Кіріспе

1960 жылы Генри Хатауэй мен Джон Уэйннің (атаусыз) түсірген «Солтүстік Аляскаға» фильмі – 1960 жылы шыққан американдық комедиялық вестерн. Фильмде Джон Уэйн, Стюарт Грейнджер, Эрни Ковакс, Фабиан және Капуцин рөлдерін сомдайды. Сценарий Ладислас Фодордың 1939 жылғы «Туған күн сыйлығы» пьесасы негізінде жазылған және Ном алтын асыру кезеңіндегі оқиғаларды көрсетеді. Фильмнің басында Джонни Хортонның «Солтүстік Аляскаға» әні орындалады, ол оқиғаға кіріспе болса керек.

Сюжет

1901 жылы Аляскадағы Ном қаласында алтын іздеп жүріп, ағайынды Джордж мен Билли Пратт және серіктесі Сэм МакКорд байлыққа қол жеткізді. Сэм Сиэтлге тау-кен жабдықтарын сатып алу үшін саяхаттауға жоспарлайды; Джордж Сэмден өзінің қалыңдығы Женни Ламонтты, Джордж ешқашан кездеспеген, бірақ үш жыл бойы хат алысып жүрген француз қызын алып келуін сұрайды. Сэм некеге өшігіп, оны құлдыққа теңегендіктен, Джорджтың неліктен ерікті түрде некеге тұруға тырысатынын түсінбейді, бірақ ол қарсылық білдіріп келіседі. Франки Кэннон, жаңадан келген алаяқ, қалада Сэмге кездеседі және оны кетер алдында ақшасынан айыруға тырысады. Сиэтлге келіп, Джорджтың қызы басқа еркекке тұрмысқа шыққаннан кейін, Сэм оның орнына "Ангел" деген жезөкше алып келеді, оған бастапқыда Женниге арналған сыйлықтарды береді. Алайда, Ангел Сэмнің ниеттерін дұрыс түсінбейді, Сэмнің ұсынысы ол Сэммен бірге болу үшін деп санайды; келесі күні Сэмнің ескі достарының пикникінде Ангел Сэмге ғашық болады, ол оны құрметке лайық әйел ретінде қабылдайды. Қайықпен саяхатта Ангел түсініспеушілікті біледі. Сэм оны Сиэтлге қайтаруды жоспарлайды, бірақ ол Ном қаласында қонып, қайтып оралатын қайық келгенше қонақ үйде қалуды жоспарлайды. Сэм кеткеннен кейін Фрэнки қонақ үйдің иесі болды, ол бұрынғы иесінен карта ойынында жеңіп алды. Франки мен Энджердің бір-бірін бұрынғы өмірлерінен танитыны және Энджердің Франкидің бұрынғы қызы болғаны белгілі болды. Мейманханада тұрудан бас тартып, Фрэнкидің қызы болып қалудан бас тартқан Енджер жалған жекпе-жек ұйымдастырып, мейманханадан шығып, Сэммен бірге ол және Пратттардың тұратын жеріне барады. Үйге келген соң, Сэм бірден Джорджға көршілердің жерінде қосылуға кетеді, онда жерді қонушылар жер иелерін қуып жіберуге тырысады. Сауалнамаға қатысқандармен күрескеннен кейін, Сэм Джорджқа Женнидің үйленгенін және оған Энджел туралы айтады. Осы арада 17 жасар Билли үйде Ангелге ғашық болып, оны өзінен гөрі дүниелік адам ретінде әрекет етіп таң қалдыруға тырысады. Ол жерді иемденгеннен кейін Джордж Енджерді мүлдем қабылдамайды, ал Сэм Биллиді түнгі ішімдік ішкеннен кейін айығу үшін өзенге лақтырады. Кейін Джордж Ангелмен сөйлесіп, оған көңіл бөледі және онымен үйленуге дайын. Бірақ ол оның серіктесіне ғашық болғанын, ал Сам өзін ерекше ұстағанын, өйткені ол да Ангелге ғашық екенін түсінгеннен кейін, Джордж түнді "баллы ай кабинасында" өткізеді. Ол және Ангел екеуі өздерінің махаббатын мойындауға дейін Самның қызғанышын қоздыру үшін ғашық болып жүргенін айтып жүр. Осы уақытта Фрэнки Сэм мен Пратттан жерді тартып алу үшін арамзалық жасайды. Солдаттар Саманың кетуге дайындалуын тоқтатып, Сама мен Праттарға біреу олардың жеріне талап қоюды ұсынғанын хабарлайды; дау шешілгенге дейін барлық жұмыс тоқтатылуы керек және Сэм мен Праттар осы уақытқа дейін алған алтынның бірде-біреуін ала алмайды. Сэм қарсылық көрсеткенде, оны тұтқындап, қалаға алып кетеді; Джордж, Билли және Энгел бәрі соңынан еріп жүреді. Қалаға келгенде, Сэм Фрэнкидің сауатсыз мас адамды алдап, олардың ашылуы үшін айыппұл төлеуге мәжбүр еткенін біледі. Қаланың саз көшелерінде болған жанжалдың нәтижесінде бәрі аяқталады, ал Фрэнкидің екіжүзділігі билік органдарына ашылады. Сиэтлге баратын қайық ертерек келді, және Энгел кетуге шешім қабылдайды; алайда, ол Сэм оны жақсы көретінін ашық айтқаннан кейін қалуға сендіреді.

