Акула қанаттары сорпасы және оның мәселелері

Кіріспе

Қытай асүйіндегі сорпа

Акула қанаты сорпасы – Қытай, Тайвань және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір аймақтарында берілетін сорпа немесе қайнатылған тағам. Акула қанаттары сорпаға текстура береді, ал дәм басқа ингредиенттерден келеді. Humane Society International ұйымы жыл сайын шамамен 72 миллион акула осы қанаттары үшін өлтірілетінін мәлімдейді. Қазіргі уақытта акулалардың қоршаған ортадағы тұрақтылығы және олардың денсаулығына қатысты халықаралық алаңдаушылықтар әлем бойынша сорпаның тұтынылуы мен қолжетімділігіне әсер етіп отыр. Соңғы кезде акула қанаттарында BMAA-ның жоғары концентрациясының болуы денсаулық сақтау саласында алаңдау тудырып отыр. Жақында нарықта акула қанаттарын пайдаланбайтын, акулаларды аулау практикасынан туындайтын экологиялық зиянды болдырмайтын акула қанаты сорпасының баламалары пайда болды.

Дайындық

Акулалардың әртүрлі түрлерінен алынған қанаттарымен дайындалатын дәстүрлі акула қанатының сорпасы немесе қайнатпасы. Шикі қанаттарды алдымен терісінен және тістік қабықшаларынан тазалап, содан соң пішінге келтіріп, қанағаттанарлық түске ақындырады. Акула қанаттары құрғатылған, пісірілген, ылғалды және мұздатылған түрде сатылады. Азия базарларында акула қанатынан жасалған дайын сорпаны да сатып алуға болады. Екеуі де сорпа дайындау үшін қолданар алдында жұмсатылуы тиіс.

Дәмділігі

Суптың дәмі қайнатпадан келеді, себебі қанаттардың өзі дерлік дәмсіз. Дәм үшін емес, қанаттар "сергіткіш, желатин тәрізді" текстурасы үшін қолданылады.

Сұраныстың өзгеруі, 2005 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Акуланың қанаты шұпағына қарсы қозғалыс 2006 жылы WildAid компаниясы қытай баскетболшысы Яо Мингтің жұлдызды статусын пайдаланып, оны осы тағамға қарсы пиар-науқанның өкілі еткен кезде басталды. Бұл науқанды қытай бизнесмендері, мәшһүр адамдар мен студенттердің бірігуі қолға алды. Бизнесмен, кейіннен табиғатты қорғаушы болған Джим Чжан Қытай үкіметінде алаңдаушылық туғызды, нәтижесінде 2012 жылы үкімет үш жыл ішінде ресми банкеттерде акула қанаты шұпағын қолдануға тыйым салады деп уәде берді. 2013 жылдың қаңтар айында China Daily басылымы Чжэцзян провинциясының шенеуніктері көптеген акула қанаты шұпағын сататын мекемелерде акуланың жасанды қанаттары сатылып жатыр екенін анықтады, ал алынған үлгілердің үштен бірінде кадмий мен метил сынабының қауіпті мөлшері болды. Дереккөздің сенімділігі жоқ: жарияланған күні=2021 жылдың шілдесі. China Daily басылымында жарияланғаннан кейін екі ай өткен соң, Қытай үкіметі елдің барлық аймағындағы шенеуніктерге ресми банкеттерде қорғалатын жабайы жануарлардан жасалған тағамдарды ұсынуды тоқтатуға бұйрық берді, ал Гонконг үкіметі қыркүйек айында осыған ұқсас бұйрық шығарды. 2016 жылы Гонконг қалалық университеті мен Гонконг акулалар қоры жүргізген сауалнама бойынша, жергілікті респонденттердің 75%-ы банкеттердегі шұпаққа «бейтарап» қатысты екенін, ал 90%-ы оларға ұсынса жейтіндерін айтты. Олардың басты себептері – «тамақ қалдығын болдырмау» немесе «үй иесіне құрмет көрсету» болды. 2018 жылғы WildAid есебінде Тайланд акула қанаты шұпағының жаңа нарығы ретінде көрсетілді, 2017 жылғы сауалнамаға сүйенсек, қалалық тайландтардың 57%-ы осы тағамды тұтынады, көбінесе тойларда, мейрамханаларда және іскерлік кездесулерде.

