Кіріспе

Атсипадес (грекше: Ατσιπάδες) – Батыс Криттегі миной мәдениетіне жататын тау қасиетті орнының археологиялық ескерткіші. Бұл тау үстінде орналасқан, ашық ауадағы қасиетті орын, тікелей атмосфералық құбылыстарға ұшырайтын. Оны 1985 жылы К. Новицки ашқан.

Орналасқан жері

Атсипадес (грекше: Ατσιπάδες) – батыс Критте орналасқан миной тұғырының археологиялық ескерткіші. Оның тау атауы – Атсипадес-Коракияс. Бұл ашық ауадағы тау қасиетті орны, таудың үстінде орналасқан және атмосфералық құбылыстарға ұшырайтын жер. Қасиетті орын жабық емес, ешқандай жабын немесе шатыры жоқ құрылыстың бөлігі де емес. Қасиетті орынның орналасуы, әсіресе көрінісі, сол биікке сапар шеккендер үшін маңызды рөл атқарады. Қасиетті орынның үстінен айналадағы миной елді мекендерін көруге болады.

Атсипад Коракия

Атсипадес Коракияс екі егіз шыңмен сипатталады. Астипада күзгі күн теңелуі осы екі шыңның арасынан көрінеді. Бұл географиялық ерекшелік күннің тууы мен миной өркениетінің құрылыстары арасындағы байланысқа тікелей қатысты. Астипадағы жартас жарықтарында көбінесе жануарлардың, адамдардың мүсіндері және тостағандар сияқты құрбандық заттары табылады.

Жоғарғы және төменгі терраса

Вотивтер екі бөлек аймақта табылған: батыстағы жоғарғы және шығыстағы төменгі террасаларда. Жоғарғы: қасиетті орын жоғарғы террасаның шығыс жиегін құрайды. Таудың ең биік нүктесінде, көптеген ұсақ тастардың арасында дөңгелек бос кеңістік табылды. Бұл жерде батил немесе ыдыс болған деп есептеледі, ол тастарды осы жерге қойғанда немесе лақтырғанда осы бос кеңістік пайда болған. Бұл тастар аңғардағы көршілес өзеннен әкелінген, адамдар оларды жинап, осы мақсат үшін тауға көтеріп келген. Бұл жердің ерекшелігі – жартас. Жоғарғы террасадан айналаға жақсы көрініс ашылады, бірақ тау шыңы ең жақын елді мекендерді көруге кедерілді. Жоғарғы террасадан төмен түсетін жартастың жарықтары қасиетті орында маңызды рөл атқарады, әсіресе вотивтік құрбандықтар мен рәсімдерге қатысты. Осы қасиетті орында табылған вотивтік құрбандықтардың 60 пайызы осы жарықтарда кездесті. Осыдан археолог Алан Питфилд оны Аципадесте вотивтік құрбандықтар жасалған негізгі орын деп санайды, демек қасиетті орында өткен ритуалдық амалдардың маңызды бөлігі болды. Төменгі: Төменгі терраса – Аципадеске ең жақын елді мекендерді жоғарғы террасадан гөрі жақсырақ көруге болатын, кең жазық аймақ. Бұл террасаның үлкен бөлігін қасиетті орын құрайды. Жоғарғы террасадағыдай, осы террасаның жартастағы жарықтарынан қазба жұмыстары кезінде вотивтер және басқа да керамикалық бұйымдар табылды.

Тарих

Атсипадес Агиос Василиос ауылының үстінде орналасқан. Оны 1985 жылы К. Новицки ашқан. 1986 жылы ол тау басындағы қасиетті орын деп жарияланды, ал 1989 жылы оны Алан Питфилд қазып зерттеді. Бұл қасиетті орын шамамен б.з.д. 2300 жылдан б.з.д. 1700 жылға дейін минойлықтар тарапынан пайдаланылған. Осы кезеңді үш нақты уақыт аралығына бөлуге болады: Ерте Миной III, Орта Миной I және Орта Миной II. Питфилд қазба жұмыстары кезінде тапқан заттар арқылы мұны анықтады. Ерте Миной III кезеңі шамамен б.з.д. 2300 жылы басталды. Орта Миной I кезеңі шамамен б.з.д. 2000 жылдан б.з.д. 1800 жылға дейін созылды. Ал соңғы кезең, Орта Миной II, шамамен б.з.д. 1700 жылы болған. Осы кезеңдердің барлығынан ыдыстар, құрбандық заттары және басқа да керамикалық бұйымдар табылды, бірақ көптеген құрбандық заттары мен керамикалық бұйымдар Орта Миной II кезеңінен кездесті. Осы жайт Питфилдті және басқа археологтарды минойлықтардың осы кезеңде басқа кез келген уақытқа қарағанда қасиетті орынды жиі пайдаланғаны туралы қорытындыға келтірді. Қасиетті орынның Орта Миной II кезеңінен кейін пайдаланылғанына ешқандай дәлел жоқ. Бұл орын минойлық тау басындағы қасиетті орын деп сипатталғанымен, екі террасаның ең төменгісіндегі жартастағы жарықтарда соңғы неолиттік керамикалық бұйымдар табылды. Осы қасиетті орынның осы үлкен уақыт аралығында белсенді пайдаланылуы минойлық тау басындағы қасиетті орын идеясының қоғамның маңызды бөлігі болғанын және ұзақ мерзімге сақталғанын көрсетеді.

Дін

Аципадес ежелгі миной діни рәсімдері үшін қолданылған. Қасиетті орын бүкіл қауымға тиесілі болған, олар оны діни қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін еркін пайдалана алатын. Тау биіктеріндегі қасиетті орындар көбінесе биік шыңдарда орналасқан, себебі қауіпті жартастардың шетіне жақын аспанға көтерілу сезімі діни тәжірибеге үлес қосып, адамды құдайларға жақындастырған. Тауға бір тас немесе сыйлық ұстап шығудың ритуалдық тәжірибесі осы қасиетті орынның діни маңызын арттырған. Егіншілердің тастар мен сыйлықтарды шашу рәсімі жердің (егіншілік үшін) және үй жануарларының өнімділігін арттыру мақсатында болған. Сондай-ақ, ол қауымның денсаулық мәселелерін де шешуге бағытталған. Бұл қасиетті орынның мақсаты – емдеу екенін растайтын қыштан жасалған жануарлар, антропоморфты бейнелер мен дене мүшелерінің мүсіндері табылды. Жануарлық сыйлықтардың көп бөлігі ірі қара малдан тұрған, бұл олардың қасиетті орынды пайдаланған қоғам үшін қаншалықты құнды болғанын көрсетеді. Ірі қара мал шаруалар үшін өте маңызды болған, олар экономикалық тұрғыдан оларға тәуелді болған. Астипадада жүргізілген қазба жұмыстарынан ритуалдық от жағуға немесе тағам дайындауға орын пайдаланылғанына ешқандай дәлел табылмады, себебі күл немесе күйген материалдар жоқ.

Басқа қорытындылар

Қазба жұмыстары барысында киелі орында 2500 керамикалық сынық табылды. Бұл сынықтардың ішінде үш аяқтар, пышақтар, тостағандар, тоқуға арналған салмақтар және басқа да құрбандықтар болды. Қазбашылар құмыралар, кеселер, көпір тұмсықты құмыралар мен сұйықтық құю рәсімдері жоғарғы террасада болғанын көрсететін ыдыстар тапты. Ірі табақтар мен тостағандар тағамдық құрбандықтар да болғанын көрсетті.