Кіріспе
Осман империясының бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі
Трапезунд вилайеті (; ) – Осман империясының солтүстік-шығыс бөлігіндегі бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлініс (вилайет), Шығыс Қара теңіз жағалауы мен Понт Альптарының ішкі таулы аймағымен шектесетін. Халық санының дәлдігі олар жиналған аймаққа байланысты "шамамен" екенінен "тек болжамға негізделген" деңгейге жетеді. Батуми, бұрынғы санжақ орталығы, Артвин қаласымен бірге Ресейге өткендіктен, Ризе аудан орталығына айналды. 1344 жылғы / 1904-1905 жылдарғы салтанатты тізімде бірнеше армян дәріханашылары тіркелген. Вилайетте сонымен қатар көптеген грек халқы да тұрған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде вилайеттің шығыс жартысы (Гөреле, Вакфикебир, Акчаабат, Трабзон, Оф және Мачка қазалары, сондай-ақ Лазистан және Гүмүшхане санжақтары) 1916 жылдың жазында орыс әскерлерімен басылып алынды. 1918 жылы Осман әскері оны қайта басып алды.
Демография
Трабзон санжағында 16 ғасырдан бері мұсылман халқы басым болды. 19 ғасырда Трабзон қаласы бойынша батыстық есептер түрік халқының көптігін көрсетеді.
1914 жылғы халық санағы
Трабзон вилаетінің аудандарының этникалық-діни құрамы 1914 жыл Санджак/Қаза Мұсылмандар Грек Православтық Армян Талмудтар Басқалары Барлығы Трабзон 64 726 23 806 14 846 8 127 104 858 Орду 111 421 18 505 12 349 1 211 143 491 Оф 75 050 1 819 76 869 Ақчаабат 56 401 6 561 3 517 66 479 Тиреболу 48 999 10 530 868 60 397 Сүрмене 57 698 9 762 323 67 783 Гиресун 92 301 24 138 2 275 118 714 Гөреле 42 823 1 648 312 44 783 Вақфыкебир 28 484 1 351 28 548 Мачка 17 950 19 575 258 37 783 Трабзон Санджагы 595 853 116 357 36 149 8 1 338 749 705 Лазистан (Ризе) 122 055 1 507 5 123 567 Атина 50 297 171 28 50 496 Хопа 38 156 44 2 38 202 Лазистан Санджагы 210 508 1 722 35 212 265 Гүмүшхане 29 639 9 179 1 817 40 635 Ширан 29 686 30 547 24 60 257 Торул 22 312 3 155 392 25 859 Келкит 33 130 614 482 34 226 Гүмүшхане Санджагы 114 767 43 495 2 715 160 977 Каник (Самсун) 44 992 54 709 4 791 18 533 105 044 Үнье 58 351 5 251 5 861 9 69 472 Бафра 48 944 30 838 1 735 81 517 Фатса 35 678 3 026 1 250 385 40 339 Чаршамба 54 353 3 948 10 820 609 69 730 Терме 23 632 967 2 601 27 200 Каник Санджагы 265 950 98 739 27 319 27 1 267 393 302 Барлығы 1 187 078 260 313 66 218 35 2 605 1 516 249 Ескерту: 66 218 армянның ішінде 64 607 апостолдық және 1 611 католиктер бар.