Кіріспе

Жапон тіл білімі маманы және жазушы (1933 жылы туған)

Сусуму Куно (久野 暲) – жапон тіл білімі маманы және жазушы. Ол Гарвард университетінің тіл білімі саласының зейнеткер профессор. 1964 жылы докторлық диссертациясын қорғап, мансабының барлық кезеңін осы университете өткізді. Токио университетін "А" бағасымен бітіріп, "А" және "А.М." академиялық дәрежелерін алды, онда Широ Хатторидің жетекшілігімен тіл білімінде терең білім алды. Аспирантурада ол дравид тілдерін зерттеді. Тілге Чомскийлік көзқарастың ерте жақтасы болған С. Ю. Куроданың арқасында Куно трансформациялық грамматиканы зерттеуге кірісті. 1960 жылы ол Гарвардқа машиналық аударма жобасында жұмыс істеу үшін барды. Куно функционалдық сөйлем перспективасы деп аталатын синтаксиске қатысты дискурстық функционалдық тәсілімен және жапон етістіктерінің синтаксисін, әсіресе стативтің семантикалық және грамматикалық ерекшеліктерін, сондай-ақ жағдай белгілеудің семантикалық байланыстарын және сөздердің орналасу шектеулерін талдаумен танымал. Дегенмен, оның қызығушылықтары одан да кең. Куноға арналған екінші естелік жинағының кіріспесінде редакторлар оның қызығушылықтарын "[синтаксис, семантика және прагматикамен ғана емес, сонымен қатар есептеу лингвистикасы және басқа да салалармен, мысалы, дискурс зерттеуімен және Жапонияда қолданылатын қытай иероглифтері – кандзиді өңдеумен] байланысты" деп сипаттайды.

Жапон тілінің құрылымы

Куноның ең көп оқылатын кітабы – оның инновациялық зерттемесі, «Жапон тілінің құрылымы», ол осы тілдің бұрынғы грамматикаларының көпшілігі жеткілікті түрде түсіндіре алмаған немесе толығымен назардан тыс қалдырған мәселелерді шешуге бағытталған. Ол талдайтын мәселелер – тілдің жалпы ерекшеліктерінің шағын, шектеулі тобы, бірақ жапон тілін меңгеру үшін маңызды, «жапон тілін жапон тілі ететін» және оны басқа тілдерден, әсіресе, негізгі SOV сөздер тізбегін бөлісетін тілдерден ерекшелейтін ерекшеліктер. Subject Object Verb сөздер тізбегі – ол жапон грамматикасына тән 4 маңызды ерекшелікпен байланыстыратын үлгі, атап айтқанда: (1) Препозициялық ерекшеліктерге қарағанда постпозициялық ерекшеліктері. (2) Синтаксистік талдаудағы сол жаққа қарай тармақталу ерекшелігі. (3) Кері бағытталған фразалық жою үлгісі. (4) Сұрау сөздерін сөйлемнің басына қою шектеулерінен босатылуы. Трансформациялық грамматиканың көмегімен Куно стандартты грамматикаларда оқырмандарға айтылмаған нәрселерді, яғни, қалыпты грамматикалық үлгілерді қолдануға болмайтын жағдайларды көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, бұл еңбек инновациялық «дұрыс емес сөйлемдердің грамматикасы» болды.

Белгілі қағаздар

Функциясы мен құрылымы: Сусуму Куно құрметіне, ред. Акио Камио мен Кен Ичи Таками. Амстердам және Филадельфия: Джон Бенджаминс, 1999. және Синтаксикалық және функционалдық зерттеулер: Сусуму Куно құрметіне, ред. Кен Ичи Таками, Акио Камио және Джон Уитман. Токио: Куросио, 2000.