Кіріспе

Стоунхендж ескерткішіндегі археологиялық қазбалар туралы жазбалар 17 ғасырдың басына дейін сақталып келген.

Алғашқы зерттеулер

Стоунхендждегі алғашқы қазба жұмыстарын 17 ғасырдың басында доктор Уильям Харви мен Гилберт Норт жүргізді. Олардан кейін Иниго Джонс пен Букингем герцогы да сол жерде қазды. 1666 жылы антиквар Джон Обри Букингем герцогының ордысы толтырылған орталық шұңқырды көре алды. Содан кейін бірнеше шағын зерттеулер жүргізілді. Уильям Каннингтон мен Ричард Колт Хоар Стоунхендждегі одан әрі қазба жұмыстарын жүргізді. 1798 жылы Каннингтон жақында құлаған трилитонның астындағы шұңқырды зерттеді, ал 1810 жылы екеуі құлаған Slaughter Stone астында қазып, ол бұрын тік тұрған деген қорытындыға келді. Олар сондай-ақ оның астындағы Обри шұңқырының бірін де қазып алған болуы мүмкін. 1839 жылы капитан Бимиш Алтар тасының төңірегін қазып, көп ұзамай Чарльз Дарвинге Стоунхенджге иелік еткен Антробус отбасы өзінің ежелгі құрылыстарды көмудегі жер құрттарының әрекеті туралы теориясын тексеру үшін шағын қазба жүргізуге рұқсат берді.

Қазіргі заманғы зерттеулер

1900 жылғы Жаңа жыл қарсаңында Сарсен шеңберінің 22-ші тасы құлап, бірге қақпақ тасын алып түсті. Қоғамдық қысым мен Уильям Флиндерс Петридің The Times газетіне жазған хатынан кейін, Стоунхендждің сол кездегі иесі Эдмунд Антробус, археологиялық бақылаумен жөндеу жұмыстарын жүргізуге келісті, осылайша жер астындағы археологиялық ескерткіштердің жазбаларын жасауға мүмкіндік болды. Антробус бұл жұмысты басқаруға Уильям Гоуленд атты кен инженерін тағайындады. Археологиялық білімі болмаса да, Гоуленд ескерткіштегі ең жақсы және ең толық қазба жазбаларын жасады. Гоуленд тас шұңқырларын қазу үшін бұғы мүйізінен жасалған қазығыштар қолданылғанын анықтады және тастардың өзі орнында жұмыс істеліп, пішінделгенін болжады. Стоунхендждегі ең ірі қазба жұмыстарын полковник Уильям Хоули мен оның көмекшісі Роберт Ньюолл, ескерткіш мемлекеттік меншікке өткеннен кейін жүргізді. Сесил Чабб мырза Стоунхенджді және оған жататын жерді 1915 жылдың 21 қыркүйегінде әйелі үшін 6600 фунт стерлингке сатып алды. Ол үш жылдан кейін жерді британ үкіметіне сыйға тартты. Олардың жұмысы 1919 жылы басталды, ол Құрылыс басқармасының қаржыландыруымен 1926 жылға дейін жалғасты. Хоули мен Ньюолл Стоунхендждегі көптеген ескерткіштердің бөліктерін қазып, оның көп фазалы ескерткіш екенін алғаш рет анықтады. 1950 жылы Антикварлар қоғамы Ричард Дж. С. Аткинсон, Стюарт Пиггот және Джон Ф. С. Стоунға қосымша қазба жұмыстарын жүргізуді тапсырды. Олар көптеген кремацияларды тауып, Стоунхендж туралы жазылған көптеген мәтіндерде әлі де басым болатын терминологияны жасады. 1979 және 1980 жылдары Майк Питтс Хилстонға жақын жерде екі кішкентай зерттеу жүргізді, оның нәтижесінде оның көршісінің болуына дәлелдер табылды. Соңғы қазба жұмыстары электр кабельдерінің, канализация құбырларының және ескерткіш арқылы өтетін жаяу жолдың зиянын азайту мақсатында жүргізілді. 2003 жылдан бері Майк Паркер Пирсон Стоунхенджді оның айналасындағы жерлермен байланыстыруға тырысу үшін Стоунхендж өзені жағалауы жобасының аясында тастар аймағында зерттеулер жүргізіп келеді. National Geographic арнасы 2008 жылдың мамыр айында Паркер Пирсонның теорияларын және Риверсайд жобасының жұмысын терең зерттейтін екі сағаттық деректі фильмді көрсетті. 2008 жылдың сәуір айында Борнмут университетінің профессоры Тим Дарвилл және Антикварлар қоғамының профессоры Джефф Уэйнрайт тас шеңберінің ішіндегі шағын аумақты қазып алды. Бұл Q және R шұңқырларын алып жатқан ең ерте тас құрылыстың нақты мерзімін анықтауға көмектеседі деп күтілуде. 2005 жылдан бастап Блик Мид деп аталатын бұлақ алабының маңындағы аумақты қазу жұмыстары Букингем университетінің профессоры Дэвид Жактың басшылығымен жүргізілді. Бұл аймақтағы ең ерте қоныстың б.з.д. 7900-4050 жылдар аралығында пайда болғанын көрсетті. 2008 жылдың 22 қыркүйегінде Лондон Антикварлар қоғамының президенті Джеффри Уэйнрайт пен Тимоти Дарвилл басқаратын Британияның Борнмут университетінің археологтары бұл жердің ежелгі емдеу және қасиетті саяхат орны болғанын анықтады. Радиокөміртектік талдау көк тастар шеңберінің құрылысы б.з.д. 2400-2200 жылдар аралығында жүргізілгенін көрсетті, бірақ олар бұл жерде адам қызметінің болуын көрсететін б.з.д. 7000 жылға дейінгі көмірлерді де тапты. Бұл Лурдтың алғашқы нұсқасы болуы мүмкін, өйткені бұл аймақ ең көне тас шеңберінен 4000 жыл бұрын зерттелген және одан кейін ғасырлар бойы келушілерді тартқан.