Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей генералы (1863–1919)
Russian general (1863–1919)
Хусейн хан Нахичеванский (немесе Нахичеванский), франциялық жазу бойынша: Хуссейн Нахичевский (; Гусейн хан Нахичеванский немесе Хан Гуссейн Нахичеванский) (28 шілде 1863 жылы Нахичеван қаласында дүниеге келген – 1919 жылғы қаңтарда Санкт-Петербургте қайтыс болған) – әзербайжандық тегі бар орыс кавалерия генералы. Ол H.I.M. сүйемелдемесінің генерал-адъютанты қызметін атқарған жалғыз мұсылман болды.
Huseyn Khan Nakhchivanski, or Nakhichevansky, francised spelling: Hussein Nahitchevansky (; Гусейн хан Нахичеванский or Хан Гуссейн Нахичеванский) (28 July 1863 in Nakhchivan City – January 1919 in St. Petersburg), was a Russian Cavalry General of Azerbaijani origin. He was the only Muslim to serve as General Adjutant of the H. I. M. Retinue.
Әскери мансап
Ол 1863 жылғы 28 шілдеде Нахчыван қаласында (қазір Әзірбайжан Республикасының Нахчыван Автономиялық Республикасының астанасы) дүниеге келген. Оның әкесінің әкесі Ехсан хан Нахчыванский Нахчыван хандығының соңғы билеушісі болған. Хусейн Нахчиванскийдің ата-анасы – Ресей армиясының генерал-майоры Кәлбали хан Нахчиванский және Ериван хандығын (1828 жылы таратылған) билеген Қажар әулетінің тармағының өкілі Хуршид Қажар Иравани болды. 1874 жылы Хусейн Нахчиванский Пейдж корпусына қабылданды және 1883 жылы үздік бітірді. Ол корнет шені алып, Лейб-гвардиясының элиталық ат полкіне тағайындалды. Нахчиванский онда жиырма жыл қызмет етіп, корнеттен Лейб-гвардиясының полковнигіне дейін өрледі. 1904 жылы орыс-жапон соғысы басталғанда, Хусейн хан Петровск портына еріктілерден 2-ші Дағыстан атты әскер полкін құру үшін жіберілді. Соғыс барысында полк өзін ерекше көзге түсірді, ал хан Нахчиванский жеті награда алды. 1907 жылғы 27 қаңтарда ол қоршауда қалған орыс жаяу әскерін құтқару мақсатымен сәтті ат шабуылын ұйымдастырғаны үшін IV дәрежелі Әулие Георгий орденімен марапатталды. Оған сондай-ақ "Алтын Георгий" қылышы табыс етілді. Хан Нахчиванский 1905 жылғы қарашадан бастап 44-ші Нижегород драгун полкінің командирі болды, ал 1906 жылы оны Й.М. Серкесінің флигель-адъютанты етіп тағайындады және Лейб-гвардиясының ат полкіне командир болып тағайындады, осы полкте ол әскери қызметін бастаған еді. 1907 жылы генерал-майор шеніне ие болды. 1912 жылы 1-ші жеке атты бригаданың командирі болып тағайындалды, 1914 жылы генерал-лейтенант шеніне көтеріліп, 2-ші атты дивизияның командирі болды және осы лауазымда Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. 1914 жылғы тамызда хан Нахчиванский 1-ші армияның оң фланкіндегі атты әскер тобының басшысы болды. 1914 жылғы 19 қазаннан бастап 2-ші атты корпустың командирі болды, ал 1914 жылғы 22 қазанда оған III дәрежелі Әулие Георгий ордені табыс етілді, оны оған патша Николай II жеке табыс еткен. 1915 жылғы маусымда ол Й.М. Серкесінің генерал-адъютанты болып тағайындалды және бұл лауазымға ие болған жалғыз мұсылман атанды. 1915 жылғы 25 қарашада Гусейн хан Кавказ армиясының бас қолбасшысының тағайындалған орынбасары болды, ал 1916 жылғы 23 қаңтарда кавалерия генералы шеніне көтерілді. 1916 жылғы 9 сәуірден бастап гвардиялық атты корпусының командирі болды және Брусилов шабуылына қатысты.
He was born on July 28, 1863, in Nakhchivan City (now the capital of the Nakhchivan Autonomous Republic in Azerbaijan). His paternal grandfather Ehsan Khan Nakhchivanski was the last ruler of the Nakhchivan Khanate. Huseyn Nakhchivanski's parents were Kalbali Khan Nakhchivanski, a major general in the Russian Army, and Khurshid Qajar Iravani, a member of a branch of the Qajar dynasty who ruled the Erivan Khanate (abolished in 1828). In 1874, Huseyn Nakhchivanski was admitted to the Page Corps and graduated with honours in 1883. He received the rank of cornet and was assigned to the elite Leib Guard Horse Regiment. Nakhchivanski served there for twenty years and ascended positions from cornet to Colonel of the Leib Guard. When the Russo Japanese War broke out in 1904, Huseyn Khan was seconded to Petrovsk Port to form from volunteers the 2nd Dagestani cavalry regiment. During the war the regiment distinguished itself, and Khan Nakhchivanski himself received seven decorations. On January 27, 1907, he was decorated with a fourth degree Order of Saint George for launching a successful cavalry onslaught to save an encircled Russian infantry unit. He was also awarded the Golden Saint George sword. Khan Nakhchivanski was the commander of the 44th Nizhegorodski Dragoon regiment from November 1905, and in 1906, he was made Fliegel Adjutant of H. I. M. Retinue and appointed the commander of Leib Guard Horse Regiment, where he started his military career. In 1907, he received the rank of major general. In 1912, he was appointed the commander of the 1st detached cavalry brigade, in 1914 he was conferred the rank of lieutenant general and made the commander of 2nd Cavalry Division and in this position entered World War I. In August 1914, Khan Nakhchivanski was the head of the cavalry group on the right flank of 1st army. From October 19, 1914 he was commander of the 2nd cavalry corps and on October 22, 1914, he was decorated with the Order of Saint George of III degree, which was presented to him personally by Tsar Nikolas II. In June 1915, he was appointed General Adjutant of His Imperial Majesty and became the only Muslim to hold that position. On November 25, 1915, Huseyn Khan was seconded to the chief commander of the Caucasian Army and on January 23, 1916 he was promoted to the rank of the General of the Cavalry. He was the commander of Guard Cavalry Corps from April 9, 1916 and took part in Brusilov Offensive.
