Кіріспе

Чесапик шығанағында устрица аулауға арналған желкенді қайық түрі. Шпикджек – Чесапик шығанағында устрица аулау үшін қолданылатын дәстүрлі балық аулау қайығы. Бұл қайық бугейді шығанақтағы негізгі устрица аулау кемесі ретінде ығыстырып, Мэриленд штатындағы устрица балық аулауда моторлы қайықтарды шектеуші заңдарға байланысты әлі де қолданыста болып келеді.

Дизайн және құрылыс

Шалпан – өткір тірегі және қайықтың палубасымен бірдей ұзындықтағы өте ұзын бумға ие, тірегімен жабдықталған кеме. Негізгі желкен әдетте үшбұрышты болып келеді, бірақ бұрышты желкендермен жасалғандары да бар. Жаб өздігінен басқарылады және бұрыштамаға орнатылады. Бұл желкендік жоспар, әсіресе жеңіл желде, кемені тартуға қажетті күшті қамтамасыз етеді, сонымен бірге қайықты басқаруға қажетті экипаждың санын азайтады. Корпусы ағаштан жасалған, V пішіндес, өткір қыры мен шаршы түсті корпусқа ие. Қазып алу кезінде тұрақты платформаны қамтамасыз ету үшін шалпанның борттары өте төмен және ені кең (палубадағы ұзындығының үштен біріне жуық). Кельдің орнына орталық тақта орнатылады. Мачта бір бөлік ағаштан жасалған, екі жағынан екі тұтқасы бар, таразылары жоқ, қайықтың алғы жағына қарай орнатылған және кішкентай кабинасы бар. Аймақтық дәстүр бойынша, басында бұрыштаманың астында қисық ұзын басы және оюлы, боялған жол тақталары болады. Кішкентай мүсінше жиі кездеседі. Типикалық шалпанның ұзындығы 12-15 метрге жетеді. Кемелер тікелей байланысқа негізделген Эдсон құрттық рульдік механизмін пайдаланады, ол корпустың алдында орнатылған. Дренаждың жел көзі мен оның моторы мачта мен палуба арасында, кеменің ортасында орнатылған. Дренаж желісін бағыттау және корпусты қорғау үшін кеменің екі жағына да дөңгелектер мен бамперлер орнатылған. Мемлекеттік заңдарға сәйкес, кемеде басқа моторы жоқ (жел көзінен басқа). Көптеген шалпандар заңмен рұқсат етілген моторлы жүру үшін діңгекке орнатылатын моторлы қайық немесе шағын қайықтарды ұстау үшін артында діңгектермен жабдықталды.