Этика және қоршаған ортаны қорғау мәселелері

Шұбаға пайдаланылатын акулалардың қанаттары – керамоталы арқалық, көкжиектік және құйрықтық қанаттары. Бұл қанаттарды алу үшін акулаларды тірі немесе өлген күйінде, тек қана қанаттарын қалдырып, қалған денесін тастап кетеді. Акулаларды көп аулау олардың популяциясына үлкен қауіп төндіреді. Fins Attached, Shark Savers, IUCN, Shark Angels, Shark Whisperer және Sea Shepherd Conservation Society сияқты бірнеше ұйым, акулалардың жағдайына және оларды адамгершіліксіз тірідей қанаттарынан айырып, мұхитқа қайтару салдарына алаңдап, осы шұбақтың тұтынуын ұнатпайды. Акула қанаттарын алудың кең таралғаны және акула түрлерінің қоршаған ортадағы орны туралы пікірлер әртүрлі. 2011 жылдан бастап Marriott International, The Peninsula Hotels және Shangri-La Hotels and Resorts сияқты ірі қонақүйлер акула қанаты шұбағын ұсынуды тоқтатып, орнына тұрақты теңіз өнімдерін ұсынды. Сингапурдың ірі супермаркеттері – Cold Storage және NTUC FairPrice – тұрақтылыққа қатысты алаңдаушылықтарды келтіре отырып, акула қанаттарын сатуды тоқтатты. Гонконгтағы Disneyland шұбақтың тұрақты көзін таба алмағандықтан, оны мәзірден алып тастады. Малайзияның Табиғи ресурстар және қоршаған орта министрлігі, акула түрлерін сақтау бойынша Малайзияның Табиғат қоғамына берген уәдесін орындау мақсатында, ресми шараларда акула қанаты шұбағын пайдалануға тыйым салды. АҚШ-та Гавай, Вашингтон, Орегон, Калифорния, Гуам және Солтүстік Мариан аралдары акула қанаттарын сату мен иеленуге тыйым салды, бұл шұбақтың қолжетімділігін толығымен жойды. Акула қанаттарын көп импорттаған Иллинойс штаты, Тынық мұхитындағы емес, АҚШ-тың алғашқы және бесінші штаты болып, акула қанаттары саудасына тыйым салды. 2011 жылы АҚШ президенті Барак Обама акулаларды қорғау туралы заңға қол қойды, ол акула қанаттарын алуға қатысты бұрынғы кемшіліктерді жойды. 2011 жылдың қазанында Калифорнияның губернаторы Джерри Браун, қанаттарды алудың қатыгездігіне және қоршаған ортаға, сондай-ақ коммерциялық балық аулауға төнетін қауіптерге сілтеме жасап, Ассамблеяның 376-шы заңына қол қойды, ол ажыратылған акула қанаттарын иеленуге және сатуға тыйым салды. Екі қытай-американдық ұйым бұл заңға қарсы федералды сотқа шағымданып, оның қытай-американдық қауымға қарсы дискриминация екенін мәлімдеді. Федералды соттар бұл шағымдарды қабылдамады. Канадада Ванкувер қалалық кеңесі акула түрлерін сақтау мақсатында тыйым салуды енгізуге кірісті. Торонто 2011 жылдың 13 қазанында басқа аймақтық муниципалитеттермен бірге акула қанатын тыйымдауды қабылдады. Алайда, Онтарионың Жоғарғы соты Торонтоның бұл қаулысын қаланың құзыретінен тыс деп есептеп күштен шығарды. Калгари 2012 жылдың 16 шілдесінде акула қанаты шұбағына тыйым салды, бірақ 2013 жылдың мамырында бұл қаулыны мерзімсіз тоқтатты. 2012 жылдың 2 шілдесінде Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі ресми банкеттерде акула қанаты шұбағын ұсынуға тыйым салды. Бұл тыйым қытай мәдениетіндегі тағамның маңыздылығына байланысты күшіне енуіне үш жылға дейін уақыт кетеді. Теңізді қорғау ұйымы Bite Back Ұлыбританияда акула қанаты шұбағының сатылуына қарсы науқан жүргізді. Науқанының нәтижесінде, Лондондық Мишлен жұлдызы бар қытай мейрамханасы Hakkasan шұбақты сатуды тоқтатуға келісті. Гордон Рамзи, Хью Фернли Уитингсталл және "Жылқының соңы: балық аулау әлемді қалай өзгертеді және біз не жейміз" кітабының авторы Чарльз Кловер сияқты белгілі тұлғалар, қайырымдылық ұйымының "Hacked Off" науқанына қолдау көрсетті. 2019 жылы экологиялық үкіметтік емес WildAid ұйымы Plan B Media компаниясымен бірлесіп Тайваньда акула қанаты шұбағын тұтынуды төмендету мақсатында халыққа хабарлау науқанын жүргізді.

