Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағының автономиялық республикасы (1935–1991); қазіргі Калмыкия, Ресей.
Autonomous republic of the Soviet Union (1935 91); now Kalmykia, Russia
Калмық Автономды Кеңес Социалистік Республикасы (Калмыцкая Автономная Советская Социалистическая Республика; ) – Ресей КСР-інің екі кезеңде болған автономиялық республикасы. Оның әкімшілік орталығы Элиста қаласы болды. Калмық АССР алғаш рет 1920 жылдың 4 қарашасында құрылған Калмық Автономды Облысының 1935 жылдың 22 қазанындағы мәртебесінің көтерілуімен құрылды. 1943 жылдың 27 желтоқсанында 93 000-нан астам калмықтың Орталық Азия және Сібірдің түрлі аймақтарына күштеп көшірілуіне байланысты Калмық АССР таратылды және оның аумағы көршілес Астрахань, Ростов және Сталинград облыстары мен Ставрополь өлкесі арасында бөлісті. Кеңес билігі бұрынғы республикадағы қалалар мен ауылдардың аттарын өзгертті. Калмық АССР 1957 жылдың қаңтарында калмықтардың құқын қалпына келтіруден кейін қайта құрылған Калмық Автономды Облысының 1958 жылдың 29 шілдесіндегі мәртебесінің көтерілуімен қайта құрылды. 1990 жылдың 18 қазанында Калмыкия Жоғарғы Кеңесі қабылдаған Калмыкияның егемендігі туралы декларациясы және оны Кеңес Социалистік Республикасына айналдыруы 1991 жылдың 24 мамырында Ресей КСР Халық депутаттарының съезінде мақұлданды. Ол 1992 жылдың 31 наурызына дейін өмір сүрді, содан кейін оның мәртебесі Ресей Федерациясы құрамындағы республикаға өзгертілді. 1977 жылы кеңестік астроном Николай Степанович Черных ашқан 2287 Калмыкия астероиді Калмық АССР-інің құрметіне аталды.
The Kalmyk Autonomous Soviet Socialist Republic (Калмыцкая Автономная Советская Социалистическая Республика; , ) was an autonomous republic of the Russian SFSR that existed at two periods of time. Its administrative center was Elista. The Kalmyk ASSR was first established when the Kalmyk Autonomous Oblast (established 4 November 1920) had its status increased on 22 October 1935. On 27 December 1943 in conjunction with the deportation of over 93,000 Kalmyks to various locations in Central Asia and Siberia, the Kalmyk ASSR was abolished and its territory was split between adjacent Astrakhan, Rostov and Stalingrad Oblasts and Stavropol Krai. Soviet authorities renamed the former republic's towns and villages. The Kalmyk ASSR was re established when the newly formed Kalmyk Autonomous Oblast (re established following the rehabilitation of the Kalmyks in January 1957) had its status increased on 29 July 1958. On 18 October 1990, the declaration of the sovereignty and transformation of Kalmykia into a Soviet Socialist Republic by the Kalmyk Supreme Soviet was accepted by the Congress of People's Deputies of the Russian SFSR on 24 May 1991. It existed until 31 March 1992, when its status was changed to a republic within the Russian Federation. A minor planet, 2287 Kalmykia, discovered in 1977 by Soviet astronomer Nikolai Stepanovich Chernykh, is named after the Kalmyk ASSR.
Ресей революциясы және Калмык автономиялық облысының құрылуы
Астрахан – Ресей азамат соғысы кезінде, 1918 жылғы 25 қаңтарда Кеңес үкіметінің билігіне бірінші болып бағынған Калмыкиядағы алғашқы елді мекен. 1918 жылдың 1-3 шілдесі аралығында Астрахан қаласында "Советтердің бірінші Калмық съезі" өткізілді. 1919 жылы Калмыкия билігі Ақ әскерге қайта көшті, одан кейін Ленин "қалмық халқына Ақ гвардияға қарсы күресуге" шақыратын жарлық жариялады. Калмыкия 1920 жылғы 4 қарашада "Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті мен Халық Комиссарлар Кеңесінің қаулысымен" ресми түрде Автономиялық Облыс мәртебесін алды. Осыдан кейін 1922-1925 жылдар аралығында туған жергілікті халықты "бір әкімшілік бірлікке" біріктіру мақсатымен, жаңа құрылған автономиялық облысқа калмықтарды қоныстандыру жұмыстары жүргізілді.
Astrakhan was the first settlement within Kalmykia to fall to Soviet power on Jan 25, 1918, during the Russian Civil War. The "First Kalmyk Congress of Soviets was held" in Astrakhan from July 1 to 3, 1918. In 1919, control of Kalmykia reverted to the White army, after which Lenin issued a proclamation “to the Kalmyk people to fight against the White guards”. Kalmykia officially became an Autonomous Oblast on November 4, 1920 "by a decree of the All Russian Central Executive Committee and the Council of People's Commissars." What entailed was a resettlement of Kalmyks to the newly formed autonomous oblast with the goal of the native population being incorporated "in a single administrative unit" from 1922 to 1925.