Тарих

Скипджек 19-ғасырдың соңында пайда болды. 1820 жылы тыйым салынған устрица аулау 1865 жылы қайтадан заңдастырылды. Сол кездегі қайықтар қолайсыз болғандықтан, бугие лог каноэсінен дамытылды, устрица жайлауларының шалшық суларына бейімделген, қуаттырақ қайық жасау мақсатында. Алғашқыда бугие логтан жасалған, бірақ қолайлы ағаш қорлары таусылып, құрылыс құны өскенде, қайық жасаушылар басқа үлгілерге көшті. Олар Лонг-Айленд шығанағының шарпи (sharpie) қайықтарын кеңітіп, желкен жоспарын қарапайымдастырып бейімдеді. Бұл кеме бугиеден арзан әрі жасауға оңай болды, сондықтан тез арада шығанақтағы устрица аулаудың басты қайығына айналды. Атаудың шығу тегі туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Кейбір мамандар бұл атау Жаңа Англия балықшыларының ұшатын балыққа, бонуитаға (bonita) берген атынан шыққан деп санайды. Ал басқалары бұл сөздің көне ағылшын тіліндегі "арзан, бірақ пайдалы қызметші" деген мағынаны білдіретін сөзден алынғанын айтады. Мэриленд штатындағы устрица өнімі 1884 жылы шамамен 15 миллион бушельге жеткен. Содан бері устрица өнімі тұрақты түрде төмендеп келеді, әсіресе 20-ғасырдың соңында. Кеме паркінің мөлшері де азайды. Жаңа skipjacks 1993 жылға дейін жасалды, бірақ 1965 жылы заңға енгізілген өзгеріс аптасына екі күн қозғалтқышпен жұмыс істеуге рұқсат берді. Осының салдарынан, көптеген қайықтар коммерциялық мақсатта желкенмен емес, итеруші кемемен (pushboat) жүзеді, ал электр қуаты рұқсат етілген күндерден басқа устрица аулау жұмыстары азаяды. Бір кезде жасалған skipjacks саны шамамен 2000 деп есептелген, бүгінде олардың саны 40-қа жуық, ал белсенді балық аулаумен айналысатындарының саны одан да аз. Устрица жайлауларының өнімділігін қалпына келтіру жұмыстары жалғасып жатқандықтан, кеме паркінің болашағы күмәнді. 1985 жылы skipjack Мэриленд штатының ресми қайығы деп жарияланды. Skipjack-тің 1970-ші жылдардың соңындағы танымалдылығы Питер Стивенсонның 1977 жылғы "Құрастыра алатын желкенді қайықтар" кітабында көрсетілген, онда үйде жасалған skipjack және тағы екі кішкентай күнделікті желкенді қайықтың жоспарлары келтірілген. Джошуа Слокем әлемді жеке өзі алғашқы рет айналып өту кезінде гафф желкенді шлюппен жабдықталған, өңделген skipjack – "Спрей" атты кемеде болды. Ол бұл саяхаты туралы "Жалғыз әлемді айналып келдім" атты классикалық еңбегінде жазған. Магеллан бұғазына жақын жерде желкен жоспары яулға (yawl) өзгертілді.

