Кіріспе

10 ғасырдағы индуист және буддалық қасиетті тұлға және йог Мацсендранатха, сондай-ақ Мацсендра, Макчиндранатх, Минанатха және Минапа (10 ғасырдың басында) бірқатар буддалық және индуист ағымдарында қасиетті тұлға және йог болған. Ол хатха-йоганы жаңғыртушы және оның ең алғашқы мәтіндерінің авторы саналады. Ол Шівадан білім алған natha sampradaya ағымын құрушы деп есептеледі. Ол Каула шивизмімен байланысты. Сонымен қатар, ол сексен төрт махасиддханың бірі және тағы бір белгілі хатха-йога шебері Горакшанатхтың ұстазы саналады. Оған индуистер де, буддистер де құрмет көрсетеді және кейде оны Авалокитшвараның жаңа өмірге келген түрі деп санайды. Тамил Надудың Сиддхар дәстүрінде Маццендранатх ежелгі 18 Сиддханың бірі ретінде құрметтеледі және Мачамуни деп те аталады. Оның өмірлік самадхисі Мадурай қаласындағы Тирупаранкундрамдағы Каси Вишванатар ғибадатханасында орналасқан.

Ерте өмір

Мацсендраның өмірі туралы көп мәлімет жоқ: ол Минанатха деп те аталады және Луи памен де байланысты, олардың барлық есімдері «Балықтардың Иесі» деп аударылады. Оның туған жерін сипаттаған аңыздар әртүрлі. Джузеппе Туччи екі тибеттік еңбек – Сиддха және Таранатаның «Жеті беруді иелену» еңбегіне сүйене отырып, Тибетте Авалокитшвараның аватары ретінде қаралатын Мацсендранат Каибарта немесе Камарупаның балықшы қауымынан шыққан деп мәлімдейді. Басқа дереккөздерде оның туған жері Барисал (кейін Чандрадуип) деп көрсетілген. Аңыздың басқа да нұсқалары бар, соның ішінде Мацсендра балық болып туған және Шива оны Сиддхаға айналдырған туралы айтылады. Тибеттік нұсқаларда Бенгал шығанағында жұмыс істегенде балықшыдан Сиддхаға айналған Мина балық жегені туралы баяндалады. Кейбір ғалымдар бұл аңызды Киелі кітаптағы Жүніс пен кит туралы оқиғамен салыстырады. Тағы бір аңыз бойынша, Горакшанат Непалдағы Патан қаласына келгенде, Патанның барлық жаңбыр жаудыратын жыландарын ұстап алып, жергілікті халықтың оған қайыр-садақа бермегеніне көңілі қалғаннан кейін медитацияға кіріседі. Осының салдарынан Патан ұзақ уақыт бойы құрғақшылыққа тап болды. Патан патшасы кеңесшілерінің кеңесімен Горакшанаттың гуруы Мацсендранатхты Патанға шақырды. Горакшанат ұстазының Патан қаласында екенін білгенде, жаңбыр жаудыратын жыландарды босатып, онымен кездесуге балады. Жаңбыр жаудыратын жыландар босатылғаннан кейін, Патанға жыл сайын мол жауын-шашын жауа бастады. Осы күннен бастап Патан халқы Мацсендранатхты жаңбыр құдайы ретінде құлшылық етеді.

Шығармалары

Мацсендра Хатха және Тантрикалық еңбектерді жазған автор ретінде танылады, мысалы, "Кауладжнаннанирная" ("Каула дәстүріне қатысты білім туралы талқылау"), "Мацсендрасамхита" және "Акула Виратантра". Бұл шығармалар 11 ғасырда санскрит тілінде хатха йога туралы жазылған ең ерте мәтіндердің бірі болып саналады.

Шәкірттер

Мацсендранатхтың сегіз шәкірті болғандығы тіркелген. Оның шәкірттерінің тізімі әртүрлі храмдар мен рулар арасында өзгеше, бірақ Горакшанатх, Джаландхарнатх, Канифнатх (Канхоба), Гахининатх, Бхартри Натх, Реван Натх, Чарпатинатх және Наганатх кіреді. Мацсендранатхпен бірге олар Навнатх деп аталады. Горкшанатх Мацсендранатхтың тікелей шәкірті саналғанымен, олардың арасындағы уақыт жүздеген жылдарды құрауы мүмкін.

