Органикалық шаруашылық тарихы

Кіріспе

Дәстүрлі егіншілік (әр түрлі дәуірлер мен жерлердегі көптеген ерекше түрлері) – ауыл шаруашылығының бастапқы түрі болып табылады және мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Бүгінгі таңда барлық дәстүрлі шаруашылық "органикалық шаруашылық" деп есептеледі, дегенмен сол кезде органикалық емес әдістер белгілі болған жоқ. Мысалы, орман бағбандығы – тарихқа дейінгі заманнан бастау алған толыққанды органикалық тағамдық өнімдерді өндіру жүйесі, және ол әлемдегі ең көне және ең төзімді агроэкожүйе саналады. Өнеркәсіптік революция органикалық емес әдістерді енгізді, олардың көпшілігі жетілмеген және ауыр қосымша салдарларға алып келді. Органикалық қозғалыс 1940 жылдары ауыл шаруашылығының синтетикалық тыңайтқыштар мен пестицидтерге артқан тәуелділігіне қарсылық ретінде басталды. Органикалық егіншіліктің қазіргі қайта жандану тарихы 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін жетеді, сол кезде осы жаңа синтетикалық, органикалық емес әдістерге сенім артқан кез еді.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

ХХ ғасырдың алғашқы 40 жылы биохимия мен инженерияның бір мезгілде дамып, ауыл шаруашылығын тез және түбегейлі өзгерткенін көрсетті. Бензинмен жұмыс істейтін ішкі жану қозғалтқышының енгізілуі трактор дәуірін ашты және жүздеген механикаландырылған шаруашылық құралдарын жасауға мүмкіндік берді. Өсімдіктерді селекциялау бойынша зерттеулер гибридтік тұқымдардың коммерциялық өндірісіне әкелді. Ал жаңа өндіріс процесі 19-ғасырдың ортасында синтезделген азотты тыңайтқышты қолжетімді етіп жасады. Бұл факторлар еңбек нарығын өзгертті: 1910 жылы АҚШ-та тракторлар жоқ дерлік болса, 1950 жылы 3 000 000-нан асты; 1900 жылы бір шаруа 2,5 адамды азықтандыра алса, қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 1-ге 100-ден астамды құрайды. Машиналарды тиімді пайдалану үшін егістік алқаптары кеңейді және егін өндірісі мамандандырылды. Машиналардың, гербицидтердің және тыңайтқыштардың көмегімен қол еңбегі мен мал еңбегінің қажеттілігін азайту ауыл шаруашылығының механикаландырылуының қарқынды даму дәуірін тудырды. Органикалық ауыл шаруашылығы (органикалық емес әдістер пайда болғанға дейінгі дәстүрлі шаруашылық әдістерінен өзгеше, олар әрқашан тек органикалық құралдарды қолданды) Орталық Еуропа мен Үндістанда шамамен бір уақытта басталды. Британдық ботаник сэр Альберт Ховардты қазіргі заманғы органикалық ауыл шаруашылығының әкесі деп есептейді, өйткені ол дәстүрлі шаруашылыққа қазіргі ғылыми білім мен әдістерді алғаш рет қолданды. 1905-1924 жылдары ол әйелі Габриэльмен бірге (өзі өсімдік физиологы) Бенгалияның Пуса қаласында ауыл шаруашылығы жөніндегі кеңесшілер болып жұмыс істеді. Олар дәстүрлі үнді шаруашылығының тәжірибесін зерттеп, оларды дәстүрлі ауыл шаруашылығы ғылымынан артық деп санады. Оның зерттеулері мен осы әдістерді одан әрі дамытуы оның жазбаларында, әсіресе 1940 жылы жарық көрген «Ауыл шаруашылығы туралы өсиет» кітабында сипатталған. Германияда Рудольф Штайнердің биодинамикалық ауыл шаруашылығын дамытуы, қазіргі органикалық шаруашылық деп атайтынымыздың алғашқы толыққанды