Қалған шұңқырлар

Ада Мэй, Нью-Берн, Солтүстік Каролина. 1915 жылы Солтүстік Каролина штатының Роуз-Бэй қаласында салынған. Анна МакГарви, Кембридж, Мэриленд. Балтиморда 1981 жылы салынған. Қазір Хан Эм Харве. №62 суару. Барбара Батчелдер, Рок Холл, Мэриленд. Рок Холлда 1956 жылы Ирене дю Понт, кіші үшін демалыс кемесі ретінде салынған. Калеб В. Джонс, Кобб аралы, Мэриленд. 1953 жылы Ридвилл қаласында, Вирджинияда салынған. №51 суару. Крисфилд қаласы, Дил аралы, Мэриленд. Вирджиния штатының Ридвилл қаласында 1949 жылы салынған. №44 суару. Кларенс Крокетт, Дил аралы, Мэриленд. Вирджиния штатының Дип-Крик қаласында 1908 жылы салынған. Клод У. Сомерс, Ридвилл, Вирджиния. 1911 жылы Вирджиния штатының Янгс-Крик қаласында салынған, қазір Ридвилл балықшылар мұражайындағы желкенді музейлік қайық. №55 суару. Керл III, Дил аралы, Мэриленд. 1964 жылы Мэриленд штатының Кембридж қаласында демалыс қайығы ретінде салынған, кейін суару қайығына айналдырылған. Ди Сент-Мэри, Соломон, Мэриленд. 1979 жылы Мэриленд штатының Пайни Пойнт қаласында салынған, қазір Калверт теңіз мұражайының музейлік кемесі. №16 суару. Е. С. Коллиер, Сент-Майклс, Мэриленд. 1910 жылы Дил аралында салынған. (Қазіргі уақытта Чесапик шығанағының теңіз мұражайындағы көрме). №7 суару. Элси Пегги Джойс, Мэдисон, Мэриленд. 1970 жылы салынған, демалыс қайығынан суару қайығына айналдырылған. №91 суару. Элсворт, Честертаун, Мэриленд. 1901 жылы Мэриленд штатының Хадсон қаласында салынған, Эхо Хилл ашық ауадағы мектебінің желкенді сынып қайығы ретінде пайдаланылған. №22 суару. Фейт, Талбот округі, Мэриленд. 1968 жылы Мэриленд штатының Оксфорд қаласында салынған. Бұрынғы атауы Ada Fears, суару қайығы ретінде жұмыс істеген. №17 суару. Фанни Л. Догерти, Дил аралы, Мэриленд. 1904 жылы Мэриленд штатының Крисфилд қаласында салынған. №58 суару (бұрынғы №2). Ф. С. Льюис, кіші, Кембридж, Мэриленд, 1907 жылы Вирджиния штатының Хопкинс қаласында салынған. №36 суару. Фортуна, Кембридж, Мэриленд. 1978 жылы Нью-Джерси штатының Литтл-Ферри қаласында салынған. Суару қайығы ретінде жұмыс істейді. №95 суару. Джордж В. Коллиер, 1900 жылы Мэриленд штатының Дил аралында салынған, бұрын Allegheny және Norfolk аталған, қазір Мэриленд штатының Дил аралында қалпына келтірілуде. Хелен Вирджиния, Дил аралы, Мэриленд. 1948 жылы Мэриленд штатының Крисфилд қаласында салынған. №53 суару. Хилда М. Уиллинг, Тилгман аралы, Мэриленд. 1905 жылы Мэриленд штатының Ориоль қаласында салынған. №11 суару. Х. М. Кренц, Сент-Майклс, Мэриленд. 1955 жылы Вирджиния штатының Гаррихоган қаласында салынған. №59 суару (бұрынғы №23). Ида Мэй, Дил аралы, Мэриленд. 1906 жылы Вирджиния штатының Дип-Крик қаласында салынған. №41 суару. Джой Паркс, Сент-Мэри округі, Пайни Пойнт маяк мұражайы. 1936 жылы Вирджиния штатының Парксли қаласында салынған. Кэтрин, Дил аралы, Мэриленд. 1901 жылы Мэриленд штатының Крисфилд қаласында салынған. №21 суару. Леди Хелен, Кент аралы, Мэриленд. 1987 жылы Пасаденада (Мэриленд штаты) демалыс кемесі ретінде салынған. Леди Кейти, Кембридж, Мэриленд. 1956 жылы Мэриленд штатының Уингейт қаласында салынған. №25 суару. Мэгги Ли, Батыс Дентон, Мэриленд. 1908 жылы Мэриленд штатының Покомок қаласында салынған. №9 суару. Мами А. Мистер, Дил, Мэриленд. 1911 жылы Мэриленд штатының Шамп қаласында салынған. Диль аралында сақтау үшін бөлшектенді, нашар жағдайда. Марта Льюис, Гавр де Грейс, Мэриленд. 1955 жылы Мэриленд штатының Уингейт қаласында салынған. "Чесапик мұраларын қорғау" ұйымымен басқарылады. №8 суару. Мэри У. Сомерс, Сент-Мэри Сити, Мэриленд. 1904 жылы Вирджиния штатының Мерсвилл қаласында салынған. Минни V, Дил аралы, Мэриленд. 1906 жылы Мэриленд штатының Венона қаласында салынған. Бұрын "Жиірімді сыныптар" қоры басқарған, енді суару қайығы ретінде жұмыс істейді. №50 суару (бұрынғы №33). Мисс Виктория, 1977 жылы Делтавилл, Вирджинияда салынған, бастапқы устрица флотының бөлігі емес. "Соңғы күн", 2015 жылы Мэриленд штатының Мэдисон қаласында салынған, ол бастапқы балық шаруашылығы флотының құрамына кірмеген. №94 суару. Дорчестердегі Натан, Кембридж, Мэриленд. Мэриленд штатының Кембридж қаласында салынған. 1994 жылы пайдалануға берілді. Нелли Л. Берд, Мидл Ривер, Мэриленд. 1911 жылы Мэриленд штатының Ориоль қаласында салынған. №28 суару. Oyster Catcher, бұрынғы аты Конни Френсис, Пайни Пойнт, Мэриленд. 1984 жылы Глостер Пойнт қаласында салынған, енді тоңазытқыштармен жабдықталмаған. №63 суару. Ребекка Т. Руарк, Тилгман аралы, Мэриленд. 1886 жылы Мэриленд штатының Тейлор аралында салынған. №29 суару. Reliance. 1904 жылы Мэриленд штатының Фишинг-Крик қаласында салынған. Қазіргі орны белгісіз. №4 суару. Ringgold Bros, Норвок, Коннектикут. 1911 жылы Мэриленд штатының Ориоль қаласында салынған, енді тоңазытқыштармен жабдықталмаған. Жұмыс істейтін моллюска суару. №32 суару. Рози Паркс, Сент-Майклс, Мэриленд. 1955 жылы Мэриленд штатының Уингейт қаласында салынған. Чесапик шығанағының теңіз мұражайымен басқарылады. №19 суару. Сигсби, Балтимор, Мэриленд. 1901 жылы Мэриленд штатының Ориоль қаласында салынған, қазір "Жиірімді сыныптар" қорымен сынып қайығы ретінде пайдаланылады. №5 суару. Сомерсет, Венона, Мэриленд. 1949 жылы Вирджиния штатының Ридсвилл қаласында салынған, жұмыс істейтін суару қайығы. №33 суару (бұрынғы №35). Стэнли Норман, Аннаполис, Мэриленд. 1902 жылы Салисбери, Мэриленд қаласында салынған. Чесапик шығанағы қорымен білім беру бағдарламалары үшін пайдаланылады. №60 суару (бұрынғы №20). Talbot Lady, Кантон, Нью-Джерси. 1984 жылы Мэриленд штатының Скиптон-Крик қаласында салынған. Жеке демалыс қайығы. Томас В. Клайд, Тилгман аралы, Мэриленд. 1911 жылы Мэриленд штатының Ориоль қаласында салынған. Жұмыс істейтін суару қайығы. №39 суару. Вирджиния В, Кембридж, Мэриленд. 1904 жылы Вирджиния штатының Гилфорд қаласында салынған. Жұмыс істейтін суару қайығы. №12 суару. Вилма Ли, Аннаполис, Мэриленд. 1940 жылы Мэриленд штатының Уингейт қаласында салынған. Аннаполис теңіз мұражайы мен паркімен басқарылады, 2018 жылдың 20 маусымында Солтүстік Каролина штатының Окракок қаласынан жеткізілді. №24 суару.