Shark fins used in the soup are the cartilaginous dorsal, pectoral and caudal fins. These are regularly harvested by a process known as shark finning, which takes only the fins and discards the carcass, alive or dead. Overfishing poses a major threat to the world's shark populations. Some groups, such as Fins Attached, Shark Savers, IUCN, Shark Angels, Shark Whisperer and the Sea Shepherd Conservation Society, discourage consumption of the soup due to concerns with the world's shark population and how sharks are inhumanely finned alive and returned to the ocean, unable to swim, hunt or survive. The prevalence of shark finning and the sustainability of shark species are both debated. As of 2011, major hotel operators such as Marriott International, The Peninsula Hotels and Shangri La Hotels and Resorts stopped serving shark fin soup in favor of offering sustainable seafood. The largest supermarket chains in SingaporeCold Storage and NTUC FairPricehave stopped selling shark fins, citing sustainability concerns. Hong Kong Disneyland dropped the soup from its menu after it could not find a sustainable source. Malaysia's Natural Resources and Environment Ministry banned shark fin soup from official functions in a commitment to the Malaysian Nature Society to conserve the shark species. In the United States, Hawaii, Washington, Oregon, California, Guam, and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands have banned the sale and possession of shark fins, effectively eliminating the availability of the soup. Illinois, which had been a large importer of shark fins, was the fifth U. S. state, and the first non Pacific state, to implement a ban on shark fin trade. In 2011, U. S. President Barack Obama signed the Shark Conservation Act, closing loopholes used to obtain shark fins. In October 2011, California governor Jerry Brown, citing the cruelty of finning and potential threats to the environment and commercial fishing, signed Assembly Bill 376, banning the possession and sale of detached shark fins. Two Chinese American groups challenged the law in federal court, arguing among other things that it was discriminatory against the Chinese American community. The federal courts rejected these claims. In Canada, the Vancouver city council decided to work towards creating a ban to preserve shark species. Toronto joined other regional municipalities in adopting a shark fin ban on 13 October 2011. The Ontario Superior Court of Justice overturned the Toronto bylaw, as it was outside the powers of the city. Calgary banned shark fin soup on 16 July 2012, but in May 2013 shelved the bylaw indefinitely. On 2 July 2012, the State Council of the People's Republic of China declared that shark fin soup can no longer be served at official banquets. This ban may take up to three years to take effect because of the social significance of the dish in Chinese culture. The marine conservation organization Bite Back has campaigned against the sale of shark fin soup in Britain. On the back of its campaigning, the London based Michelin starred Chinese restaurant Hakkasan agreed to stop selling the soup. High profile names such as Gordon Ramsay, Hugh Fearnley Whittingstall, and Charles Clover, author of The End of the Line: How Overfishing Is Changing the World and What We Eat, have lent their support to the charity's 'Hacked Off' campaign. In 2019, environmental NGO WildAid partnered with Plan B Media on a public awareness campaign to discourage sharkfin soup consumption in Taiwan.

