Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ли Цы (; 314–338), әдепті аты Шиюн (世運), өлімінен кейін аты Цыоңдуның герцогы Ю (邛都幽公), Қытайдың Ди басқарған Ченг Хан әулетінің императоры болған. Ол 334 жылы ағасы Ли Юэ (李越) әкесі Ли Сюн тағайындаған мұрагері, туысы Ли Банды өлтіргеннен кейін таққа отырды. Оның билеуі әкесінің қарапайымдылығымен салыстырғанда іздестіру мен құлдырау дәуірі болып есептелді. 338 жылы Ли Шу (李寿) Хан әмірі оны тақтан түсірді, ал герцог дәрежесіне төмендетілгеннен кейін өзін-өзі өлтірді. Ли Шу таққа отырып, мемлекеттің атын Ченгтен Ханға өзгертті, бірақ дәстүрлі тарихшылар Ли Цыдан Ли Шуға өтуді бір мемлекеттің шегінде қарастырады.
Li Qi (; 314–338), courtesy name Shiyun (世運), posthumous name Duke You of Qiongdu (邛都幽公), was an emperor of the Di led Cheng Han dynasty of China. He seized the throne after his brother Li Yue (李越) assassinated their father Li Xiong's designated heir, their cousin Li Ban, in 334. His reign was viewed as one of decadence and deterioration from his father's reign of simplicity. He was subsequently overthrown by his father's cousin Li Shou the Prince of Han in 338, and committed suicide after being demoted to a duke. Li Shou seized the throne and changed the name of the state from Cheng to Han, although traditional historians treat the Li Qi to Li Shou transition as within a single state.
Ерте өмір
Ли Цзы – Чэнь ханның негізін қалаушы императоры Ли Сюньнің төртінші ұлы, оның қарындасы Раннан туған. Бірақ оны Ли Сюньнің әйелі, императорлық ана Рен тәрбиеледі. Жастық шағында ол зиялы және сүйкімді адам ретінде танымал болды. Ли Сюнь ұлдарына ел ішіндегі талантты адамдарды іздеп, мемлекеттік қызметке тағайындауды тапсырғанда, Ли Цзы таланттарды табуда ең сәтті болды, сондықтан көптеген Чэнь ханның шенеуніктері Ли Цзының тауып берген адамдары еді. Ли Сюнь өзінің інісі Ли Данның (李蕩) ұлы Ли Банды мұрагерлікке тағайындаған, бірақ 334 жылы Ли Сюнь қайтыс болғаннан кейін Ли Бан таққа отырғанда, Ли Цзы және оның ағасы Ли Юэ (李越) көңіліне сыймады және олар Ли Банға қарсы құпия жоспар құрды. Ли Банның кіші інісі Ли Ву (李玝), бұл туралы қауесет естіп, Ли Банға Ли Юэ мен Ли Цзыні дереу астанадан, олардың бекіністеріне қайтаруды ұсынды, бірақ Ли Бан әкесінің жаназасы өткенше Ли Сюньнің ұлдарын жіберуге батыл болмады. Оның орнына ол Ли Вуді жіберді, дауды азайту үшін. Қыс мезгілінде, Ли Бан Ли Сюньтің табыны алдында аза тұрып жатқан бір түні, Ли Юэ Ли Банды және оның ағасы Ли Дуды (李都) өлтіріп, Ли Цзыні император етіп жариялады, императорлық ана Реннің Ли Банның қылмыстары туралы бұйрығын жоғарылатып көрсетті. Шенеуніктер бастапқыда таққа Ли Юэні ұсынды, бірақ Ли Юэ Ли Цзынің талантты екенін және императорлық ана Рен тәрбиелегенін ескеріп, оған таққа отыруды ұсынды. Сөйтіп, Ли Цзы таққа отырды.
Li Qi was the fourth son of Li Xiong, Cheng Han's founding emperor, by his concubine Consort Ran, but was raised by Li Xiong's wife Empress Ren. When he was young, he was known for being intelligent and charismatic. When Li Xiong asked his sons to scout the population for talented people to serve as officials, Li Qi was the most successful for finding talents, so many Cheng Han officials were people who were discovered by Li Qi. Li Xiong had named his brother Li Dang (李蕩)'s son Li Ban as his crown prince and heir, but after Li Xiong's death in 334 and succession by Li Ban, Li Qi and his brother Li Yue (李越) were disgruntled, and they secretly plotted against Li Ban. Li Ban's younger brother Li Wu (李玝), who had heard rumors of the conspiracy, suggested to Li Ban that he immediately send Li Yue and Li Qi away from the capital, back to their defense posts, but Li Ban did not have the heart to send away Li Xiong's sons before their father was buried. Instead, he sent Li Wu away to try to decrease the friction. In the winter, during one night when Li Ban was on mourning watch before Li Xiong's casket, Li Yue assassinated Li Ban and his older brother Li Du (李都), and made Li Qi emperor, after forging an edict from Empress Dowager Ren accusing Li Ban of crimes. The officials initially offered the throne to Li Yue, but Li Yue, because Li Qi was considered talented and was raised by Empress Dowager Ren, offered the throne to him instead. Li Qi therefore took the throne.
