Кіріспе
Тамақ немесе сусынның қалыпты мөлшері – бұл әдетте берілетін тамақ немесе сусынның мөлшері. Порция мөлшері, азық-түлік өндіруші, шеф-аспаз немесе мейрамхана сияқты сыртқы күштермен анықталса, ал "өздігінен таңдалған порция" дегені – адамның тамақ немесе шағын тағамдағы порцияны өзі бақылауы. Өздігінен таңдалған порция мөлшері тамақтың қаншалықты дәмді болуы, сондай-ақ аштықты қаншалықты басатыны және тоқтық сезімін қаншалықты тудыратыны сияқты бірнеше факторларға байланысты анықталады.
A serving size or portion size is the amount of a food or drink that is generally served. A distinction is made between a portion size as determined by an external agent, such as a food manufacturer, chef, or restaurant, and a 'self selected portion size' in which an individual has control over the portion in a meal or snack. Self selected portion size is determined by several factors such as the palatability of a food and the extent to which it is expected to reduce hunger and to generate fullness.
Өлшем
Көлемді өнімдер, мысалы қант, әдетте кесе немесе ас қасық сияқты жалпы өлшем бірліктерімен өлшендіріледі. Пісірілімдер, мысалы торт немесе пирог сияқты бөлінетін өнімдердің бір порциясы, өнімнің толық көлемінің бір бөлігімен көрсетіледі (мысалы, 1/8 торт). Алдын ала кесілген немесе бөлек топталған бірліктерде (мысалы, майлы жанғақ) сатылатын өнімдер, эталондық мөлшерге сәйкес келетін шамамен бірліктер санымен тізімделеді. Мысалы, егер майлы жанғақтың эталондық мөлшері 30 г болса және бір майлы жанғақтың салмағы 10 г болса, онда порция мөлшері "3 майлы жанғақ" деп көрсетіледі.
Денсаулыққа әсері
2017 жылы, әсіресе Ұлыбритания мен Нидерландыда, порция мөлшерін бақылау (яғни "порцияны реттеу") адамдардың жейтін тамақ немесе ішетін сусындар мөлшерін өзгертудің тиімді жолы екені белгісіз болды. Дегенмен, 72 рандомизацияланған бақылаулы зерттеулердің жүйелі шолуынан алынған мәліметтерге сәйкес, адамдарға кішкентай өлшемдегі нұсқаларға қарағанда үлкен порция, қаптама немесе дастарқан жиынтығы ұсынылғанда, көбірек тамақ жейді.
Америка Құрама Штаттары
Тамақ пирамидасы мен оның MyPlate бағдарламасы, сондай-ақ тағамдық таңбаламаларда порция өлшемдері кездеседі және екі байланысты, бірақ әртүрлі мағынаға ие. USDA Тамақтану саясаты және ілгерілету орталығы MyPlate стандартын және оған байланысты нұсқауларды белгілейді. FDA тағам өндірушілері тағамның порциясын анықтау үшін қолданатын «Әдетте тұтынылатын анықтамалық мөлшерлер» (RACC) кестелерін және USDA Тамақ қауіпсіздігі мен тексеру қызметтерінің таңбаламаларын анықтайды. Тағамдық ақпарат таңбаламасы тұтынушыларға өнім туралы маңызды тағамдық ақпарат беру және басқа тағамдармен салыстыруға мүмкіндік беру үшін жасалған. Порция мөлшері – тағамның қанша мөлшері үшін тағамдық ақпарат көрсетілгенін көрсетеді. RACC 1993 жылы «Тағамды таңбалау және білім беру туралы» заңға сәйкес бекітілді және адамдар әдетте қанша тамақ жейтіні, қажетті порция көлемімен үйлестірілді. Мұзқаймақ – RACC 1/2 стақан болатын классикалық мысал, бірақ адамдар көбінесе одан да көп тұтынады. 1996 жылдан 2016 жылға дейін тағамның порциялары артты. Мысалы, 2016 жылы Америкадағы орташа кекс 130 грамм болса, 20 жыл бұрын оның порциясы 85 грамм болатын. Тағы бір мысал – бәліш, оның диаметрі мен калориясы соңғы 20 жылда екі есеге өсті. Калориясы екі есеге өскен басқа тағамдардың ішінде американдықтардың негізгі тағамдары – кеспе мен котлеттер бар. Сонымен қатар, картоп фридің бір порциясы мен соданың бір банкісі калориясы мен порциясы үш есеге артты. 1960 жылдан 2000 жылға дейін бәліш пен кекс өлшемі екі есеге өсті. Тағам порциялары уақыт өте келе артқан сайын, «бірлікке бейімділік» те артты. Бұл адамдар порция мөлшері тағамның немесе тамақтың бір порциясына тең деп ойлайтынын білдіреді. «Бірлікке бейімділік» идеясы мейрамханаларда маңызды, себебі клиенттер көбінесе оларға беріліп жатқан нәрсені тағам тобының немесе тамақтың бір порциясы деп ойлайды, бірақ ол бастапқыда есептелгеннен әлдеқайда көп болуы мүмкін. АҚШ-тың FDA «2015-2020 жж. диеталық нұсқауларында» күніне 2000 калория тұтынатын американдық ересек адамның күн сайын 2,5 стақан көкөніс, 2 стақан жеміс, 6 унция дәнді дақылдар, 3 стақан сүт өнімдері, 5,5 унция ақуыз және 27 грамм май тұтынуын ұсынады.