Кіріспе

Дорис Лессингтің 1982 жылғы романы «8-жорық үшін өкілдің жасалуы» – Дорис Лессингтің 1982 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Бұл оның бес кітаптан тұратын «Канопус Аргос» сериясының төртінші кітабы және қайырымды галактикалық империя Канопус қамқорлығындағы планетаның мұз дәуіріне түсуі мен тағдыры туралы айтады. Алғаш рет 1982 жылғы қаңтарда Америка Құрама Штаттарында «Альфред А. Кнопф» баспасынан, ал 1982 жылғы наурызда Ұлыбританияда «Джонатан Кейп» баспасынан жарық көрді. «The New York Times» газетінің шолушысы Кристофер Леманн Хаупт бұл кітап туралы былай деп жазды: «Оқиғаның әсері күшті әрі тез сезіледі – барлық драмасымен полярлық саяхат әдебиеті сияқты, және ең жақсы жағдайда Король Джеймс Киелі кітабының көркем тілімен». Алайда, «The New York Times» газетінің тағы бір шолушысы Джон Леонард Лессингтің ғылыми фантастикаға көшуіне сын айтып, осы кітап туралы пікір білдіргенде: «Лессинг ханым енді адамдарға көп қызығушылық танытпайды. Ол жеке тұлғаны «дегенеративті ауру» деп санады. Ол дәстүрлі повесть пен әдеттегі кейіпкерлерді ғана емес, сонымен қатар сезімдердің ең ұсақ бөлшектерінен де бас тарту үстінде» деді. «8-жорық үшін өкілдің жасалуы» жеке кітап ретінде оқылуы мүмкін, бірақ ол «Канопус» сериясының бірінші кітабында таныстырылған Шикаста планетасына сілтеме жасайды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

8-жолан – кеңпейіл галактикалық империя Канопус құрған және басқа бірнеше Канопеялық планеталардан шыққан төрт түрлі түрдің генетикалық материалынан жаралған жаңа түрлер мекендеген шағын әлем. 8-жоланның климаты жылы және қоңыржай, ал Канопустың шебер басшылығымен тұрғындары жайлы өмір сүріп, өздерімен және әлемдерімен татулықта өмір кешеді. Бір күні Канопус оларға планетаның периметрі бойынша, Канопус белгілеген нақты талаптарға сәйкес келетін алып қабырға салуды бұйырады. Бұл құрылыстың аяқталуына тұрғындардың жылдар кетіп, аяқталған соң Канопус планетаның өкілдеріне – планетаның негізгі салаларының жетекшілеріне қабырғаның оңтүстігіндегі барлық елді мекендерді солтүстікке көшіруді тапсырады. Канопус баршаға жұлдызаралық кеңістіктегі "қайта құрылымдалулар" болғанын және 8-жоланның жақын арада мұз дәуіріне тап болатынын хабарлайды. Біраз уақыттан соң температура төмендей бастайды, климат өзгеріске ұшырайды. Солтүстікте мұздықтар пайда болып, баяу қабырғаға қарай жылжиды. Алайда Канопус 8-жоланды Роханда деп аталатын бейбіт және гүлденген әлемге (осы сериядағы бірінші кітаптың тақырыбы – Шикаста) көшіруге уәде береді және 8-жолан белгілі бір деңгейге жеткенде, Канопус оның тұрғындарын Рохандаға көтеріп алатынын айтады. Бұл 8-жолан тұрғындарына үміт сыйлайды, олар жаңа және бейтаныс климатқа бейімделу үшін өмір салтын өзгертуге мәжбүр болады. Мұздықтар қабырғаға жеткен кезде оңтүстіктегі өсімдіктердің көп бөлігі қар мен мұздан құрдымға кетеді, жағдай нашарлайды. Бұрын бейбіт болған ауыл тұрғындары арасында азық-түлік тапшылығынан қақтығыстар туындайды. Бірақ қабырға мұздықтарды тоқтатады және халық Канопустың оларды құтқаратынына берік сеніммен сақтайды. Содан кейін Канопус адамы Жохор (алғаш рет Шикастада таныстырылған) Рохандаға қасірет келгенін, оның Шикаста (зардап шеккен) деп аталғанын және енді қоныстандыруға жарамсыз екенін хабарлап 8-жоланға келеді. Бірақ Жохор 8-жоланды тастамайды. Ол ауыл тұрғындарымен бірге қиындықтарды бастан кешіріп, олардың қажетсіз соңына қарсы тұруға қолдан келгеннің бәрін жасайды. Уақыт өте келе, халық аштыққа ұшырағанда, уақытша тосқауыл болған қабырға қирап, мұздықтар оңтүстіктегі елді мекендерді басып ала бастайды. Бас өкілдер не істерін білмей, қабырғадан өтіп, мұздыққа қарай бет алады. Жохор олармен бірге полюске жетуге тырысады, бірақ олардың барлығы суық пен аштықтан көз жұмады. Олардың денелері жойылады, бірақ олардың "жандары" бірігіп, 8-жоланның барлық естеліктерінің өкілі болатын жалғыз санаға айналады. 8-жолан толығымен мұзға айналғаннан кейін, Өкіл "Канопус күзететін, сақтайтын және нұсқау беретін" жерге аттанады.

Келесі сөз

Кітапта 30 беттік соңы бар, онда Лессинг "The Making of the Representative for Planet 8" және осы сериядағы алдыңғы кітап, "The Sirian Experiments" Роберт Фалькон Скоттың 1910–13 жылдардағы тағдырлы Антарктика экспедициясына деген 50 жылдық құмарлығынан шабыттанды деп мәлімдейді. Оркестр, шағын хор және солистерге арналған үш актілік операны Хьюстон Гранд Операсы, Англия Ұлттық Операсы және Германиядағы Ландестеатр Киль тапсырыс берді. Ол алғаш рет 1988 жылдың 8 шілдесінде Хьюстон, Техастағы Хьюстон Гранд Операсында көрсетілді. Британдық тұсаукесері 1988 жылдың 9 қарашасында Лондон Колизейінде Англия Ұлттық Операсымен өтті. Тұсаукесер New York Times газетінің музыка сыншысы Джон Роквеллдан жылы қарсы алынбады. 1997 жылы Гласс осы сериядағы Лессингтің тағы бір кітабын операға бейімдеді – "Үшінші, төртінші және бесінші аймақтар арасындағы некелер".