Кіріспе

1972 жылы түсірілген Жанкарло Сантидің фильмі. «Ұлы дуэль» (италия: Il Grande duello) фильмі, сондай-ақ «Дауыл шабандозы» және «Үлкен қақтығыс» аттарымен де белгілі. Бұл 1972 жылы түсірілген итальян тіліндегі спагетти-вестерн фильмі, режиссері – Жанкарло Санти. Ол бұрын Серджио Леоненің «Жақсы, жаман және сұм» және «Бір кезде батыста» фильмдерінде режиссердің ассистенты болып жұмыс істеген. Фильмде Ли Ван Клиф кісі өлтірген күдікпен айыпталған адам үшін әділдік іздейтін шериф рөлін сомдайды.

Сюжет

Филип Вермеер түрмеден қашып шықты. Ол жерде ол Саксон қаласының патриархы Эбенезер Саксонды өлтіргені үшін жазасын өтеп жатыр. Вермеердің әкесін өлтіргені үшін Эбенезер Саксон кінәлі деп саналады. Вермеерді Гила-Бендте 3000 доллар сыйлық күтіп тұрған сыйлық іздеушілер тобы ұстап отыр. Оны Саксонның үш ұлы Дэвид, Илай және Адам жіберген. Клейтон есімді шериф поезбен келіп, жергілікті полиция қызметкерлері орнатқан қоршау арқылы өз жолын табады. Салонға қарай жүріп, ол Вермеерге қоршаудағы кейбір жаулардың қайда жасырынғанын білдіретін әрекеттерді жасайды (мысалы, машақ тастау, сондықтан сабанға жасырылған адам оны сөндіреді). Вермер салонға жетеді, онда Клейтон, Вермердің оқ атуын санап, оның оқсыз қалғанын біледі, оны тұтқындайды. Басты қастандықшылардың өкілі Хоул Вермерді берілуге шақырады. Бір рет атыс естіліп, Клейтон "өлі" сотталғанды сүйреп шығады. Олар Клейтон шериф болғандықтан, ол сыйлық ала алмайды, оның орнына денені беру керек деп айтады. Келіспеушілік атыс-жөнегеге айналады. Вермер ат үстінде секіріп, қашып кетеді, оны үйір (Клейтон болмаса да) қуып жүреді. Вермер жүлде аңшыларын өзінің атына ертіп, содан кейін эстакада жүріп, жолаушылар арасында Клейтонды табады. Топ Silver Bells-те түнегенде, Вермер қабырғаға ілінген сапқышқа барады, бірақ Клейтон оны тоқтатады. Мас станция бастығы қарудың бос екенін айтады, бірақ Клейтон: "Бірде-бір қаруды бос деп санамаңыз" деп жауап береді. Содан кейін ол Вермермен карта ойнайды, Вермер 3000 доллар сыйлығын салады. Вермер жеңіске жетеді, ал Клейтон оны Саксон қаласына өзі қалағандай алып кетуге уәде береді. Вермер Клейтонның сөмкесінен револьверді ұрлайды, бірақ оның бос екенін айтады. Вермер Клейтонның бұрынғы сөзін қайталайды және қағышты тартады, бірақ Клейтон оған оқты көрсетіп, аузынан алып тастайды. Вермер қашуға тырысады, бірақ Клейтон есікті атып тастайды, бұл жолы қалған бес оқпен. Осы уақытта, Хоул бастаған сыйлық аулаушылар үйді қоршап алады. Олар Вермерге 30 секунд уақыт береді. Ол Клейтонмен бірге Элизабетпен бірге, бұрын Вермерге қызығушылық танытқан жолаушы әйелмен бірге. Клейтон оған Вермердің кінәсіз екенін және оны кім жасағанын көргенін айтады, бірақ егер Вермер есіктен шығып кетсе, ол ешқашан білмейді. Вермер өзін ұстап береді. Хоул мен екі бас жүлде иесі өздерінің тобындағы басқаларын өлтіріп, Вермермен бірге қашып кетеді. Клейтон оларды су тасқынында Вермеерді ұрып-соғып, сұрап, әкесінің күмісі қайда екенін сұрайды және айтса, оны босатуды ұсынады. Клейтон арқаннан атып, оны босатады. Вермер әлі тұтқын болып отыр ма деп сұрайды. Клейтон "жоқ" дегенде, ол Клейтонға қарсы қару ұстап, Саксон қаласына соңғысының атына мініп кетеді. Келгеннен кейін Вермер саксондық ұлдары Адам мен Илайға қарсы шығады. Ол Ілиясты (қаланың шерифін) айыптап, әкесін кімнің өлтіргенін сұрайды. Сонымен қатар, біз Ілайдың Саксонды кім өлтіргенін анықтау үшін Холды жібергенін білеміз. Клейтон келіп, Саксоннан Вермеердің ісін қайта ашуды талап етеді. Вермер достарына және әкесінің адал адамдарына күміс кенішінде жиналуға хабар жібереді. Хоул мен Вермер арасындағы жекпе-жекті Клейтон Хоулдың Эбенезер Саксонның бұйрығына сәйкес Вермердің әкесі өлтіргенін ашқаннан кейін бақылайды. Ол жерде Хоулеге көмекші қорқытқыш бар, бірақ Вермер оны Клейтон араласпай-ақ өлтіреді. Дэвид Саксон, ағалардың ең үлкені және қала басқаруға жауапты Адамға күміс кенішіне бара жатқан адамдарды тоқтатуды бұйырады. Көп ұзамай Адам Вермеердің ізбасарларын жасырын жарылғыш заттар мен автоматпен өлтіреді. Дәуіт ағасының бұйрығына сай, ол өз адамдарын өлтіреді. Осы арада Дэвид Клейтонмен кездеседі, ол екеуі де Саксонды кім өлтіргенін білетінін айтады. Егер ол Вермермен бірге қаладан кетсе, Дэвид 25 мың доллар береді. Клейтон айыптаудың тоқтатылуын ұсынады. Вермер сакстардың ұсынысын жасағанын, өйткені "өлген адамдарға басшы қажет емес" деп жауап береді және Адам өлтіргендердің денелерін таситын арбаны ашады. Адам оны терезеден атып өлтіреді, бірақ Адамға үйленуге келген Элизабет ескерту айқайлайды. Клейтон атыс кезінде қашып кетеді. Ертең Ермеерді асып тастау керек. Клейтон нағыз өлтірушінің кім екенін білетінін айтады. Дәуіт өлтіруді жалғастыра беруді қалайды, бірақ Ели оны білуі керектігін айтады. Клейтон мұны өзі істегенін мойындайды, Эбенезер Саксон Вермердің әкесін өлтірді, ал Дэвид Саксон Филипп Вермерді соттаған судьяны сатып алды және Клейтонды соттау кезінде оны кінәсіз деп жариялауға тырысқаннан кейін шерифтігінен айырды, сондықтан әділеттік тек "Саксон жолымен" істелуі мүмкін. Клейтон сондай-ақ күміс кенішіндегі қырғынды айыптайды, ал сакстар Клейтонмен мал қорасында кездесуге келіседі. Кездесуде Клейтон жақындағанда Дэвид үш адамның Клейтонның жылдам және шебер атуын жеңу үшін бірінші атуы керек дейді. Вермер қашықтықтан Клейтонның шляпасын атып түсіреді, осылайша ол бірінші атуға мәжбүр болады. Бұл сәттілікке жетеді және Клейтон үш ер адамды өлтіріп, тек кішкентай жарақат алады. Вермер шляпасын, табелін және жұлдызын алып, Клейтон енді шериф болып жұмысқа қайта баруы мүмкін дейді. Вермер Элизабетпен бірге Мексикаға кетеді, күміс туралы ойламайды. Поездбен келген ескі адам, енді Вермермен дос болып, оларды жолмен апарып салады, ал Клейтон өз жолымен кетеді.