жүйесі болды. Бұл 1924 жылы Штайнердің Кобервицтегі (қазіргі Польшадағы Кобержице) шаруашылықта өткізген лекциялар сериясымен басталды. Штайнер мал, өсімдіктер және топырақтың өзара әрекеттесуін басқару және теңгермелеуде шаруаның рөлін атап өтті. Денсаулы жануарлар денсаулы өсімдіктерге (тамақ үшін), денсаулы өсімдіктер денсаулы топыраққа, денсаулы топырақ денсаулы жануарларға (тұңғышқа үшін) тәуелді. Оның жүйесі ғылымды жақсы түсінуден гөрі антропософиялық философияға негізделген. 1909 жылы американдық агроном Ф. Х. Кинг Қытай, Корея және Жапонияға сапар шегіп, дәстүрлі тыңайту, жер өңдеу және жалпы шаруашылық тәжірибелерін зерттеді. Ол өзінің зерттеулерін «Қырқ ғасырдың шаруалары» (1911, Courier Dover Publications,) кітабында жариялады. Кинг ауыл шаруашылығының «жаңа және жақсартылған әдістерін енгізу үшін әлемдік қозғалысты» болжады және кейінгі жылдары оның кітабы маңызды органикалық анықтамаға айналды. «Органикалық шаруашылық» терминін биодинамикалық ауыл шаруашылығының студенті Уолтер Джеймс (Лорд Нортборн) өзінің «Елге қара» (1939 жылы жазылған, 1940 жылы жарық көрген) кітабында енгізді, бұл Штайнердің ауыл шаруашылығы қағидалары мен әдістеріне негізделген. Кітабы жарық көргенге бір жыл бұрын Джеймс Англияда бірінші биодинамикалық ауыл шаруашылығы конференциясын өткізді, ол Беттшенгер жазғы мектебі және конференциясы болды, онда Эренфрид Пфайффер басты баяндамашы болды. 1939 жылы Джеймс, Альберт Ховард, Эренфрид Пфайффер және Джордж Стейплтон Фарлиде биодинамикалық, органикалық және химиялық тыңайту әдістерін салыстыратын эксперимент жүргізу үшін бірікті. «Фарли эксперименті» 1936 жылы өткен алғашқы кездесулерден бастап жоспарланған, онда он қатысушы болды. Эксперимент биодинамикалық компостың Betteshanger жазғы мектебінен кейін ғана қолжетімді болмауына, соғыстың жақындауына және қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. Қорытындысыз болғанымен, бұл эксперимент төменде сипатталған ұқсас «Хогли экспериментіне» серпін бергені байқалды. 1939 жылы Англияның Саффолк графтығындағы Хогли Гринде 1920 жылдан бері шаруашылықпен айналысып жүрген Ева Бальфур ханым Хогли экспериментін бастады. Леди Балфур адамзаттың денсаулығы мен болашағы топырақтың қалай пайдаланылуына байланысты екеніне және қарқынды емес шаруашылық пайдалы тағам өндіруге мүмкіндік беретініне сенді. Эксперимент осы сенімдерді тексеру үшін жүргізілді. Төрт жылдан кейін ол Хогли экспериментінің алғашқы нәтижелеріне негізделген «Тірі топырақ» кітабын жариялады. Көп оқылған бұл кітап халықаралық органикалық жақтас ұйымының – Топырақ қауымдастығының құрылуына әкелді. Жапонияда микробиолог, топырақ және өсімдік патологиясы саласындағы ғалым Масанобу Фукуока қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы қозғалысына күмәнмен қарады. 1937 жылы ол ғылыми зерттеуші қызметінен кетіп, 1938 жылы отбасылық шаруашылығына оралды және келесі 60 жылды дәнді және басқа да көптеген дақылдарды өсірудің радикалды тікелей егіс органикалық әдісін әзірлеуге арнады, қазір табиғи шаруашылық (自然農法), табиғат шаруашылығы, «ешнәрсе жасамау» шаруашылығы немесе Фукуока шаруашылығы деп белгілі.

