Кіріспе

Пандуа, тарихи түрде Хазрат Пандуа деп, кейіннен Фирузабад деп аталған, Үндістанның Батыс Бенгал штатындағы Малда ауданындағы қираған қала. Бұл қала шамамен бір ғасыр бойы Бенгалияның тәуелсіз сұлтандығының астанасы болды, 1450 жылы астана жақын орналасқан Лакхнаутиге көшірілгенге дейін.

Орналасқан жері

Пандуа орналасқан .

Шолу

Пандуа қазір көбінесе Адина деп аталады, ол ағылшын базарынан (немесе Малда қаласынан) солтүстікке қарай шамамен 18 км жерде орналасқан кішкентай қала. Пандуа – Үндістан тарихындағы маңызды қала. Ол 114 жыл (1339–1453) Бенгалия сұлтандығының алғашқы астанасы болды. 16 ғасырға дейін «Минт қаласы» статусын сақтап келді. Кейін астана Гаур қаласына көшірілді. Пандуаны саяхатшылар әр түрлі халықтардың, патшалардың, аристократияның және Еуразияның түкпір-түкпірінен келген шетелдіктердің өмір сүрген космополиттік әкімшілік, сауда және әскери орталық деп сипаттаған. Пандуа 1808 жылы Фрэнсис Бьюкенен Гамильтонмен қайта ашылғанға дейін ұмытылған қала болды. Қаланы терең зерттеуді сэр Александр Каннингэм жүргізді. 1931 жылы Үндістан археологиялық зерттеулер департаменті әуеден сақтандыру жұмыстарын жүргізді. Ерекше археологиялық ескерткіштер: Адина мешіті – субконтиненттегі ең ірі мешіт; Эклахи мазары; және Құтб Шахи мешіті.

Тарих

Дели сұлтандығының Балбан әулетінің монеталары Пандуаны Фирозабад деп атады, бұл Шамсуддин Фироз шаһтың билігімен байланыстырылады. 1352 жылы көтерілісші үкімет басшысы Шамсуддин Ильяс шах Бенгалияның үш мұсылман мемлекетін біріктіріп, біртұтас сұлтандық құрды және Ильяс шаһи әулетін қалыптастырды. Дели сұлтандығы Үндістанның солтүстік-батысындағы моңғол шапқыншылықтарымен күресіп жатты. Бенгалиядағы мұсылман үкімет басшылары Делиден алшақтығын пайдаланып, тәуелсіздікке қол жеткізуге мүмкіндік тапты. Сұлтандықтың құрылуы бенгал тарихында маңызды оқиға, себебі ол Делиден тәуелсіздік алып, Бенгалияның барлық аймақтарын біртұтас мемлекетке біріктірді. Пандуа Бенгалия сұлтандығының алғашқы жүз жылында астана болды. Суфи ғалымдарының көп болуына байланысты қала Хазрат Пандуа деп аталды. Пандуа қоршалған қала болды. 114 жыл ішінде Пандуадан тоғыз патша билік жүргізді. Олардың барлығы Ильяс шаһи әулетінен шыққан, Раджа Ганеша, оның ұлы Джалалуддин Мұхаммед шах және немересі Шамсуддин Ахмад шах ерекше жағдайларда болды. Олар сарайлар, бекіністер, көпірлер, мешіттер және мазарлар салды, олардың көптегені бүгінде қираған немесе толығымен жойылған. Сұлтан Сикандар шах Бенгалияның Бенгалия сұлтандығы мен Дели сұлтандығы арасындағы соғыста жеңіске жеткеннен кейін Адина мешітінің құрылысын тапсырды. Адина мешіті Дамаск қаласындағы Ұлы мешіт үлгісімен салынды және Үндістан субконтинентіндегі ең ірі мешітке айналды. Сұлтан Джалалуддин Мұхаммед шах Бенгал сәулетінің ескерткіші саналатын Эклахи мазарында жерленген. Патша сарайында биік баспалдақтар, тоғыз қабырға, үш қақпа және бір дурбар бөлмесі болды. Замандас деректе дурбар бөлмесінің бағаналары мыспен қапталған, ою-өрнектелген, жылтыратылған және гүлдер мен жануарлардың бейнелерімен әшекейленген екені айтылады; патша құнды тастармен безендірілген биік таққа отырып, екі қырлы қылышын тізесіне қойған. Бенгалия сұлтандары парсы сарайының дәстүрлерін қабылдады. Мин елшісі Ма Хуанның мәлімдемесіне сәйкес, Пандуа кішкентай ауылдан космополиттік астана мен сауда орталығына, сондай-ақ әскери гарнизонға айналды. Халық құрамында патшалар, аристократтар, сарбаздар, жалдамалы әскерлер, жергілікті тұрғындар және Еуразиялық саяхатшылар мен саудагерлер болды. Олар сауда жолдары бойында қоныстанды немесе көшіп-қонып жүрді. Ма Хуан "қала қабырғалары өте әсерлі, базарлар жақсы жоспарланған, дүкендер қатар орналасқан, бағаналар рет-ретімен тізілген, олар әр түрлі тауарларға толы" деп жазды. Пандуа өндіріс және сауда орталығы болды. Пандуа базарларында кем дегенде алты түрлі иірімді шырша және жібек бұйымдары сатылды. Сондай-ақ төрт түрлі шарап табылған. Астана маңындағы түген ағаштарының қабығынан жоғары сапалы қағаз жасалды. Қағаз ақ мақтадан жасалған жеңіл матаға ұқсас болды. Пандуада әлемнің әртүрлі аймақтарынан келген адамдар кездесті. Қала мата мен шарап сияқты маңызды экспорттық тауарларды өндірді. Саудагерлер кемелер салып, сауда үшін шетелге сапар шекті және патша елшілері ретінде жұмыс істеді. Пандуада байлар зәулім өмір сүрді. Олар таңертең сехнай музыканттарының әуенімен оянып, сыйлық ретінде така мен шарап алды. Асылдар би билеуші әйелдермен көңіл көтерді. Паан қонақтарға ұсынылды. Қонақтарға қуырылған сиыр еті, қой еті, раушан суы және түрлі шербеттер ұсынылды. Пандуаның құлдырауы Шер Шах Суридің басып алуымен басталды. Пандуа жабайы далаға айналды. 19 ғасырда жер сілкінісі оның ғимараттарына зақым келтірді. Бенгалияның жоғары ылғалдылығы мен муссондық маусымдары оның көптеген сәулет ескерткіштерінің құлауына себеп болды. Бұрынғы патша сарайынан тек көтерілген үйінділердегі іздер ғана қалды.

Сәулет

Пандуа сәулетінде бенгал, араб және парсы архитектурасының элементтері кездеседі.