Кіріспе

Зорлық немесе дереу әрекеттерге жауап ретінде және оларды ақтау үшін қолданылатын оң қорғаныс нысаны.

Америка Құрама Штаттарында өзін-өзі қорғау – белгілі бір жағдайларда бір адамның екінші адамға күш қолдануын ақтауға пайдаланылатын оң қорғаныс болып табылады.

Жалпы ереже

АҚШ-тағы жалпы ереже бойынша, "адам өзін басқа біреудің заңсыз және дереу болатын зорлық-зомбылық қаупінен қорғану үшін қажетті деп саналатын күшті қолдануға құқылы". Қайта жарақат келтірмейтін күш қолданылған жағдайларда, бұл адам күш қолданудың жақын арада заңсыз дене зиянын болдырмау үшін қажет деп ойлағандығын дәлелдеуі керек. Өзін-өзі қорғау мақсатында қаулылы күш қолданылған жағдайда, адам оның қаулылы күш қолдануы екінші тараптың ауыр дене жарақаттарын немесе өлімін болдырмау үшін дереу қажет деп ойлағандығын дәлелдеуі керек. Көптеген штаттарда адам қаулылы күш қолданғанға дейін шегінуге міндетті емес. Шегінуді талап ететін азазды юрисдикцияларда, егер бұл қауіпті болса немесе адам өз үйінде болса, шегінуге міндеттілік жоқ.

Ерекшеліктер, шектеулер және кемелсіз қорғаныс

Бастапқы шабуыл жасаған адам, егер ол жекпе-жекті тоқтатпаса немесе қарсы тарап артық күш қолданса, өзін-өзі қорғауды негіздеме ретінде келтіре алмайды. Шабуыл жасаған адам жекпе-жектен бас тартса, әдетте ол қарсы тарапқа бас тартқанын жеткізуге тырысуы керек. Бұрын заңсыз ұстауға қарсы тұрып, өзін-өзі қорғауға болар еді, бірақ қазіргі үрдіс осы ережеден алшақтауда. Көптеген сот юрисдикцияларында адамға заңсыз ұстауға қарсы тұруға рұқсат берілсе, мемлекет заңсыз ұстау кезінде артық күш қолданылуын талап етеді. Ескі көзқарас АҚШ Жоғарғы Сотының «Бад-Элкке қарсы АҚШ» ісінде көрініс тапқан, онда Сіу полиция қызметкері, қызметтен тыс болғандықтан, заңсыз ұстауға тырысқан полиция қызметкерін өлтіргені үшін сотталғаннан кейін жаңа сотқа жіберілді, себебі алғашқы сотта қазылар алқасына оны кісі өлтіру сияқты жеңілірек қылмысқа соттау мүмкіндігі туралы нұсқау берілмеген. Кейбір юрисдикцияларда «нақты емес өзін-өзі қорғау» ережесі бар, онда егер адам өзін-өзі қорғау үшін қатаң шара қолдануға құқылы деп жаңылысып, бірақ заң бойынша онымен келіспесе, оның кісі өлтіру айыбы адам өлтіруге дейін төмендетілуі мүмкін.

Қайту

АҚШ-тың көптеген юрисдикциялары адам өлімге әкелетін күш қолдану алдында шегінуге тиіс деген ортақ құқық ережесін қолдамайды, керісінше, «өз қорғанысын ұстану» заңдары арқылы осы теорияны жоққа шығарды, бұл заңдар шегіну міндетін нақты түрде алып тастайды. Дегенмен, адамның шегінгені, егер міндетті алып тастайтын нақты заң болмаса, өлімге әкелетін күшті қолданудың дұрыстығын бағалауда маңызды рөл атқара алады. Ортақ құқық ережесіне және аз штаттардағы ережеге сәйкес, күш қолданған адам: 1) шегіну қауіпсіз болмаса; немесе 2) оқиға оның үйінде болған жағдайда, өлімге әкелетін күш қолданғанға дейін шегінгенін көрсетуі керек. Сонымен қатар, Ұлғатты Қылмыстық кодекс толық қауіпсіздік кепілдігі болған жағдайда шегінуді немесе бағынуды талап етеді.