The first 40 years of the 20th century saw simultaneous advances in biochemistry and engineering that rapidly and profoundly changed farming. The introduction of the gasoline powered internal combustion engine ushered in the era of the tractor and made possible hundreds of mechanized farm implements. Research in plant breeding led to the commercialization of hybrid seed. And a new manufacturing process made nitrogen fertilizer — first synthesized in the mid 19th century — affordably abundant. These factors changed the labour equation: there were almost no tractors in the US around 1910, but over 3,000,000 by 1950; in 1900, it took one farmer to feed 2.5 people, but currently the ratio is 1 to well over 100. Fields grew bigger and cropping more specialized to make more efficient use of machinery. The reduced need for manual labour and animal labour that machinery, herbicides, and fertilizers made possible created an era in which the mechanization of agriculture evolved rapidly. Consciously organic agriculture (as opposed to traditional agricultural methods from before the inorganic options existed, which always employed only organic means) began more or less simultaneously in Central Europe and India. The British botanist Sir Albert Howard is often referred to as the father of modern organic agriculture, because he was the first to apply modern scientific knowledge and methods to traditional agriculture. From 1905 to 1924, he and his wife Gabrielle, herself a plant physiologist, worked as agricultural advisers in Pusa, Bengal, where they documented traditional Indian farming practices and came to regard them as superior to their conventional agriculture science. Their research and further development of these methods is recorded in his writings, notably, his 1940 book, An Agricultural Testament, which influenced many scientists and farmers of the day. In Germany, Rudolf Steiner's development, biodynamic agriculture, was probably the first comprehensive system of what we now call organic farming. This began with a lecture series Steiner presented at a farm in Koberwitz (Kobierzyce now in Poland) in 1924. Steiner emphasized the farmer's role in guiding and balancing the interaction of the animals, plants and soil. Healthy animals depended upon healthy plants (for their food), healthy plants upon healthy soil, healthy soil upon healthy animals (for the manure). His system was based on his philosophy of anthroposophy rather than a good understanding of science. In 1909, American agronomist F. H. King toured China, Korea, and Japan, studying traditional fertilization, tillage, and general farming practices. He published his findings in Farmers of Forty Centuries (1911, Courier Dover Publications, ). King foresaw a "world movement for the introduction of new and improved methods" of agriculture and in later years his book became an important organic reference. The term "organic farming" was coined by Walter James (Lord Northbourne), a student of Biodynamic Agriculture, in his book Look to the Land (written in 1939, published 1940). basing this on Steiner's agricultural principles and methods. One year previously to his book's publication, James had hosted the first Biodynamic Agriculture conference in England, the Betteshanger Summer School and Conference, at which Ehrenfried Pfeiffer was the key presenter. In 1939 James, Albert Howard, Ehrenfried Pfeiffer and George Stapleton joined at Farleigh to implement an experiment comparing Biodynamic, organic and chemical fertilization methods. "The Farleigh Experiment", had been planned since initial meetings in 1936 including ten participants. The experiment was cut short due to the fact that Biodynamic compost was not available until after the Betteshanger Summer School event, the disruption of the impending war, and lack of funding. Though inconclusive, this experiment was seen as providing impetus for the similar "Haughley Experiment" described below. In 1939 Lady Eve Balfour, who had been farming since 1920 in Haughley Green, Suffolk, England, launched the Haughley Experiment. Lady Balfour believed that mankind's health and future depended on how the soil was used, and that non intensive farming could produce more wholesome food. The experiment was run to generate data to test these beliefs. Four years later, she published The Living Soil, based on the initial findings of the Haughley Experiment. Widely read, it led to the formation of a key international organic advocacy group, the Soil Association. In Japan, Masanobu Fukuoka, a microbiologist working in soil science and plant pathology, began to doubt the modern agricultural movement. In 1937, he quit his job as a research scientist, returned to his family's farm in 1938, and devoted the next 60 years to developing a radical no till organic method for growing grain and many other crops, now known as natural farming (自然農法), nature farming, 'do–nothing' farming or Fukuoka farming.