Құжатталған жойылған және апатқа ұшыраған кемелер

Эстер Ф. 1954 жылы Мэриленд штатының Фэрмоунт қаласында салынған. Мэриленд штатының Виттман қаласында тұғырлаған жерде батып, 2009 жылы сөйілген, бұрын Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. №2 суару кемесі. Этель Льюис 1906 жылы Вирджиния штатының Оннанкок қаласында салынған. Жөндеуге келмейтін болғаннан кейін 2010 жылы өртенді. Флора А. Прайс. 1910 жылы Мэриленд штатының Шамп қаласында салынған. Кембриджде тұғырлаған жерде батып, 2013 жылы көтеріліп, өртелді. Лорейн Роуз, қалдықтары Тилгман аралындағы Кнапс Нэрроуз жағасында. 1949 жылы Вирджиния штатының Ридвилл қаласында салынған. Мэгги Ли, қалдықтары Мэриленд штатының Батыс Дентон қаласында, Шоптанк өзені бойында. 1903 жылы Мэриленд штатының Покомоке қаласында салынған. №9 суару кемесі. Ральф Т. Вебстердің қалдықтары Кнапс Нэрроуз, Тилгман аралы, Мэрилендте, Лорейн Роуздың жанында. 1905 жылы Мэриленд штатының Ориоль қаласында салынған. №3 суару кемесі.