Калмык автономиялық КСРО құрылуы
1927 жылы 6 мамырда Халық комиссарлары кеңесі Калмыкияның әкімшілік орталығын Астрахань қаласынан Елиста қаласына көшіру туралы декрет қабылдады. 1935 жылы қазанда Калмык автономиялық облысы Автономиялы Кеңес Социалистік Республикасына (АССР) трансформацияланды. 1937 жылы Калмык АССР Жоғарғы Кеңесі республика үшін социалистік қатынастардың жеңісін бейнелейтін конституцияны қабылдады. Калмык халқы социалистік ұлт ретінде бірікті.
"On May 6, 1927, the Council of People's Commissars decreed the transfer of the administrative center of Kalmykia from Astrakhan to Elista. In October 1935 the Kalmyk Autonomous Oblast was transformed into an Autonomous Soviet Socialist Republic (ASSR). In 1937 the Supreme Soviet of the Kalmyk ASSR adopted a constitution for the republic that reflected the victory of socialist relations. The Kalmyk people were consolidated into a socialist nation."
Қалмық тілі, сауаттылық және білім беру
Кеңестердің бірінші жалпықалмық съезінің нәтижесінде, съезде жаңадан құрылған Автономиялық облыста бастауыш және орта білім беруді құру мен ұйымдастыру мәселесі талқыланды (Реzник, 64). 1924 жылдан 1939 жылға дейін калмық жазу жүйесі әртүрлі өзгерістерге ұшырады (Реzник, 64). Мектеп оқулықтары бастапқыда калмық тілінде жарық көруі тиіс еді, бірақ 1923 жылы жоғары сауатсыздық деңгейімен күресуді жеделдету үшін орыс тілінде жарық көрді (Реzник, 64). Зая Пандита әліпбиі орыс транскрипциясын жасау үшін бейімделді, бірақ 1924 жылы одан бас тартылып, кириллица қолданысқа енгізілді (Реzник, 64–65). Осыған қарамастан, 1926 жылғы КСРО халқының жалпы санағы бойынша, Калмык Автономиялық облысындағы сауаттылық деңгейі бар болғаны 17,3% құрады (Реzник, 67). Нәтижесінде, сауаттылықты жою процесі туған калмық тілі емес, орыс тілі арқылы жүргізілуі керек болды (Реzник, 66). 1930 жылдары алфавит, КСРО-дағы барлық әліпбилерді біріктіру мақсатымен, кириллицадан латынға ауыстырылды (Реzник, 68). Бұл, калмық тілінде жарық көрген туындылардың көбеюімен және тоғыз жастан асқан калмықтар арасындағы сауаттылық деңгейінің 70,8%-ға жеткенімен қатар жүрді. Бұл, «1931 жылғы науқан, Калмыкиядағы сауаттылықтың өсуіне ықпал еткен басты күш болды» (Реzник, 70) деп қарастырылуы керек, онда науқанның өзінен гөрі, сауаттылықты таратуға ұмтылған педагогтардың саны мен белсенділігі маңызды рөл атқарды. 1943 жылғы калмықтардың жер аударуымен байланысты, Реzник калмық әліпбиінің өзгеруі «тілдің ұрпақтар арасындағы сабақтастығын үзіп жіберді» (70) деп санайды. Соңында, калмық тілін оқытуға қабілетті туған калмық тілінде сөйлейтін адамдардың саны азайып кетті (70).
Resulting from the First All Kalmyk Congress of Soviets, the Congress discussed the creation and organization of primary and secondary education within the newly formed Autonomous Oblast (Reznik, 64). From 1924 to 1939, the Kalmyk writing system incurred various changes (Reznik, 64). School textbooks were to be initially published in Kalmyk, but were instead published in Russian in the haste to combat the high rate of illiteracy in 1923 (Reznik, 64). The Zaya Pandita alphabet was adapted to create a Russian transcription, which was then disregarded in favour of Cyrillic in 1924 (Reznik, 64–65). Despite this, according to the 1926 All Union census, the Kalmyk Autonomous Oblast had a total literacy rate of only 17.3% (Reznik, 67). Ultimately, the process of eliminating literacy was to be conducted through Russian as opposed to native Kalmyk (Reznik, 66). In the 1930s, the alphabet underwent Latinization from Cyrillic as part of the attempt to unify all alphabets within the Soviet Union (Reznik, 68). Although this correlated with the increased amount of published Kalmyk language works and a literacy rate of 70.8% among Kalmyk population aged over nine. This is to be seen as a part of larger "campaign in 1931 that became the main driving behind the growth of literacy numbers in Kalmykia," in which the driving force was the actual number, and aggressiveness of educators attempting to spread literacy, rather than the campaign itself. (Reznik, 70). In conjunction with the 1943 deportations of Kalmyks, Reznik suggests that the alterations to the Kalmyk alphabet "broke the intergenerational continuity of language transmission (70)." There were ultimately few native Kalmyk speakers to teach Kalmyk (70).