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі технологиялық жетістіктер соғыстан кейінгі ауыл шаруашылығының барлық салаларындағы инновацияларды үдетті, нәтижесінде механикаландыруда (ірі масштабты суаруды қоса), тыңайтқыштар мен пестицидтерде елеулі прогресс болды. Әсіресе, соғыс үшін көп мөлшерде өндірілген екі химиялық зат бейбіт уақыттағы ауыл шаруашылығында қайта қолданылды. Оқ-дәрілерде қолданылған аммоний нитраты азоттың қолжетімді әрі арзан көзіне айналды. Сондай-ақ, жаңа пестицидтер пайда болды: әскерлер маңындағы ауру тасымалдаушы жәндіктерді жою үшін қолданылған ДДТ жалпы инсектицидке айналды, осымен пестицидтерді кеңінен қолдану дәуірі басталды. Сонымен қатар, күшті әрі жетілдірілген шаруашылық машиналары бір фермерге жердің кең аумағын өңдеуге мүмкіндік берді, ал егістік алқаптары үлкейді. 1944 жылы Мексикада АҚШ-тың жеке қаржыландыруымен "Жасыл революция" деп аталатын халықаралық науқан басталды. Ол гибридтік өсімдіктерді, химиялық бақылауды, ірі масштабты суаруды және бүкіл әлемдегі ауыл шаруашылығын механикаландыруды дамытуға ықпал етті. 1950 жылдары тұрақты ауыл шаруашылығы ғылыми қызығушылық тақырыбы болды, бірақ зерттеулер көбінесе жаңа химиялық тәсілдерді әзірлеуге бағытталды. Мұның себебі, және ағымдағы Жасыл революцияға бағыт берген фактор, – халық санының жоғары өсуі (бұл нақты байқалып тұр), егер адамзат өзін құтқара алмаса, жақын арада бүкіл әлемде азық-түлік тапшылығы туындауы мүмкін деген кең таралған сенім болды. Алайда, "заманауи" шаруашылықтың зиянды әсерлері шағын, бірақ өсіп келе жатқан органикалық қозғалысты одан әрі күшейте берді. Мысалы, АҚШ-та Дж. И. Родэйл органикалық өсіру терминін және әдістерін, әсіресе органикалық бау-бақшаны насихаттау арқылы тұтынушыларға таныстыра бастады. 1962 жылы белгілі ғалым және табиғатты зерттеуші Рейчел Карсон ДДТ және басқа пестицидтердің қоршаған ортаға тигізетін әсерін баяндаған "Көктемнің үнсіздігі" атты еңбегін жариялады. АҚШ-ты қоса алғанда көптеген елдерде бестселлер болған бұл кітап әлем бойынша кеңінен оқылды және АҚШ үкіметінің 1972 жылы ДДТ-ны тыйым салуына ықпал еткен маңызды факторлардың бірі саналады. Кітап пен оның авторы бүкіл әлемдік экологиялық қозғалыстың басталуына септігін тигізген деп жиі айтылады. 1970 жылдары ластану және қоршаған орта мәселелерімен айналысатын жаһандық қозғалыстар органикалық шаруашылыққа көбірек назар аударды. Органикалық және дәстүрлі тағамдар арасындағы айырмашылық анықталған сайын, органикалық қозғалыстың бір мақсаты – жергілікті өндірілген тағамдарды тұтынуға ынталандыру болды, бұл "Фермеріңізді біліңіз, тағамыңызды біліңіз" сияқты ұрандар арқылы насихатталды. 1971 жылы органикалық фермерлер мен бау-бақшашылар қауымдастығы құрылды. 1972 жылы Францияның Версаль қаласында Халықаралық органикалық ауыл шаруашылығы қозғалыстары федерациясы (IFOAM) құрылды, ол органикалық ауыл шаруашылығының қағидаттары мен практикасы туралы ақпаратты тарату және алмасуға арналды. 1975 жылы Фукуока өзінің "Бір сабан төңкерісі" атты кітабын шығарды, ол ауыл шаруашылығы әлемінің белгілі бір салаларында үлкен әсер етті. Оның шағын көлемдегі астық өндіруге қатысты көзқарасы жергілікті шаруашылық экожүйесінің мұқият тепе-теңдігін және адамның араласуын және еңбегін барынша азайтуға баса назар аударды. 1970 және 1980 жылдары АҚШ-та Дж. И. Родэйл және оның Rodale Press (қазіргі Rodale, Inc.) органикалық шаруашылық әдістерін жақтады. Баспасөздің кітаптары органикалық бау-бақша мен егіншілікпен айналысуға қызығушылық танытқан американдықтарға ақпарат пен кеңес берді. 1984 жылы Oregon Tilth АҚШ-та органикалық сертификаттау қызметін құрды. 1980 жылдары бүкіл әлемде шаруашылық және тұтынушылар ұйымдары органикалық өнімдерді мемлекеттік реттеуге қатысты қысымды күшейтті. Бұл 1990 жылдардағы заңнама мен сертификаттау стандарттарын қабылдауға және одан кейін де жалғасуда. АҚШ-та 1990 жылғы Органикалық азық-түлік өндірісі туралы заң USDA-ға органикалық өнімдерге қатысты ұлттық стандарттарды әзірлеуді тапсырды, ал Ұлттық органикалық бағдарламаны құру бойынша соңғы ереже алғаш рет 2000 жылы Федералды тіркелімде жарияланды.

