Кіріспе
Уильям Гоуленд Фрай (16 желтоқсан 1842 – 9 маусым 1922) – ағылшын тау-кен инженері. Ол Стоунхендж және Жапонияда археологиялық зерттеулер жүргізді. Оны "жапон археологиясының әкесі" деп атайды.
William Gowland FRAI (16 December 1842 – 9 June 1922) was an English mining engineer who carried out archaeological work at Stonehenge and in Japan. He has been called the "Father of Japanese Archaeology".
Өмірбаян
Гоуленд Англияның солтүстігіндегі Дарем графтығының Сандерленд қаласында дүниеге келген. Ол Оңтүстік Кенсингтондағы Корольдік химия колледжі мен Корольдік тау-кен мектебінде металлургия саласында маманданды және 1870-1872 жылдары Браутон мыс компаниясында химик және металлург болып жұмыс істеді. Бірақ 1872 жылы, 30 жасқа келгенде, оны Жапония империясының Мейдзи үкіметі Осака Зōхейкёкуде шетелдік инженерлік кеңесші ретінде шақырды, бұл Жапония монетасының алдын бағыт беруші мекемесі болды.
Жапонияда (1872 88)
Гоуленд 1872 жылдың 8 қазанында Осакада жұмыс істей бастады, бұл Жапонияны жаңғыртуға көмектесу үшін жұмысқа алынған көптеген шетелдіктерге тән үш жылдық келісімшарт еді. Оның келісімшарты бірнеше рет ұзартылды, ол 16 жыл бойы Жапонияда қалды. Осы жылдар ішінде ол металдарды ғылыми талдау әдістерін, монеталар үшін қола мен мыс қорытпаларын өндіруді, сондай-ақ мыс кендерін тазарту тиімділігін арттыру үшін реверберациялық пеш сияқты заманауи технологияларды енгізді. Оның білімі Жапония монетасынан тыс салаларға да қатысты, ол Жапон императорлық армиясына кеңесші ретінде қызмет етіп, артиллерия өндірісі үшін Осака арсеналын құруға көмектесті. 1883 жылы Жапон үкіметі оған «Таяу Күн» орденін (4-дәреже) табыс етті. Жапониядағы бос уақытында Гоуленд тау шаруашылығымен айналысып, Жапон Альпі тауларының бірнеше шыңдарына алғашқы рет көтерілді. «Жапон Альпі» деген атауды Гоуленд ойлап тапты және ол 1888 жылы Базил Холл Чемберленнің «Жапония нұсқауы» кітабында жарияланды. Кейін бұл атауды ағылшын миссионері Уолтер Уэстон танымал етті. Гоуленд 1874 жылы Яригатакэ тауына шыққан алғашқы шетелдік екенін де мәлімдеді. Дегенмен, Гоуленд Жапонияда көбінесе императорлық мазарларды қамтитын көптеген Кофун кезеңінің (3-7 ғасырлар) қабір үйінділерін (кофун) алғашқы, нақты ғылыми зерттеулер жүргізген әуесқой археолог ретінде танымал. Ол Киүшүдегі Сага, Фукуока және Миядзаки префектураларында, Окаяма префектурасында, Токиодан солтүстікке қарай Фукусима префектурасында, сондай-ақ Кинки аймағындағы көптеген жерлерде қазба жұмыстарын жүргізді. 1888 жылы Гоуленд Жапониядан кеткен кезде оған «Таяу Күн» орденінің 4-дәрежесі және сол кездегі қаржы министрі Мацуката Масаёшиден 3000 иендік сыйлық берілді. Англияға оралғаннан кейін ол Жапониядағы зерттеулері туралы көптеген еңбектер жариялады және Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол Англияға әкелген көптеген артефакттарды Британ мұражайына, сондай-ақ буддалық храмдардан әкелген сувенирлер жинағын сыйға берді. Гоуленд сонымен қатар Нихонга стиліндегі жапон суреттерін жинауға құмар болды.
Англияда
1900 жылы 31 желтоқсанда Сарсен шеңберінің 22-ші тасы дауыл кезінде құлап, бірде-бір тас қаптамасын (линтел) алып түсті. Қоғамдық қысым мен Уильям Флиндэрс Петридің The Times газетіне жазған хатынан кейін, иесі Эдмунд Антробус археологиялық бақылаумен жөндеу жұмыстарына рұқсат беруге келісті. Антробус осы жұмысты басқару үшін Гоуланды тағайындады, ол археологиялық білімі болмаса да, ескерткіште жасалған ең толыққанды, ең егжей-тегжейлі қазба жұмыстарының тізімін жасады. Ол ашқан жалғыз аймақ – қауіпті еңкейген Stone 56 (Ұлы Трилитонның батыс тасы) төңірегіндегі шамамен ... өлшемдегі аудан болды. Жұмыс күрделірек болды, себебі бетон құю және бекіту үшін бір уақытта тек кішкентай ғана аудандарды қазуға болады. Осы қиындықтарға қарамастан, ол тас шұңқырларын қазу үшін мүйіз қозғалтқыштар қолданылғанын және тастардың сол жерде өңделгенін анықтады. Оның жұмысы "Стоунхендж қабатын" – ескерткіштегі мегалит емес көптеген нысандарды жабатын көк тас сынықтарының жұқа қабатын анықтады және осы сынықтар тік тұрған тастардан бұрын пайда болғандығын дәлелдеді.
Соңғы жылдар
Гоуленд 1922 жылдың 9 маусымында 79 жасында Лондонда қайтыс болды. Ол Шығыс Финчлидегі Сент-Мэрилебон бейістігінде жерленді.