Кіріспе

Баға (Pangasius bocourti) – Pangasiidae тұқымдасына жататын балық түрі. Бағаның туған жері Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Меконг және Чао-Прая бассейндері. Бұл балықтар тағамдық маңызы бар және халықаралық саудада кеңінен таралған. Солтүстік Америка мен Австралияда олар көбінесе "баса балығы" немесе "свай" деп сатылады. Ұлыбританияда Пангазиус тұқымдасының барлық түрлерін заңды түрде "өзен шоблері", "коблер", "баса", "пангазиус", "панга" немесе "мысық балығы" деп атауға болады. Еуропаның басқа бөліктерінде бұл балықтар әдетте "пангазиус" немесе "панга" деп сатылады. Азия нарықтарында баға "Тынық мұхит дориі" және "патин" деп те белгілі. Кейде басқа, туысқан акула тәрізді мысық балықтарды қателікпен баса балығы деп белгілеуі мүмкін, мысалы, P. hypophthalmus (жарықтандыратын акула) және P. pangasius (сары құйрықты мысық).

Сипаттама

Басаның денесі мықты және ауыр. Дөңгелек басы ұзындығынан кең, ал тұмсығында ақ жолақ бар. Бұл түрдің ең көп ұзындығы – 18 см. АҚШ-тың сом өнеркәсібінің қысымымен 2003 жылы АҚШ Конгресі импортталған балықты сом деп белгілеуге тыйым салатын заң қабылдады, сондай-ақ импортталған балыққа қосымша баж салымы енгізді. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының шешімі бойынша, тек Ictaluridae тұқымдасына жататын түрлер ғана нағыз сом ретінде сатылуы мүмкін. Осының салдарынан, Вьетнамдық балық экспорттаушылары АҚШ-та сатылатын өнімдерін баса балығы, жолақты пангасиус, свай немесе бокурти деп атайды. "Сом соғысының" қақпасында АҚШ-тың сом шаруалары және басқалары импортталған сомды нашар сапалы өнім деп сипаттады. Дегенмен, Миссисипи мемлекеттік университетінің зерттеушілері кішкентай (58 тестілеуші) дәм тату сынағында импортталған баса АҚШ сомынан үш есе артық деп тапты.

Ұлыбритания

Баса Ұлыбританияда «Вьетнамдық өзен шұбарбалығы», «өзен шұбарбалығы» немесе «баса» деп кеңінен танымал. Ол негізінен ірі супермаркеттерде, жаңа және мұздатылған түрде, балық немесе баржа сияқты танымал ақ балықтарға қарағанда арзан бағамен сатылады. Young's компаниясы оны кейбір мұздатылған балық өнімдерінде «баса» деген атпен қолданады. Баса импорты басқа тағамдық өнімдер импорты сияқты қатаң ЕО ережелеріне бағынады, бұл туралы CBI pangasius өнім туралы ақпараттық парақшасында көрсетілген. Ұлыбританиялық сауда инспекторлары (Trading Standards officers) кейбір шашлык дүкендерінің басаны бағасы екі есе арзан болғандықтан, балыққа (cod) қарағанда арзан бағамен сату үшін алаяқтық түрде балық деп өткізіп сатқанын хабарлады. Бұл тәжірибе 2009 және 2010 жылдары ДНК сараптамасын қолдана отырып, екі саудагердің сотталуы арқылы тоқтатылды. Кейде пангазиус заңды түрде жай ғана «балық» деп сипатталады, мысалы, «балық және картоп фри» (fish and chips) тағамында. Ақпаратта былай делінген: «Оңтүстік-шығыс Азиядағы ашық клеткалы шаруашылық жабайы басаға ауру жұқтырумен байланысты. Сондай-ақ, жемнің сапасы, шаруашылықтың жұмыс стандарттары және балық өсіру үшін жабайы балықты пайдаланудың биологиялық әсеріне қатысты алаңдаушылықтар бар». Екі топ та АҚШ-та өсірілген шабақты (catfish) тұрақтырақ балама ретінде қарастырады. Ұлыбританиядағы Asda және Tesco супермаркеттері жүргізген сынақтарда зиянды заттар табылмады. AQIS жүргізген тестілерде малахит жасылының (malachite green) ізі табылды, бірақ басқа ластаушы заттар жоқ. Жалпы балыққа аллергиясы жоқ бір адамның пангазиусқа анафилактикалық реакция жасаған жағдайы тіркелді.