Ресей революциясы
1917 жылдың қысында Петроградта (қазіргі Санкт-Петербург) Ақпан революциясы басталғанда, Нахичеванский патшаны қолдаған екі орыс генералының бірі болды (Федор Артурович Келлермен бірге) және Жоғарғы Бас қолбасшы штабына Николай II-ге бүліктерді басу үшін корпусын ұсыну туралы телеграмма жіберді, бірақ Николай II бұл телеграмманы ешқашан алмады. Николай II тақтан басқаннан кейін хан Нахичеванский Ресейдің Уақытша үкіметіне қызмет етуден бас тартты. Ол әскерден босатылып, отбасымен Петроградта тұрды. Жаңа құрылған Әзірбайжан Демократиялық Республикасын қолдамаған азербайжандықтардың санаулы бірі болды, ол берік орыс монархисі болып қалды. Қазан революциясынан кейін және Петроград Чекасының басшысы Моисей Урицкийге жасалған қастандықтан кейін Нахичеванский, Петроградтың басқа да көрнекті азаматтарымен бірге большевиктерге тұтқынға алынды. Ол Ұлы князьдер Павел Александрович, Николай Михайлович, Георгий Михайлович және Дмитрий Константиновичпен бірге бір түрмеде ұсталды. Сондай-ақ сол түрмеде хан Нахичеванскийге қызмет еткен және кейін қашып кеткен князь Габриэль Константинович та ұсталды. Ол естеліктерінде түрме ауласында серуендеу кезінде хан Нахичеванскиймен кездескенін айтқан. 1919 жылдың қаңтарында Петр мен Павел бекінісінде Ұлы князьдер атылды. Көптеген тарихшылар хан Нахичеванскийдің де Ұлы князьдермен бірге атылғанын болжайды. Дегенмен, хан Нахичеванскийдің қалай қаза болғаны және қайда жерленгені әлі күнге дейін белгісіз.
When in the winter of 1917 the February Revolution began in Petrograd (present day Saint Petersburg), Nakhchivanski was one of the two Russian generals (alongside Fyodor Arturovich Keller) who supported the Czar and sent a telegram to the headquarters of the Supreme Commander in Chief to offer Nicholas II the use of his corps for suppression of the revolt, but Nicholas II never received this telegram. After the abdication of Nicholas II, Khan Nakhchivanski refused to serve the Russian Provisional Government. He was dismissed from the army and lived with his family in Petrograd. He was one of the few Azeri figures who didn't support the newly formed Azerbaijan Democratic Republic, remaining a staunch Russian monarchist. After the October Revolution and the assassination of the head of Petrograd Cheka, Moisei Uritsky, Nakhchivanski together with some other prominent citizens of Petrograd was taken hostage by the Bolsheviks. He was kept in the same prison with Grand Dukes Paul Alexandrovich, Nicholas Mikhailovich, George Mikhailovich and Dmitry Konstantinovich. Also in the same prison was kept Prince Gabriel Constantinovich, who used to serve under the command of Khan Nakhchivanski and who later managed to escape, and who mentioned in his memoir that he met Khan Nakhchivanski during the walks in the prison yard. The Grand Dukes were executed in the Peter and Paul Fortress in January 1919. It is presumed by a number of historians that Khan Nakhchivanski was executed together with the Grand Dukes. However, the exact circumstances of Khan Nakhchivanski's death and his burial place still remain unknown.
Отбасы
1890 жыл шамасында Нахичеванский орыс ақыны және аудармашысы Николай Гербельдің қызы София Таубеге (туған есімі Гербель; 1864, Санкт-Петербург – 1941, Бейрут) үйленді. Олардың үш баласы болды: Николай (1912 жылы қайтыс болды), Татьяна және Жорж. Қазан революциясынан кейін Нахичеванскийлер эмиграцияға кетті. Олардың ұрпақтары Франция, Ливан, Мысыр және АҚШ-та өмір сүрді (кейбіреулері әлі де өмір сүруде).
Ca. 1890, Nakhchivanski married Sophia Taube (née Gerbel; 1864, St. Petersburg – 1941, Beirut), daughter of the Russian poet and translator Nikolai Gerbel. Together they had three children: Nicholas (who died in 1912), Tatiana and Georges. After the October Revolution, the Nakhchivanskis emigrated. Their descendants lived (and some continue to live) in France, Lebanon, Egypt, and the United States.
Көркем шығармаларда
Нахичеванский Александр Солженицынның «1914 жылдың тамызы» атты Таненберг шайқасы туралы тарихи романында да еске алынады.
Nakhichevanski is also mentioned in Aleksandr Solzhenitsyn's historical fiction about the Battle of Tannenberg entitled August 1914.