Билік
Ли Ци мемлекеттік істерді ағасы Ли Юэге сеніп тапсырды және оны Цзяньнин князі етіп тағайындады. Ол сондай-ақ Цзин Цзяньға (景騫), Яо Хуаға (姚華), Тянь Баоға (田褒) және евнух Сюй Фуға (許涪) сеніп, басқа шенеуніктермен сирек кеңесетін, олардың ешқайсысы ерекше қабілетті немесе адал болған жоқ. Ли Сюнь орнатқан бейбіт тәртіп бұзыла бастады. 335 жылы Ли Банның сіңілісінің күйеуі Луо Янь (羅演) және шенеунік Шангуан Дан (上官澹) Ли Циді өлтіріп, оның орнына Ли Банның ұлын отырғызуды жоспарлады. Құйрықшылық ашылып, Ли Ци Луо мен Шангуанды ғана емес, сонымен қатар Ли Банның анасы Луо ханымды да жазалап өлтірді. 336 жылы Ли Ци, жүрегі қызғанышпен толған немере інісі Ли Цайдың (李載) қабілетіне көз тіккен, оны мемлекетке опасыздық жасады деп жалған айыптап, өлім жазасына кесті. Ли Ци мен Ли Юэ әкелерінің туысы Ли Шоу, Хан князінен (Ли Сюньнің інісі Ли Сянның ұлы) қорқып, үрейленді. Ли Шоу осыны сезіп, өзін келесі жазалау нысаны деп ойлап, Фучэн (涪城, қазіргі Мианьян, Сычуань) қорғаныс бекетінен астана Чэндуға келген сайын, қол астындағыларына Кейінгі Жао немесе Цзинь шапқыншылығы туралы жалған хабар беруді бұйырды, осылайша тез қайта орала алатын. 338 жылы ол усақ-түйекші Gong Zhuang (龔壯) кеңесімен, кеңесшілері Луо Хенг (羅恆) және Цзе Симин (解思明) бірге Чэндуға шабуыл жоспарлады, сәттілікке жеткен жағдайда Цзиньнің вассалы болады деп уәде берді. Содан кейін ол қарындасының күйеуі Рен Дяодан (任調) Ли Ци Ли Шоуды өлтіруді жоспарлап отырғаны туралы жазылған хатты жасады және оны әскерлеріне көрсетті. Әскерлер оған сеніп, Чэндуға күтпеген шабуыл жасап, Ли Циді дайындықсыз ұстады. Ли Шоудың тақ мұрагері Ли Ши, астана күзетшілерінің офицері, қала қақпаларын ашып, Ли Шоуды құшақ жайып қарсы алды. Ли Шоу Ли Юэ және Ли Циге сенген басқа шенеуніктерді тұтқындап, Ли Циге олардың өлім жазасына кесілуін бұйырды. Одан кейін ол императорлық жесір Реннен Ли Циді тақтан түсіріп, оны Цюнду герцогі дәрежесіне төмендету туралы жарлық жасады. Ли Шоу таққа отыруға немесе Цзиньнің вассалы болуға қатысты ойланып, күмәнделгеннен кейін, ақыры таққа отырып, мемлекеттің атын Хан деп өзгертті, бұл Ли Сюнь режимінен жаңғыруды білдірді. Ли Ци кішкентай округтің герцогі болғандықтан, көңілі құлдырап, 338 жылы өз-өзіне қол жұмсады.
Li Qi largely entrusted the affairs of state to his brother Li Yue, whom he created the Prince of Jianning. He also trusted Jing Jian (景騫), Yao Hua (姚華), Tian Bao (田褒), and the eunuch Xu Fu (許涪), rarely consulting other officials, none of whom was particularly talented or honest. The peaceful order that Li Xiong had established began to deteriorate. In 335, Li Ban's uncle Luo Yan (羅演) and the official Shangguan Dan (上官澹) planned to assassinate Li Qi and replace him with Li Ban's son. The conspiracy was discovered, and Li Qi not only executed Luo and Shangguan, but also Li Ban's mother Lady Luo. In 336, Li Qi, jealous of the talents of his nephew Li Zai (李載), the Duke of Wuling, falsely accused Li Zai of treason and executed him. Both Li Qi and Li Yue became apprehensive of their father's cousin Li Shou the Prince of Han (the son of Li Xiong's uncle Li Xiang (李驤)), the most honored Cheng general. Li Shou was aware of this and was afraid that he would be the next target of execution, and so whenever he visited the capital Chengdu from his defense post of Fucheng (涪城, in modern Mianyang, Sichuan), he would order his subordinates to falsely report invasions by either Later Zhao or Jin, so that he could quickly return. By 338, under the advice of the hermit Gong Zhuang (龔壯), he planned an attack on Chengdu with his advisors Luo Heng (羅恆) and Jie Siming (解思明), with the pledge that after success, he would become a Jin vassal. He then forged a letter from his brother in law Ren Diao (任調) stating that Li Qi was planning to execute Li Shou, and he showed the letter to his soldiers. The soldiers believed him, and they then made a surprise attack on Chengdu, catching Li Qi unprepared. Li Shou's heir apparent Li Shi, an officer in the capital guards, opened the city gates and welcomed Li Shou in. Li Shou arrested Li Yue and other officials whom Li Qi trusted and forced Li Qi to order their execution. He then forged an edict from Empress Dowager Ren deposing Li Qi and demoting him to the title Duke of Qiongdu. Li Shou, after some hesitation about whether to take the throne or whether to become a Jin vassal, eventually took the throne and changed the name of the state to Han, showing a break from Li Xiong's regime. Li Qi, depressed about being a duke of a small county, committed suicide later in 338.