Даму

Аляска 1959 жылы Одаққа 49-шы штат ретінде қабылданды және сол кезде көп талқыланды. 1959 жылдың басында 20th Century Fox компаниясы Джон Уэйннің басты рөлде ойнаған және Мартин Рэкин мен Джон Ли Махиннің (бұл үш адам бұрын бірге «Ат әскерлері» фильмін түсірген) жазған «Аляскалықтар» фильмін түсіретіні жарияланды. Бұл фильм Уэйннің 20th Century Fox компаниясымен жасасқан үш фильмдік келісімшартының біріншісі болды. Уэйн режиссер ретінде алғашқы таңдауы Генри Хатауэйді жасайтын. Алайда, ол «Жынды әйел» фильмін түсіруге міндеттелгендіктен, оның орнына 20th Century Fox компаниясымен келісімшарты бар және сәтті «Қиындық» (1959) фильмін түсірген Ричард Флейшер келді. Флейшер Джон Уэйн туралы фильм түсіруге ынталы болған, бірақ сценарий ұнамады. Оның айтуынша, фильмнің артында продюсер Бадди Адлерді, сондай-ақ Уэйн, Рэкин және Махинді өкілдік еткен агент Чарльз Фельдман тұрды, ал оның сүйіктісі Капуцин басты әйел рөлін ойнауға тиіс болған. Адлер Флейшерге Джон Уэйн сценарийді оқымай-ақ фильмге келісім бергенін және режиссер бас тартса, актер де фильмнен шығып кетуі мүмкін екенін талап етті. Флейшер Капуцинмен жұмыс істегісі келмейтінін айтып, фильмнен бас тартқанын мәлімдеді. Хатауэй қолжетімді болды және оның тағайындалуы 1959 жылдың наурыз айында жарияланды. Хатауэй бастапқы сценарийде Аляскадағы алтын аңдысы туралы барлық фильмдерден алынған клишелерге толы екенін айтты, сондай-ақ «Мен білемін, себебі мен «Жамандықтардың» екі нұсқасында жұмыс істедім» деп қосты. Сондықтан ол кейіпкерлерді сипаттауға және жекелеген элементтерге көбірек назар аударып, фильмді көбірек комедиялық етуге шешім қабылдады. Ол бұл фильмнің оқиғалы фильмдерді пародизацияламағанын, бірақ «заңды оқиға аясында күлкілі жағдайлар орын алғанын» айтты. Фильм алдын ала өндірісте ұзақ уақыт бойы болды (осы кезеңде ол «Солтүстікке қарай» деп те аталды) және сценаристтердің ереуілімен, сондай-ақ Уэйннің «Аламо» (1960) фильмін түсіруге қатысуымен кешіктірілді, бұл актерге миллиондаған долларлық шығын әкелді. «Солтүстік Аляскаға» түсірілім 1960 жылдың мамыр айында басталды.

Кастинг

Гари Кросби Грейджердің бауыры рөліне белгіленгені хабарланды, бірақ оны 20th Century Fox студиясы жаңа ғана «Ит адам» фильмімен киножұлдызына айналдыруға тырысқан поп-әнші Фабианмен алмастырды. Фильм сәтті болмады, бірақ студия Фабианның қосалқы рөлдерде жас көрермендерді тартуға мүмкін екенін сезді.

