Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джесси (, Iese), сондай-ақ оның мұсылмандық есімдерімен белгілі – Али Кули Хан және Мустафа Паша (1680 немесе 1681–1727), Мухран Багратиони әулетінен шыққан, Картли (Грузия) патшасы (мепе), 1714 жылдан 1716 жылға дейін және 1724 жылдан өліміне дейін Сафавид Персиясы мен кейін Османлы империясының билеушісі (вали) ретінде іс жүзінде басқарды.
Jesse (, Iese), also known by his Muslim names Ali Quli Khan and Mustafa Pasha, (1680 or 1681–1727), of the Mukhranian Bagrationi dynasty, was a king (mepe) of Kartli (Georgia), acting actually as a Safavid Persian and later Ottoman viceroy (wali) from 1714 to 1716 and from 1724 until his death, respectively.
Өмірбаян
Ол ханзада Леванның екінші әйелі Тиньтин Авалишвилиден туған ұлы еді. Джесси әкесімен бірге Персияда қызмет еткен кезде Сефевидтер сарайында тәрбиеленді, ислам дініне кірді және Әли Құли хан деген ат алды. Ол империяның шығыс шекарасында бірнеше жоғары лауазымдарда болды және 1705 жылдан 1714 жылға дейін інісі Гургин ханның, содан кейін ағасы Кай Хосровтың басшылығымен Ауған көтерілісшілеріне қарсы күресті. Ол Керманның наибі (1708–1709), Керманның бейлербегі (1709–1711) және, ақырында, парсы әскерлерінің тупчи башиі (артиллерия басшысы, генерал) (1711–1714) болып тағайындалды.
He was a son of Prince Levan by his second wife, Tinatin Avalishvili. Jesse accompanied his father during his service in Persia where he was raised at the Safavid court, converted to Islam and took the name of Ali Quli Khan. He held several high positions along the eastern frontiers of the empire and fought, from 1705 to 1714, under his uncle Gurgin Khan and later his brother Kai Khosraw against the Afghan rebels. He was appointed a naib of Kerman (1708–1709), beylerbey of Kerman (1709–1711), and finally a tupchi bashi (general in charge of artillery) of the Persian armies (1711–1714).
Бірінші билік
1714 жылы наурыз айында ол ислам дінін қабылдаудан бас тартқан ағасы Вахтанг VI-ның орнына Картли уәлісі/патшасы болып бекітілді. Таққа отырғаннан кейін Әли Құлы хан Кахетия билеушісі Давид II (Имамқұлы хан)пен одақтасып, Дағыстанның қарақшылық тайпаларының шабуылдарын тойтарды, бірақ оның өзінің беделі ақсүйектердің қарсылығынан күйреп қалды. Ол өте жарамсыз және ішімдікке құмар екенін көрсетті. Өз биліктерінде тәртіп орната алмағандықтан, 1716 жылғы маусымда Шах Хусейн оны христиан дінінен бас тартуға келіскен ағасы Вахтангпен алмастырды.
In March 1714, he was confirmed a wali/king of Kartli in place of his brother Vakhtang VI, who had refused to accept Islam. On ascending to the throne, Ali Quli Khan allied with another Georgian ruler, David II of Kakheti (Imamquli Khan), to repel the attacks from the marauding Dagestani clans but his own position was shattered by a noble opposition. He proved to be incompetent and addicted to alcohol. Unable to maintain order in his possessions, he was replaced, in June 1716, by Shah Husayn with his brother Vakhtang, who had finally agreed to renounce Christianity.
Түрме және қайтадан дінге кіру
Әли Телавиге, Кахетияға қашып кетті, бірақ Картлидің регенті Вахтангтың ұлы Бакарға тапсырылды. Ол Тбилисиде тұтқындалды, онда христиан дініне қайта оралды. 1721 жылы Вахтанг VI оны босатып, Мухраниді иелігіне берді және Картлидің мдиванбегі (бас сот судьясы) қызметіне тағайындады. 1723 жылы Кахетияның Константин II (Махмад Құли Хан) парсы әскерімен бірге Вахтангты қызметтен алып тастау үшін әрекеттенгенде, Джесси жақындап келе жатқан Осман әскеріне көшті, сүнни мұсылман болды және Мұстафа Паша деген атпен Картли патшасы ретінде қайта орнатылды. Алайда, оның билігі көбінесе формалды болды және үкімет іс жүзінде түрік қолбасшысымен басқарылды. 1724 жылы грузиндер көтеріліс жасағанда Мұстафа Жоғарғы Портаға адал қалды, бірақ көтеріліс сәтсіз аяқталды. Дегенмен, Осман империясы 1727 жылы оның қайтысынан кейін Картли патшалығын жойып, тікелей басқаруды орнатты.
Ali fled to Telavi, Kakheti, but was surrendered to Vakhtang's son Bakar, regent of Kartli. He was put under arrest at Tbilisi, where he reconverted to Christianity. Released in 1721 by Vakhtang VI, he was granted Mukhrani in possession and appointed mdivanbeg (chief justice) of Kartli. When Constantine II of Kakheti (Mahmad Quli Khan) moved with a Persian army to remove Vakhtang from the position in 1723, Jesse defected to the approaching Ottoman army, became Sunni Muslim and was restored as king of Kartli under the name of Mustapha Pasha. His power, however, was largely nominal and the government was actually run by a Turkish commander. Mustapha remained loyal to the Sublime Porte when the Georgians staged an abortive uprising in 1724. However, the Ottomans abolished the kingdom of Kartli on his death in 1727, imposing their direct administration.