Қабылдау

Спагетти-вестерн фильмдеріндегі повестволық құрылымдарды зерттеу барысында Фридлунд Вермер мен Клейтонның Саксон-Ситиге келгенге дейінгі қарым-қатынасының (коммерциялық жағынан табыстырақ) «Ат үстінде өлім» және «Ашу күні» атты спагетти-вестерн фильмдеріндегі оқиғаларға ұқсас екенін жазады. Бұл фильмдердегі жасы үлкен мерген мен жас басты кейіпкер арасындағы қарым-қатынас бейнеленген. Ол осы сюжет түрінің бастауын «Бірнеше долларға көп» фильміндегі жас және ересек сыйлық іздеушілер арасындағы қарым-қатынасқа дейін жегізеді. Төрт фильмнің де үлкен рөлін Ли Ван Клиф ойнайды. Содан кейін Вермердің туған қаласына оралуы, әкесінің өлімі туралы шындықты табуға тырысуы және бейкүнә адамдардың қырғыны «Қырғын уақыты» және «Техас, сау бол» фильмдеріндегі оқиғаларға жақын, олар Джанго фильмінен әсерленген. Фильмнің музыкасын болашақ «Оскар» жүлдесінің иегері Луис Энрикес Бакалов жазған. Фильмнің тақырыптық музыкасы кейіннен Квентин Тарантиноның «Биллді өлтіру: 1-том» фильмінде пайдаланылды.

Шығару

Wild East 2005 жылы «The Grand Duel» американдық атауымен, «Beyond the Law» фильмімен бірге, таралмаған, шектеулі нұсқадағы R0 NTSC DVD форматында шығарды. 2013 жылы Blue Underground фильмді қайта шығарды, осы рет те американдық атауымен, жаңадан көшірілген және толыққанды қалпына келтірілген R0 NTSC DVD форматында. Кейін Mill Creek Entertainment бұл фильмді Keoma фильмімен бірге қалпына келтірілген нұсқаны пайдаланып, Blu-ray форматында екі фильмді бірге шығарды.