Кіріспе
Бриттанияның туы – Круаз Ду (Қара крест) – Бриттанияның туы, кейінгі орта ғасырларда тәуелсіз герцогтіктің символы ретінде қолданылған. Бретон тілінде "кроаз" сөзі "крест", ал "ду" сөзі "қара" деген мағынаны білдіреді.
The Kroaz Du (Black Cross, ) is a flag of Brittany, used as an emblem of the independent duchy in the late Middle Ages. In the Breton language, kroaz means cross and du means black.
Шығу тегі
Оның пайда болу тарихы туралы нақты мәлімет жоқ. Ол крестшілердің туларынан дамығандығы анық, ал кейбір деректер қара және ақ түстердің Бретань герцогтарының елтаңбасын құрайтын күміс дақтарынан алынғанын көрсетеді (ол 14 ғасырдың басында қабылданған және «жай күміс туы» деп аталатын стандарт ретінде де қолданылған). Бірінші крест жорығының әскерлері қызыл крест белгісін қолданғаны жақсы белгілі (кейіннен бұл Георгий кресі деп аталды). Әр ұлттың өзіндік түстердегі кресттері бар тулар алғаш рет 1188 жылы крестшілер тарапынан қолданылды. Дегенмен, үшінші крест жорығына бритондық барондардың өте аз бөлігі қатысқандықтан, ең алғашқы «Кроаз Ду» 1236 немесе 1237 жылы Папа Григорий IX-тың Бретань герцогы Петр I-ге сыйлағаны мүмкін.
Орта ғасырдың соңғы кезеңдері
Қара крест штандарты 15 ғасырда жүз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін бритондық сарбаздардың белгісі және кемелердің туы ретінде кеңінен қолданыла бастады. Соғысқан әскерлер өздерін крест жорықтарынан мұра еткен тулармен таныстырды: ағылшындар үшін ақ түстегі қызыл крест, француздар үшін көк немесе қызыл түстегі ақ крест, бретондықтар үшін ақ түстегі қара крест. Ол көбінесе герцогтың гербімен біріктірілді, сондықтан әр төрт бөлігінде күміс дақтар бар ту пайда болды. 15 ғасырдағы кейбір миниатюралар бұрынғы ғасырдағы оқиғаларды (жүз жылдық соғыс басталғанда) көрсетеді, онда бретондық рыцарьлар қара крестпен бейнеленген, бірақ бретондықтар сол ғасырда осы белгімен соғысқан-соғыспағаны әлі анық белгісіз.
Кейінгі пайдалану
Kroaz du – 16 ғасырдағы теңіз карталарында Бретаньды бейнелейтін ту. 1532 жылғы қосылудан кейін ешқандай одақ шарты жасалмады, бірақ Бретань адмиралтействосы бретондық кемелер үшін қара крестті туды (өзгертілген дизайнымен) қолдануын жалғастырды. Ол сондай-ақ Нант қаласының, ал уақытша Сент-Мало және Брест қалаларының туларының негізі болды. Француз революциясынан кейін қара крест көбінесе ұмытылды, бірақ 19 ғасырдың соңында кейбір католик ұйымдары мен скауттар оны қайта қолданды. Бұл тудың орнына 20 ғасырда [[Бретань туы]] басымдық алды. Оны умеренді ұлтшылдар мен халықтың көп бөлігі, соның ішінде аймақтық басқару қолдайды. Kroaz du 1990 жылдардың соңынан бері қайта жандандырылды және қысқа мерзімге оңшыл бретондық ұлтшылдардың (Adsav сияқты) символы ретінде қарастырылды, бірақ қазір оның танымалдығы артып келеді. Орта ғасырлық миниатюралардың негізінде, 1999 жылы осы тудың нұсқасы Геранда қаласының символы ретінде қабылданды. Сондай-ақ, 2008 жылы Сент-Назер қаласының жаңа туын жасау үшін де қолданылды.
Басқа жалауларға ұқсастығы
Бұл желек Корнуоллдың, кейде Сент-Пиран желі деп аталатын, нақты кері бейнесі. Корнуолл мен Бретань арасындағы байланыстар жақсы құжатталған, бірақ егер болса, екі желінің арасындағы тарихи байланыстар белгісіз. Біріккен Балтық Герцогтығының желі сырт көрінісімен ұқсас, бірақ ол тең қабырғалы емес, солтүстік кресі.