Акуланың қауырсын шұбырын еліктеу

Акула қанатынан жасалған жалған сорпа – Гонконг көшелерінде көше сатушылары шағын ыдыстарда жиі сататын, танымал көше тағамы. Бұл акула қанаты сорпасына қарағанда этикалық және қолжетімді балама болып табылады. Оны целлофан лапшадан да жасауға болады. Конжак гелі (қытай тілінде мою тофу, кантон тілінде мо ву дау фу, ал жапон тілінде конняку деп аталады) шеф-пышағымен, өнім кескішімен немесе тағам дайындау машинасымен жіңішке жіптерге турап, акула қанатының орнына қолданылуы мүмкін. Целлофан лапшалары да акула қанатына балама ретінде жиі қолданылады. 2015 жылы Сан-Францискодағы теңіз өнімдері компаниясы балдырдан алынған ингредиенттер мен рекомбинантты ақуыздарды пайдаланып, акула қанатының имитациясын жасау жөнінде жұмыс істеді. Акула қанатына баламалар арзанға түседі және дайындау оңай. Акула қанатының жалған нұсқасын, конжак гелін және басқа да баламаларды консервіленген күйде Азия супермаркеттерінен және шағын дүкендерден сатып алуға болады.

Тарих

Акула қанатының еліктемелі сорпасы 1950 және 1960 жылдары Гонконгтағы Храм көшесінде пайда болды. Сол кезде көптеген адамдар нағыз акула қанаты сорпасына қол жеткізе алмады, бірақ көше сатушылары қытай мейрамханаларынан тасталған акула қанаттарының сынған бөліктерін жинап, оларды саңырауқұлақтармен, жұмыртқамен, шошқа етімен, соя соусымен және басқа да ингредиенттермен пісірді. Содан соң, сорпа пісіріліп, кішкентай ыдыста ұсынылды. Бұл сорпа арзан болғанымен, нағыз акула қанатының дәмінен мүлдем басқаша еді, бірақ арзан, дәмді және көптеген ингредиенттерден тұрғандықтан, кедейлер арасында танымал болды және Гонконгтың әйгілі көше тағамдарының біріне айналды. Көше сатушыларынан басқа, акула қанатының еліктемелі сорпасын Гонконгтағы жылдам тамақ дүкендерінен, қымбат қытай мейрамханаларынан және Қытайдың материктік бөлігінен де табуға болады. 2016 жылдың сәуір айынан бастап Cup Noodles түрлі еліктемелі акула қанаты рамен сорпаларын шығарды.

Дау

Гонконгтағы сауда тауарларын сипаттау туралы заңға сәйкес, тауарлар мен қызметтердің жалған сипаттамаларына тыйым салынады. Осылайша, имитациялық акула қабырғасы сорпасының кантон тіліндегі атауын өзгерту қажет болуы мүмкін, себебі "уун цай чи" (碗仔翅, сөзбе-сөз: "кішкентай инелікте қабырға") тұтынушыларды оның құрамында нағыз акула қабырғасы бар деген ойға келтіруі мүмкін. Алайда, көптеген адамдар бұл жаңа саясатқа қарсы шығып отыр; кейбіреулері бұл атау Гонконг халқының ұжымдық естеліктерімен және мәдениетімен байланысты екенін, ол ескі Гонконгтың тарихын көрсетеді деп санайды. Бұл тағамды іздеп келген туристерге де қолайсыздық тудыруы мүмкін. Атауды өзгертуге қарсылар, үкімет саясатты іске асыру алдында тұтынушылардың адасқандығын қарастыруы керек деп есептейді.