Technological advances during World War II accelerated post war innovation in all aspects of agriculture, resulting in large advances in mechanization (including large scale irrigation), fertilization, and pesticides. In particular, two chemicals that had been produced in quantity for warfare, were repurposed for peacetime agricultural uses. Ammonium nitrate, used in munitions, became an abundantly cheap source of nitrogen. And a range of new pesticides appeared: DDT, which had been used to control disease carrying insects around troops, became a general insecticide, launching the era of widespread pesticide use. At the same time, increasingly powerful and sophisticated farm machinery allowed a single farmer to work larger areas of land and fields grew bigger. In 1944, an international campaign called the Green Revolution was launched in Mexico with private funding from the US. It encouraged the development of hybrid plants, chemical controls, large scale irrigation, and heavy mechanization in agriculture around the world. During the 1950s, sustainable agriculture was a topic of scientific interest, but research tended to concentrate on developing the new chemical approaches. One of the reasons for this, which informed and guided the ongoing Green Revolution, was the widespread belief that high global population growth, which was demonstrably occurring, would soon create worldwide food shortages unless humankind could rescue itself through ever higher agricultural technology. At the same time, however, the adverse effects of "modern" farming continued to kindle a small but growing organic movement. For example, in the U. S., J. I. Rodale began to popularize the term and methods of organic growing, particularly to consumers through promotion of organic gardening. In 1962, Rachel Carson, a prominent scientist and naturalist, published Silent Spring, chronicling the effects of DDT and other pesticides on the environment. A bestseller in many countries, including the US, and widely read around the world, Silent Spring is widely considered as being a key factor in the US government's 1972 banning of DDT. The book and its author are often credited with launching the worldwide environmental movement. In the 1970s, global movements concerned with pollution and the environment increased their focus on organic farming. As the distinction between organic and conventional food became clearer, one goal of the organic movement was to encourage consumption of locally grown food, which was promoted through slogans like "Know Your Farmer, Know Your Food". An early organic farmers' association, the Maine Organic Farmers and Gardeners Association was founded in 1971. In 1972, the International Federation of Organic Agriculture Movements (IFOAM) was founded in Versailles, France and dedicated to the diffusion and exchange of information on the principles and practices of organic agriculture of all schools and across national and linguistic boundaries. In 1975, Fukuoka released his book, The One Straw Revolution, with a strong impact in certain areas of the agricultural world. His approach to small scale grain production emphasized a meticulous balance of the local farming ecosystem, and a minimum of human interference and labour. In the U. S. during the 1970s and 1980s, J. I. Rodale and his Rodale Press (now Rodale, Inc.) advocated for organic farming methods. The press's books offered how to information and advice to Americans interested in trying organic gardening and farming. In 1984, Oregon Tilth established an early organic certification service in the United States. In the 1980s, around the world, farming and consumer groups began seriously pressuring for government regulation of organic production. This led to legislation and certification standards being enacted through the 1990s and to date. In the United States, the Organic Foods Production Act of 1990 tasked the USDA with developing national standards for organic products, and the final rule establishing the National Organic Program was first published in the Federal Register in 2000

1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Кубаның Гавана қаласында кеңестік экономикалық қолдаудың жоғалтылуы жергілікті ауыл шаруашылығы өндірісіне назар аударуға және органопоника деп аталатын бірегей мемлекеттік қолдаумен қалалық органикалық ауыл шаруашылығы бағдарламасын дамытуға әкелді. 1990 жылдардың басынан бері дамыған елдерде органикалық шаруашылықтың бөлшек сауда нарығы тұтынушылардың сұранысының артуына байланысты жыл сайын шамамен 20%-ға өсуде. Тағамның сапасы мен қауіпсіздігіне және дәстүрлі ауыл шаруашылығынан туындауы мүмкін қоршаған ортаға зиян келтіруге алаңдаушылық осы тенденцияға жауапты болуы мүмкін.