Кіріспе

Позитивті психологиядағы ұғым

Оқу арқылы қол жеткізілген оптимизм – позитивті психологиядағы идея, онда қуанышқа деген қабілет, кез келген басқа қабілет сияқты, дамытылуы мүмкін. Оқу арқылы қол жеткізілген әлсіздікке қарамастан, оптимизмді өзіңе-өзіңнің теріс пікірлерін саналы түрде сынға алып үйренуге болады.

Тарих

Селигман үйренген оптимизм тұжырымдамасына үйренген көмексіздік туралы ғылыми зерттеу арқылы келді, яғни белгілі бір қайталамалы жағымсыз оқиға адамның бақылауынан шығып кеткенін түсіну арқылы. Ол көмексіздікті одан әрі зерттеу үшін тәжірибелер жүргізіп жатқанда, кейбір адамдардың неге көмексіздікке бейімделуге қарсы тұратынын ойлауға келді. Ол байқағандай, кейбір қатысушылар жағымсыз нәтижелер үшін өзіне кінә тағайындаса, ал басқалары экспериментті оларды сәтсіздікке ұшырату үшін жасалған деп кінәлады. Селигман назарын кейбір адамдарды көмексіздікке түсірмей не ұстап тұратынын анықтауға бұрды. Жауап – оптимизм болды. Зертханада адамдарды көмексіз сезінуге үйрету туралы білімін пайдалана отырып, ол адамдарды оптимист болуға үйретуге көшті. Осы тәжірибелердің нәтижесінде оптимизмді үйрену процестері анықталды.

Зерттеу

Пенсильвания университетінің Мартин Селигман мен Грегори Бьюкенен жүргізген және Америкалық Психологиялық Ассоциация басып шығарған зерттеуде, үйренген оптимизм әдістері колледждің бірінші курс студенттерінің арасында депрессияны айтарлықтай төмендетуі анықталды. Университетке жаңа түскен студенттер арасында жүргізілген сауалнамада ең пессимистік көзқарастарды білдірген студенттер анықталды және олар зерттеуге қатысуға шақырылды. Олар кездейсоқ түрде екі топқа бөлінді: жартысы 16 сағаттық оптимизмді үйрену әдістері бойынша семинарға қатысты, ал қалғаны бақылау тобы болды. 18 айлық бақылау нәтижесінде, бақылау тобының 32% орташа және ауыр депрессияға, ал 15% орташа және ауыр қылыққа ұшырады. Ал семинарға қатысқандардың тек 22% депрессияға шалдықты, ал 7% қылыққа байланысты мәселелерді бастан өткерді. Зерттеуге қатысқандар бақылау тобымен салыстырғанда 18 ай ішінде денсаулық проблемаларын аз сезінді. Уортон Бизнес Мектебінің профессоры Питер Шульманның "Сату және Сату Менеджменті Журналында" жарияланған зерттеуі, бизнесте үйренген оптимизмді қолданудың әсерін анықтауға бағытталған. Сақтандыру сатушыларының оптимизм деңгейін өлшегеннен кейін, оптимистік сатушылар 35 пайызға көбірек сатқаны және пессимистердің бірінші жылы жұмыстан кету ықтималдығы оптимистерге қарағанда екі есе жоғары екені анықталды. Оның зерттеулерінің нәтижесінде, ол сату жұмысына үміткерлердің оптимизм деңгейін тексеруді, оларды тиісті лауазымдарға орналастыруды, қызметкерлерді үйренген оптимизм әдістеріне оқытуды және ұйымды жалпы алғанда, қол жетімді мақсаттар мен басшылықтың қолдауына ие болу үшін құруды ұсынады. Соңында, Сент-Роза колледжінің профессоры Марк Йлвисакер мен Уайлдвуд институтының профессоры Тимоти Фини атқарушы функциясының бұзылуы бар балаларға қатысты зерттеу жүргізді. Балалардың миының жұмысында моторлық дағдыларға, есте сақтауға немесе назар аудару қабілетіне әсер ететін бұзылыстар болды. Үйренген оптимизм балаларға емес, олардың күтіміне жауапты тұлғаларға үйретілді, олар балаға күтім жасау кезінде көбінесе шаршаған сезінеді. Миы зақымдалған балаларға күтім жасайтын тұлғалардың үйренген оптимизмі балалардың оңтайлы күтім жасамаған балаларға қарағанда жақсырақ дамуына әкелді. Осылайша, Йлвисакер кәсіби реабилитация мамандарының оптимизмі олардың клиенттерінің нәтижелеріне әсер ете алатындығын қорытындылады.

Қолданбалар

Егер оптимизмді үйренуге болады болса, онда бұл өмірде тиімді болуы мүмкін. Олар бүгінде ата-ана тәрбиесі, бизнес, терапия және білім беру сияқты көптеген салаларда қолданылады. Бизнеске көбірек оптимистік жұмыскерлер пайдалы болар еді, себебі олар табыстырақ. Селигман бизнесте әрбір жұмыскердің көңіл көтерілімінің төмендеуіне себеп болатын "жеке қабырға" деп аталатын нәрсеге назар аударады. ABCDE моделін іс жүзінде қолдану жұмыскерлерге осы "қабырғаға" қарсы тұруға, көңіл көтерілімі төмендеуге дайындықпен жауап беруге мүмкіндік береді. Атрибуциялық стиль сауалнамасы жиі жұмысқа үміткерлердің оптимизмін бағалау үшін сұхбат кезінде қолданылады, қатысушыдан жағдайлық сәтсіздіктерге себептерді жазу сұралады. Қатысушылардың атрибуциялары үміткердің оптимизм деңгейіне байланысты жоспарланған лауазымында жоғары немесе төмен нәтиже беретінін түсінуге көмектеседі. Оқытылған оптимизм когнитивті-мінездік терапия кезінде депрессиямен күресу үшін қолданылады. Бұл пациенттердің депрессияға ұшырауының бір себебі пессимистік көзқарасы болуы мүмкін деген ойға негізделген. Қиындықтарды жеңіліп қоймайтын тұрақты нәрсе деп қарастырудың және сол қиындықтарға жеке кінәлаудың орнына, пациенттер когнитивті-мінездік терапиядан қиындықтарға қалай жауап беретінін өздері бақылай алады деген сеніммен шығады. Оптимизмке қарай ұмтылу – депрессиядан арылудың жолы.