Кіріспе

Dictatus papae – папаның өкіметтік құқығын 27 мәлімдемесінен құралған жинақ. Бұл жинақ Папа Григорий VII-нің 1075 жылғы тізіліміне қосылған.

Негізгі қағидалар

Dictatus Papae-де баяндалған қағидалар негізінен Григорий папасы таққа отырғанға ондаған жыл бұрын бастау алған Григорий реформасында айтылған қағидалармен үйлеседі. Онда реформа қозғалысының маңызды аспектілері, атап айтқанда дін қызметкерлерінің некелерін тоқтату, дін еместердің билікке тағайындалуы және симония жойылмаған. Диктаттың аксиомалары папаның жоғары тұруы мен қатесіздігіне ең берік дәлел келтіреді. "Оған императорларды қызметтен шеттетуге рұқсат етуі мүмкін" деген аксиома, Папа Геласий I-нің Шығыс Рим императоры Анастасийге (494) жазған "Famuli vestrae pietatis" хатында бейнеленген ерте ортағасырлық билік тепе-теңдігін көрсетеді. Бұл хатта рухани және уақытша биліктердің (аукторитас (рухани) және потестас немесе империум (уақыттық)) бөлінуі мен толықтырылуы айтылған, ал бұл биліктердің руханисы уақытшасынан жоғары тұрады, және осы принцип бойынша Меровингтер дәуірінен бері Батыс елдері басқарылып келген. "1075 жылдан бастап болған дау-жанжалдардың ешқайсысын тікелей оған (Диктатқа) қарсылықпен байланыстыруға болмайды (дегенмен, ондағы бірнеше талаптарды Григорий және оның жақтастары да осы кезеңдегі жанжалдарда айтқан)". Рухани және дүниелік билік арақатынасының кейінгі ортағасырлық дамуы Папа Бонифаций VIII-ге байланысты, ол Папалық бұйрығы Unam Sanctam (1302) арқылы екі қылыштың символикалық бейнесін жасады. Dictatus Papae-нің көптеген қағидалары папалық биліктің құқықтары мен Рим шіркеуінің қатесіздігін егжей-тегжейлі баяндайды, алайда 9-шы қағидада "Барлық билеушілер Папаның аяқтарына ғана сүйінуі керек", ал 10-шы қағидада "Шіркеулерде тек оның [Папаның] есімі ғана айтылуы тиіс" делінген.

Авторлығы

Dictatus Papae деген атау, осы туындыны папаның өзі жазғанын көрсетеді. Бұл "папалық бұйрық" немесе қандай да бір манифест емес, "папалық диктант" дегенді білдіреді. Ол папалық курияның жақын айналымынан тыс жерде кеңінен таратылмаған, жарияланбаған. Кейбір тарихшылар оны Григорийдің өзі жазғанын немесе диктанттағанын айтады, ал басқалары оның басқа көзі болғанын және кейін тізілімге қосылғанын санайды. 1087 жылы Григорийдің кардиналы және одақтасы болған Deusdedit, папа Виктор III-ге арналған декретальдар жинағын жариялады, онда ол көптеген нақты және жалған (Псевдо Исидорға қараңыз) көздерден жинаған шіркеу заңын – канондық құқықты – қамтыды. Dictatus Papae осы жинақпен тым ұқсас, сондықтан кейбіреулер Dictatus осы жинақтың негізінде жазылған болуы керек деп санайды.