Патан қаласынан Рато Матсьендранатх, Непал

Хянгу (қызыл) Мачиндранат ғибадатханасы, сондай-ақ Бунга ғибадатханасы деп те белгілі, Бунгаматиде де, Патанда да орналасқан. Рато Мачиндранат ғибадатханасы деп те аталатын бұл ғибадатхана 16 ғасырға дейін салынған, Мациндранат ғибадатханаларының ең көнелерінің бірі. Ол Патан Дурбар алаңының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Бұл ғибадатхананың әсем ойылған төрт ағаш есігінің әрқайсысын екі арыстан мүсіні, ал төрт бұрышын ятиге ұқсас хья тұлғалары күзетіп тұрады.

Бхото жатра (भोटो जात्रा) / Арба фестивалі

Бұл құдаймен байланысты маңызды оқиға – жыл сайынғы арба шеруі, ол Бунга Дья Джатра немесе Рато Макчиндранат Джатра деп аталады. Жыл сайын Патан, Лалитпур тұрғындары бұл мерекені жаңбыр құдайына құрмет көрсету үшін тойлайды. Бұл фестиваль Патандағы ең көне және ең ұзақ тойланатын мерекелердің бірі. Бұл мереке жаңбыр маусымы басталар алдында өткізіледі, қалада мол жаңбыр жауып, егін жақсы өсуі үшін. Шеру кезінде Бунга Дьяның бейнесі шамамен 65 фут биіктіктегі биік арбаға орнатылып, бір ай бойы Патан көшелерімен кезең-кезеңмен тарталады. Арба фестивалі басталар алдында, астрологтар көрсеткен қолайлы уақытта, арба фестиваліне 15 күн қалғанда Махаснана рәсімі өткізіледі. Құдай Лаганхельдегі платформаға жеткізіледі, ол Махиндранат ғибадатханасынан 200 метр қашықтықта орналасқан. Сол жерде, көпшілік алдында, құдайға бал, сүт және су қоспасынан тұратын қасиетті сумен жуылады, осы суды панежулар (пасторлар) төрт күміс каласадан (құмырадан) әкеледі. Содан кейін төрт діни қызметкер төрт бағыттан қасиетті суды (жал) құяды. Қай бағыттан бірінші жалын тисе, сол бағыттан жаңбыр маусымы басталады немесе алғашқы жаңбыр жауады деп есептеледі. Махаснанадан кейін, қажет болса, құдайдың бейнесіне жөндеу жұмыстары жасалып, жаңа беті боялады. Беті боялғаннан кейін, құдайға Барейчукегу, Ихи, Бара тигу сияқты түрлі рәсімдер жасалады, адамға жасалғандай. Соңында Дашакарма видхи рәсімі орындалады. Бұлардың бәрі ғибадатханаға бара жатқанда, арба немесе рата Пульчок қаласында Барахи және Явал руларымен жасалады, олардың бірі тек арқан жұмысын жасайды, ал екіншісі – ағашпен жұмыс істейді. Арбаның буындарын біріктіру үшін шегелер қолданылмайды, тек арқандармен және бекідіргіштермен байланады. Тек төрт дөңгелекті ұстау үшін темір қолданылады. Құрылыс аяқталғаннан кейін құдай көлігіне, яғни арбаны тартудан 3 күн бұрын мінбеге көтеріледі. Арба шеруі Пульчоктан басталып, Габахал, Сундра, Лаганхель арқылы өтіп, Жавалахельде аяқталады. Бұрын бұл фестиваль үш мемлекеттің фестивалі деп аталған, яғни Катманду, Бхактапур, Лалитпур, өйткені құдай осы үш мемлекеттің одағымен әкелінген. Сондықтан, бұрын фестивальдің бірінші күнін Катманду, екінші күнін Бхактапур, ал үшінші күнін Лалитпур тұрғындары өткізетін. Соңғы күні үш бауырлас қала Жавалахель жатрасына бас қосып, Кхиртипур және аңғардағы басқа қалалардың тұрғындары да қатысады. Фестиваль аяқталғаннан кейін арба бөлшектеледі, ал Рато Макчиндранат жаңбыр құдайының алғашқы мекені болған Бунгамати деген жақын маңдағы ауылдағы ғибадатханаға әкелінеді. Рато Макчиндранат келесі алты айды сол ғибадатханада өткізеді. Махендранатх – невар халқы үшін маңызды фестиваль. Олар оны Макчендранатхтың бір кезде құрғақшылықтан құтқарып, Каркотакқа су жыландарын босату арқылы су бергендігі үшін тойлайды.