Атыс

Суретке түсіру 1960 жылдың мамыр айында «Go North» деген атпен басталды. Фильмнің көп бөлігі Калифорния штатындағы Пойнт-Мугуде түсірілді. Уэйн мен Грэнджердің «баллағаттану» кабинасының көріністері вулкандық Мамонт тауының жанындағы булы Хот-Крик өзенінің бойында түсірілді. Көптеген кадрларда Моррисон тауы көрінеді. Өндіріс аяқталған сценарийсіз басталды және фильм көбінесе импровизациялық түрде жасалды. Джон Уэйн түсірілім барысында былай деді:
«Мен Баддиге (Бадди Адлер, Fox студиясының басшысы) және Скоуроске (Спайрос Скоурос, Fox президенті) барып, бізде тіпті дайын сценарий жоқ екенін айттым. Олар бұл жобаны бір жылдан бері дайындап жатыр, бірақ Адлер оны бірнеше күн ішінде жеке өзі жасайтынын айтты. Содан кейін ол Лондонға, ал Скоурос Нью-Йоркке кетіп қалды. Генри жақсы режиссер, бірақ оның сахналарды өзі ойлап табуы керек пе? Әрине, Марти Рэкин мен Джон Махин, продюсерлік және сценарий бойынша жұмыс істеуге тиіс болғандар, теледидарға өтіп кетті. Сосын жазушылар ереуілі басталды. Студия ереуіл басталар алдында аяқталады деп ойлаған шығар. Мен тәуелсіз өндірісте осыны істесем, банкрот болар едім. Хатауэймен жиі жұмыс істейтін Бен Хехт сценарийді түзету үшін шақырылды. «Бұл керемет», - деді Эрни Ковакс журналиске бассейн жанында жатып. «Мен бүгін таңғы сағат 9-дан бері осындамын және біз кестеден қалып қойдық, сондықтан тіпті костюмымды да кимедім. Актерлер ереуілі кезінде мен ештеңе істемедім, енді жұмысқа келдім, бірақ әлі де ештеңе істемеймін. Бұл өмір сүрудің керемет жолы». Капуцин Фабиан ән салғанда көбіксіз ваннада түсірілім жасады: бұл көрініс Джейни Мэнсфилдтің ашық түсірілімге ресми түрде рұқсат берілгенге дейін үш жыл бұрын түсірілді. Стюарт Грэнджердің Жан Симмонсқа үйленуі түсірілім кезінде аяқталды. 1960 жылдың тамызында олар ажырасып кетті. Студия басшысы Бадди Адлер өндіріс ортасында қайтыс болды. Фильм 1960 жылдың тамызында түсірілімін аяқтап, қыркүйекте монтаждалды және қарашада көрсетілді.

Әннің тақырыбы

Тақырыптық әннің мәтіні фильмнің басталатын жеріне түсінік береді: Сэм МакКорд 1892 жылы Джордж және Билли Праттпен Сиэтлден шығып, "Юкон өзенін кешіп өтіп", "Номнан оңтүстік-шығысқа қарай ескі ақ таудың астында алтын кенішін тапты". "1901" жылы Сэм "батыр адам" ретінде танылды, ал оның серігі Джордж оған: "Осы жердегі барлық алтынды, әйелді сүйкімді Дженнинің саусағына тағуға арналған бір кішкентай алтын сақинаға саудаласар едім" дейді. Джордж Джениді өзінің "шынайы махаббаты" деп есептейді және ол алтын табылған сол таудың етегінде "Дженниге бал айына үй салам" деп мәлімдейді. Сэм мен Энджел Номға келгенде, салонның фортепианосында әннің инструменталды нұсқасы ойнатылады. Әннің сөзін Майк Филлипс жазды, оны Джонни Хортон орындады және ол 1960 жылдың 22 тамызында жарық көрді. Ол 1961 жылғы қаңтар/ақпан айларында Billboard кантри чарттарында бес апта бойы көшбасқа шығып, сәттілікке жетті және поп-чарттарда 4-орынға дейін көтерілді. Алайда, Хортон оның сәттілігін көре алмады, өйткені ол 1960 жылдың 5 қарашасында (фильм шығар алдынан сегіз күн бұрын) жол апатында қаза тапты, және оның өлімі әннің танымалдығына әсер еткен болуы мүмкін. Хортон басқа да фильмдерге байланысты әндер орындады, ең танымалсы – Fox компаниясының "Бисмаркты батыру!" фильміне арналған ән. Хортон 1959 жылы "When It's Springtime in Alaska" және сол жылғы "The Battle of New Orleans" әндерімен кантри чарттарында көшбасқа шыққан болатын. Генри Хатауэй "Аляскаға солтүстікке" деген атауды сәл жаңылыстыратындықтан, ол фильмді "The Spoilers" сияқты оқиғалы фильмге ұқсатады, бірақ ол көбірек комедиялық фильм еді деп ойлады. Ол "The Blonde Rush" сияқты атау көрермендерге не күту керектігін түсінуге көмектесер еді деп санады. Бірақ Fox компаниясы Хортонның әнін жаздырып алғандықтан және оны фильмді насихаттау үшін пайдаланғысы келгендіктен бас тартты. Студия Хортонның "Бисмаркты батыру!" фильміне арналған тақырыптық әні фильмнің табысына жарты миллион доллар қосты деп мәлімдеді. Хатауэй мұның рас екеніне күмәнданды.

Сыни

Лос-Анджелес таймс газеті бұл жайлы "ескі стильдегі, бірақ көңілді ойын-сауық" деп жазды.

Кассалық жинақ

Фильм кассада сәтті болды, 10 миллион доллар табыс әкеліп, Fox компаниясына мол пайда таптырды.