Принциптер индексі

I Quod Romana ecclesia a solo Domino sit fundata. – Рим шіркеуінің негізін жалғыз Тәңір құрды.
II Quod solus Romanus pontifex iure dicatur universalis. – Рим папасы ғана заңмен жалпыға бірдей деп аталады.
III Quod ille solus possit deponere episcopos vel reconciliare. – Тек ол ғана епископтарды қызметтен шеттетуге немесе қайта қабылдауға құқылы.
IV Quod legatus eius omnibus episcopis presit in concilio etiam inferioris gradus et adversus eos sententiam depositionis possit dare. – Оның өкілі, тіпті төменгі дәрежелі болса да, барлық епископтардың кеңесінде төрағалық етеді және оларға қарсы қызметтен шеттету туралы үкім шығара алады.
V Quod absentes papa possit deponere. – Папа қатыспағандарды да қызметтен шеттетуге құқылы.
VI Quod cum excommunicatis ab illo inter cetera nec in eadem domo debemus manere. – Басқалармен қатар, оның қауымнан шеттетуіне ұшыраған адаммен бір үйде тұрмауымыз керек.
VII Quod illi soli licet pro temporis necessitate novas leges condere, novas plebes congregare, de canonica abatiam facere et e contra, divitem episcopatum dividere et inopes unire. – Тек оған ғана уақыт талабына қарай жаңа заңдар шығаруға, жаңа қауымдар құруға, каноникалық аббаттықтар ашуға және керісінше, бай епархияларды бөлуге және кедейлерін біріктіруге рұқсат етілген.
VIII Quod solus possit uti imperialibus insigniis. – Тек ол ғана императорлық белгілерді пайдалануға құқылы.
IX Quod solius pape pedes omnes principes deosculentur. – Барлық ханзадалар тек папаның аяғын сүйеді.
X Quod illius solius nomen in ecclesiis recitetur. – Шіркеулерде тек оның есімі ғана айтылуы керек.
XI Quod hoc unicum est nomen in mundo. – Бұл әлемдегі жалғыз есім.
XII Quod illi liceat imperatores deponere. – Ол императорларды қызметтен шеттетуге құқылы.
XIII Quod illi liceat de sede ad sedem necessitate cogente episcopos transmutare. – Қажеттілік туғанда ол епископтарды бір епархиядан екіншісіне ауыстыруға құқылы.
XIV Quod de omni ecclesia quocunque voluerit clericum valeat ordinare. – Ол кез келген шіркеуден кез келген дін қызметкерін заңды түрде тағайындай алады.
XV Quod ab illo ordinatus alii ecclesies preesse potest, sed non militare; et quod ab aliquo episcopo non debet superiorem gradum accipere. – Ол тағайындаған адам басқа шіркеулерге басшылық ете алады, бірақ әскери қызметке қатыса алмайды; және ол ешбір епископтан жоғары дәреже алуға тиіс емес.
XVI Quod nulla synodus absque precepto eius debet generalis vocari. – Оның бұйрығы болмаса, ешқандай синод жалпы деп атала алмайды.
XVII Quod nullum capitulum nullusque liber canonicus habeatur absque illius auctoritate. – Оның өкілеттігі болмаса, ешқандай тарау және ешқандай каноникалық кітап мойындалмайды.
XVIII Quod sententia illius a nullo debeat retractari et ipse omnium solus retractare possit. – Оның үкімін ешкім қайтарып ала алмайды және ол ғана барлық үкімдерді қайтарып ала алады.
XIX Quod a nemine ipse iudicare debeat. – Оның өзі ешкімнің үкіміне бағынбауы керек.
XX Quod nullus audeat condemnare apostolicam sedem apellantem. – Ешкім де апостолдық таққа шағымданған адамды айыптауға батыл болмасын.
XXI Quod maiores cause cuiscunque ecclesie ad eam referri debeant. – Кез келген шіркеудің маңызды мәселелері оған жүгінуі керек.
XXII Quod Romana ecclesia nunquam erravit nec imperpetuum scriptura testante errabit. – Рим шіркеуі ешқашан қателік жасаған емес және мәңгілікке дейін қателік жасамайды, бұл туралы Киелі кітап куәлік етеді.
XXIII Quod Romanus pontifex, si canonice fuerit ordinatus, meritis beati Petri indubitanter efficitur sanctus testante sancto Ennodio Papiensi episcopo ei multis sanctis patribus faventibus, sicut in decretis beati Symachi pape continetur. – Рим папасы, егер ол каноникалық түрде тағайындалған болса, қасиетті Петрдің еңбегімен сөзсіз киелі болады, Павия епискобы қасиетті Эннодийдің куәлігі бойынша, көптеген қасиетті әкелер оны қолдады, бұл туралы қасиетті папа Симахтың жарлықтарында жазылған.
XXIV Quod illius precepto et licentia subiectis liceat accusare. – Оның бұйрығы мен рұқсатымен оның азаматтары айыптауға құқылы.
XXV Quod absque synodali conventu possit episcopus deponere et reconciliare. – Ол синод жиналымынсыз-ақ епископтарды қызметтен шеттетуге және қайта қабылдауға құқылы.
XXVI Quod catholicus non habeatur, qui non concordat Romane ecclesie. – Рим шіркеуімен келіспеген адам католик деп есептелмейді.
XXVII Quod a fidelitate iniquorum subiectos potest absolvere. – Ол жамандарға адал болудан босатуға құқылы.