны үйретті және оларды Галлия мен Германиядағы «арий жануарларын» дінге көшіруге жіберді. Олар Аугуста Прима Ретия деген қаладан өтеді, онда Урсус арийлердің қолынан қаза табады, ал Альбанды жергілікті арийлер Майнц қаласында басын кесіп өлтіреді, ол католиктік Үштік туралы ілімді уағыздаған болатын. Аңыз соңында Альбан басын қолымен жерленген жеріне алып барғаны айтылады. Хайнц Томас (1970) «Пассионың» саяси мақсатта жазылғанын көрсетті: Гозвин Майнц архиепискобы Зигфрид I-ге қызмет ету үшін Майнц архиепискобын Германия мен Галлиядағы барлық христиандардың басшысы ретінде көрсетті және Альбан, Теонаст, Бонифаций және басқа Майнц дін қызметкерлерінің өмірін осыны дәлелдеу үшін бейімдеді.

Қайта құруға тырысу

Албанның өмірі туралы айтылатын әңгімелердегі уақыт, орын, тұлғалар мен оқиғалар жиі бір-біріне қайшы келеді, сондай-ақ кейбір мәліметтер түсініксіз болып қалады; осының салдарынан ғалымдар Албанның өте әртүрлі нұсқаларын жасап шығарды.

Кездесу

Кейде ол Майнцте немесе оның маңында 400 жылы қайтыс болды деп есептеледі (Уоткинс 2015), бірақ басқалары ол көп ұзамай, шамамен 483 жылы қайтыс болды деп мәлімдейді (Хиршель 1855). Тағы басқалары өздерін 10-ғасырдағы ұстазы Теонисттің өмірбаянына сүйендіреді, онда Альбан Майнцте шейіт болған, ал Теонист 380 жылы 30 қазанда Альтинум маңында шейіт болған делінеді. Амвросийдің өлімі (397) және Хунериктің билігі (477–483 жж.) басқа дереккөздерден жақсы белгілі болғандықтан, Гозвиннің Теонист пен оның шәкірттері Хунерик Африкадан қуғаннан кейін Амвросийді Миланда кездестіргені тарихи тұрғыдан дұрыс емес. Африкадағы вандалдар патшалығын 435 жылы Гейзерик құрған, ол 477 жылы қайтыс болды. Гозвин оның Гейзериктен кейін Хунерик вандалдардың патшасы болғанын (Huneric Wandalorum Rex post Gezericum patrem) айтады. Ал басқалары бұл сәйкестендіруге көзі жетпейтінін немесе оны қайда орналастыруға болатынын білмейтінін айтады, себебі ол мүлде болмаған сияқты көрінеді. Бұл Намсия Альбанның туған жері ме, әлде Теонист епархиясының бөлігі ме, әлі де белгісіз, ал басқалары соңғысын Филиппи епискобы деп есептейді. Шаабтың (1844) сөзіне қарағанда, Альбан 404 жылы Майнцке арийлерді католицизмге көндіру үшін келді, бірақ олар оны Гартенфельдте бас кесті. Хиршель (1855) Альбан мен епископ Теонист екеуін де арийлік вандал патшасы Хунерик Африкадан қуғандығын мәлімдеді. Смит пен Уэйс (1877) былай деп жазды: "Альбан, Менцте шейіт болған, кімнің білмейді, қашан болғанын да ешкім білмейді. Баида Диоклетиан тұсында, ал Сигеберт (Хроникада) оның Теонистпен бірге Филиппиден 425 жылы қуылғанын айтады. Ал Рабан Мавр оны Хуннериктен қашқан африкалық епископ деп атауға дейін барады." Хёптли (2003) Альбанның культы Теонистпен байланысты болғанын, ол Филиппи епископы болған болуы мүмкін, бірақ 5-ғасырдың Майнц епискобы Таумастпен шатастырылғанын айтты. Пелизеус (2012) Майнцтің 406 жылы вандалдар, швебтер және бургундтар басып алғанын, сол шайқаста Альбанның қаза тапқанын мәлімдеді. Уоткинстің (2015) реконструкциясы бойынша, Альбан – Наксос аралынан шыққан грек дін қызметкері, оны арийлер Майнцке жер аударды, онда ол миссионер болды. Жергілікті арийлер оны 400 жылға жуық уақытта өлтірді. Монастырь 1557 жылы қирап, ешқашан жаңартылмады. Альбан Майнц және Альбан Веруламиум екеуі де суреттерде бас кесілгеннен кейін қолдарымен басын ұстап тұрған күйде бейнеленеді.

It is sometimes assumed that he died in or near Mainz around the year 400 (Watkins 2015), but others claim he died much later, around 483 (Hirschel 1855). Still others base themselves on a 10th century vita of his teacher Theonistus, which claims that Alban was martyred in Mainz before Theonistus was martyred near Altinum on 30 October 380. As the death of Ambrose (397) and the reign of Huneric (r. 477–483) are well known from other sources, this means Gozwin's claim that Theonistus and his disciples visited Ambrose in Milan after they were expelled from Africa by Huneric cannot be historically correct. The Vandal Kingdom in Africa was not established until 435 by Gaiseric, who died in 477, and Gozwin specifies it was ruled by Huneric Wandalorum Rex post Gezericum patrem ('Huneric, King of the Vandals after his father Gaiseric'). while others state that they are not sure about this identification, or that they have no idea where to locate it because it doesn't seem to have existed. Neither is it clear whether this Namsia was the birthplace of Alban, or (part of) the diocese of Theonistus, while others identify the latter as bishop of Philippi,

According to Schaab (1844), Alban came to Mainz around 404 to convert Arians to Catholicism, but they decapitated him at Gartenfeld. Hirschel (1855) alleged that both Alban and bishop Theonistus were expelled from Africa by the Arian Vandalic king Huneric, and that Mainz had no bishop when they arrived to proselytise the local Arians, who proceeded to expel Theonistus and behead Alban in Gartenfeld around 483. Smith & Wace (1877) wrote: "Albanus of Mentz, martyred at Mentz no one knows when, according to Baeda under Diocletian also, according to Sigebert (in Chron. ), who says he had been driven from Philippi with Theonistus its bishop, in 425, and respecting whom Rabanus Maurus goes so far abroad as to call [Alban] an African bishop flying from Hunneric "

Häuptli (2003) argued that Alban's cult became associated with that of Theonistus, who may have been a bishop of Philippi but who was confused with Thaumastus, a 5th century bishop of Mainz. Pelizaeus (2012) claimed that Mainz was conquered by the Vandals, Suebi and Burgundians in 406, during which Alban was killed. In Watkins' reconstruction (2015), Alban was a Greek priest from the isle of Naxos, who was exiled by the Arians to Mainz, where he became a missionary; the local Arians killed him around 400. The monastery was devastated in 1557 and never renewed. Both Alban of Mainz and Alban of Verulamium are represented in art as carrying their head between their hands, having been beheaded.