Жалған қаңқа: ми қауіпсіздігін зерттеуге арналған ішкі қалыптар. Палеоантропологияда жоғалып кеткен адамдардың миын зерттеуге көмектеседі. Резеңкеден жасалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қуыс дененің ішкі қалыбы
Internal cast of a hollow object
Эндокаст – қуыс дененің ішкі қалыбы, көбінесе адам және басқа да организмдердің ми дамуын зерттеуде бас сүйегінің қуысын білдіреді. Эндокасттар қолжетімсіз қуыс кеңістіктің қасиеттерін зерттеу үшін жасанды түрде жасалуы мүмкін, сондай-ақ табиғи түрде қазба жәндіктер арқылы пайда болуы да мүмкін.
An endocast is the internal cast of a hollow object, often referring to the cranial vault in the study of brain development in humans and other organisms. Endocasts can be artificially made for examining the properties of a hollow, inaccessible space, or they may occur naturally through fossilization.
Жасанды құймалар
Нейрокраниумның ішкі жағындағы эндокасттар (ми қабығы) палеоантропологияда жойылған адам ата-бабаларының ми құрылымын және екі жақ бөлігінің мамандануын зерттеу үшін жиі жасалады. Эндокаст ми құрылымын тікелей көрсетпесе де,
Endocasts of the inside of the neurocranium (braincase) are often made in paleoanthropology to study brain structures and hemispheric specialization in extinct human ancestors. While an endocast can not directly reveal brain structure,
Дәстүрлі түрде, құю материалы резеңке немесе резеңкеге ұқсас материал болып табылады. Ми қуысының тесіктері, үлкен тесіктен басқасы, жабылады, және сұйық резеңке бос бас сүйегінің ішіне құйылып, кейін қатаюға қалдырылады. Содан кейін пайда болған қуыс шардан ауа шығарылып, шар сияқты, үлкен тесіктен сығарып алынады. Мұндай резеңке эндокасттар 20-шы ғасырдың соңына дейін стандартты тәжірибе болып келді және кейбір салаларда әлі де қолданылады. Дегенмен, ғалымдар құнды үлгілерге зақым келтіру қаупін болдырмау үшін цифрлық эндокасттар жасау үшін компьютерлік томографиялық сканерлеу технологиясын көбірек пайдалануда.
Traditionally, the casting material is some form of rubber or rubber like material. The openings to the brain cavity, except for the foramen magnum, are closed, and the liquid rubber is slushed around in the empty cranial vault and then left to set. The resulting hollow sphere can then be drained of air like a balloon and pulled out through the foramen magnum. Rubber endocasts like these were the standard practice until the end of the 20th century and are still used in some fields. However, scientists are increasingly utilizing computerized tomography scanning technology to create digital endocasts in order to avoid risking damage to valuable specimens.
Табиғи эндокастар
Табиғи бас сүйегінің эндокасттары да белгілі. Әйгілі Тауң баласы, табылган алғашқы австралопитек, бас сүйегінің беттік бөлігіне жалғасқан табиғи эндокасттан тұрады. Дәл осы мидың пішіні Рэймонд Дартқа бұл қазба қалдығының жойылған маймыл емес, адамның туысы екенін қорытынды жасауға мүмкіндік берді. Сүтқоректілердің эндокасттары ерекше пайдалы, себебі олар қандай жаңа миға ұқсайды, қабықшасымен бірге. Мұндай "тас бауырлы милар" бірнеше жүз түрлі сүтқоректілерден белгілі. Әртүрлі динозаврлардың жүзден астам эндокасттары белгілі, олардың ішінде Тираннозаврдың ми қуысы, бұл жануардың шектеулі интеллектісі және жақсы дамыған иіс сезу қабілеті болғанын көрсетеді. Ең көне белгілі табиғи бас сүйегінің эндокасты – шамамен 300 миллион жыл бұрынғы голоцефалдан табылған балық миы.
Natural cranial endocasts are also known. The famous Taung Child, the first Australopithecus found, consists of a natural endocast connected to the facial portion of the skull. It was the shape of the brain that allowed Raymond Dart to conclude that the fossil was that of a human relative rather than an extinct ape. Mammal endocasts are particularly useful, as they resemble the fresh brain with the dura mater in place. Such "fossil brains" are known from several hundred different mammal species. Several hundred casts of various dinosaurs are known, among them a Tyrannosaurus brain vault, showing the animal had limited intelligence and a well developed sense of smell. The oldest known natural cranial endocast is a fossil fish brain from a Holocephalan, some 300 million years old.
Басқа қуыс жерлердің эндокасттары
Қорытпалары оңай ыдырайтын немесе ерітін жануарлардың эндокасттық қазбалары көбінесе олардың қалыптық қазбаларынан бөлек кездеседі, мысалы, кейбір моллюскалардың арагонит қабықшалары мен теңіз кірпісінің қабықтары сияқты. Көбінесе кездесетін түрі – брахиоподтар мен екі жақтаулы моллюскалардың ішкі қалыптары. Брахиоподтың пентамерус туысындағы эндокаст жамбасқа ұқсайды, сондықтан бұл қазбалар неміс тілінде "Schamstein" немесе "Mutterstein" ("ұят тасы" немесе "ана тасы") деп аталады, ал кейбір екі жақтаулы моллюскалардың эндокасттары Ұлыбританияда дәстүрлі түрде "тас жүрек" немесе "бык жүрегі" деп танылады. Норвегиядан табылған ерте мезолиттік "Венера" мүсіні – "Свинесунд Венерасы" ордовик дәуірінің екі жақтаулы моллюскасының эндокастынан жасалған. Эндокасттар сонымен қатар қоқоштардың қабықтарынан, теңіз кірпілерінен және тіпті сирек қазба іздерін қалдыратын медузалардың асқазан қуысынан да пайда болуы мүмкін. Медициналық немесе анатомиялық мақсаттармен кейде қан тамырларынан жасанды эндокасттар жасалады. Мүшелердің (мысалы, мидың немесе бауырдың) қан тамырларына қатырғы материал құйылады. Ол бекігеннен кейін, мүше өзі ерітіліп, мүшеге қанмен жабдықтаудың үш өлшемді бейнесі қалады.
Endocast fossils from animals with shells that easily disintegrate or dissolve can often be encountered free from their mold fossil, like the aragonite shells of certain molluscs and the tests of sea urchins. A frequently occurring form is the internal mold of brachiopods and bivalves. In the quite symmetrical genus brachiopod Pentamerus, the endocast resembles a vulva, giving these fossils the name Schamstein or Mutterstein ("shame stone" or "mother stone") in German, while some bivalve endocasts are traditionally known as heart of stone or bull hearts in Britain. The "Venus of Svinesund", an early Mesolithic Venus figurine from Norway, is a re worked Ordovician bivalve endocast. Endocasts are also known to develop from snail shells and sea urchins, and even from the stomach hollow of jellyfish, a group that rarely leaves fossil traces. Artificial endocasts are sometimes made from blood vessels for medical or anatomical reasons. The blood vessel of an organ (e. g. brain or liver) is injected with a resin. When it is set, the organ itself is dissolved, leaving a three dimensional image of the blood supply to the organ.