Кіріспе

1908 жылғы "Тур де Франс" – велосипед спортының үлкен турларының бірі саналатын "Тур де Франс" жыл сайынғы жарысының алтыншысы болды. Оны "L'Auto" газеті ұйымдастырды, жарыс 13 шілде мен 9 тамыз аралығында өтті. Тур 14 кезеңге бөлінді, жалпы қашықтығы – белгісіз. Жарысқа дейін Люсьен Пети Бретон – бұрынғы Турдың жеңімпазы, басты үміткер саналды. Пети Бретон жарыстың басым бөлігінде көш бастады; ол жалпы есепте жеңіске жетіп, он төрт кезеңнің бесеуінде де бірінші орын алды, осылайша "Тур де Франс" жарысын екі рет жеңген тұңғыш велошабандоз атанды. Париждегі соңғы наградалау рәсімінде тұңғыш рет француздық емес велошабандоз болды: Люксембург азаматы Франсуа Фабер төрт кезеңді жеңіп, жалпы есепте екінші орынды иеленді.

Жаңалықтар мен өзгерістер

1908 жылғы "Тур де Франс" 1907 жылғы "Тур де Франс" сияқты Франция шекарасы бойымен сағат тілімен жүрді. Ережелер де сол күйінде қалды; жеңімпазды анықтау үшін уақыт есебінен емес, ұпайлар жүйесі қолданыла берді. Жарыс басталар алдында "Тур де Франс" ұйымдастырушылары 1905 жылғыдай өкінішті оқиғалардың алдын алу үшін барлық қажетті шаралар қабылданғанын және "Апаштардың" 90% ықтималдықпен ұсталып, түрмеге қамалуы мүмкін екенін жариялады. Алғаш рет шешіліп-қойылатын дөңгелектер пайдаланылды, бұл велосипедшілерге велосипедтерін оңай жөндеуге мүмкіндік берді, ал тесілген дөңгелек оларға аз уақыт шығындатуға себеп болды. Велосипедшілер жарысқа жеке-жеке қатысты, командалар емес, бірақ кейбіреулері бір демеушіге ие болып, командадағыдай ынтымақтастық танытты. Жеңіске үміткер ретінде алдыңғы жарыстың жеңімпазы Люсьен Пети Бретон қарастырылды. Оған "Peugeot" демеушілік етті, сондай-ақ бірнеше басқа да мықты велосипедшілерді демеушілік етті; "Тур де Франс" жарысының алдыңғы бес бақсысында "Peugeot" демеушілігімен шыққан велосипедшілер барлығы 20 кезеңді жеңіп алды. Сонымен қатар, Пети Бретон шебер велосипед жөндеуші болды, бұл маңызды еді, өйткені ереже бойынша велосипедшілер өз велосипедтерін көмексіз жөндеуге міндетті болды. Ең күшті қарсылықты "Alcyon" демеушілігімен шыққан Жорж Пасьерье және Густав Гарригу бастаған велосипедшілерден күтті. "Labor" демеушілігімен шыққан велосипедшілер жарысты сары жейделермен бастады; 1908 жылы жарыс көшбасшысының сары жейдесі әлі қолданылмаған еді.

Жарыс туралы жалпы түсінік

Бірде Анри Дегранждың машинасы бұзылып, тур ұйымдастырушысы ат арбамен кезеңді аяқтауға мәжбүр болды. Бірінші кезеңде, Парижден Рубеге дейін, тас жолдар көптеген апаттар мен дөңгелек тесілуге себеп болды. Басқа дереккөздерде Пасьерье жеке көшбасшы ретінде көрсетілген. Конт Цеппелин бастаған үшінші кезеңде, еңбекшілердің басшысы, еңбекшілер командасының мүшесі (Жан Ново) тағы бір апатқа ұшырағаннан кейін, команданың менеджеріне телеграмма жіберді: "Новоның апаты мен басқа шабандоздардың нәтижесінің нашар болуына байланысты, жарыстан бас тартуға шешім қабылдадым. Еңбегіңізді жеңілдетіп, пойызбен қайтыңыз". Бұл кезеңді Фабер жеңіп алды. Фабер екінші кезеңде 49-орынды иеленгендіктен, жалпы есепте тікелей қауіп тудырмады. Лионға дейінгі төртінші кезең қарлы боранда өтті. Жетінші кезең шөл сияқты жағдайдағы Крау арқылы өтті. Пети Бретон осы ауа-райына ең лайықты болды және оңай жеңіске жетті. Тоғызыншы кезеңді Пети Бретон жеңіп алды, Фабер 57 ұпаймен жалпы есепте екінші орынға көтерілді, ал Пети Бретон 18 ұпаймен әлі де көш бастап тұрды. Осы сәтте Пети Бретонның жеңіске жетуіге барлық мүмкіндігі болды, себебі қалған кезеңдер тегіс болды, бұл оған өте қолайлы болды. Пети Бретон он бірінші кезеңде басқа шабандоздарды бірінен соң бірін қалдырып, оларды жеңіп шықты. Қалған кезеңдерде басқа шабандоздар бұрылыстарда қашып, Пети Бретонды жеңуге тырысты, бірақ Пети Бретон оларды қайтадан қуып жете берді. 13-ші кезеңде, Бресттен Каанға дейінгі 415 км қашықтықта, жеңімпаз Пасьерье кезеңді аяқтауға 16 сағаттан астам уақыт жұмсады; бұл кезеңді аяқтаған соңғы шабандоз Луи Ди Мария Пасьерьеден 23 сағат кейін жетті. Фабер Пети Бретонға ешқандай қауіп төндіре алмады, ал Пети Бретон Тур де Франсты оңай жеңіп алды. Оның ең нашар көрсеткіші 10-шы кезең болды, онда ол жеңімпаздан бір секундқа қалып 10-шы орынды иеленді; қалған барлық кезеңдерде ол төрттікке кірді, оның ішінде бес кезеңді жеңіп алды.

Басқа жіктелулері

Екінші орын алған Франсуа Фабер "pneus démontables" санатының жеңімпазы атанды. Ұйымдастырушы газет "Л'Авто" Густав Гарригуды "ең жақсы таушы" деп атады. Бұл бейресми атау тау кезеңдерінің есебінің алғашқысы болып табылады.

Ақшалай сыйлық

1908 жылы өткен "Тур де Франс" жарысында барлығы 25000 франк үлестірілді. 1908 жылғы Тур он төрт кезеңге бөлінді, және соңғы кезеңнен басқа барлық кезеңдерде үздік велосипедшілер жүлде алатын ақшалай сыйлықтар берілді. Әр кезеңнің жеңімпазы 400-500 франк, ал жетінші орын алған велосипедші 40 франк алды. Соңғы кезеңнен кейін жалпы есеп бойынша орын алғандарға сыйлықтар тағайындалды: жеңімпазға 5000 франк, ал 25-орын алғанға 100 франк берілді. Барлық финиш сызығын кесіп өткен велосипедшілерге күніне 5 франктан кем емес ақша берілді. Жеңімпаз Петит Бретон осылайша 8050 франк ұтып алды, екінші орын алған Фабер 4595 франк ұтып алды.

Салдары

Люсьен Пети Бретон екі рет "Тур де Франс" жеңіп алған алғашқы велошабандоз болды. Ол өзінің өмірі туралы "Comment je cours sur route" атты кітап жазды. Кітап сәттілікке ие болды, содан кейін ол газеттерде велоспорт туралы мақалалар жаза бастады. 1909 жылғы келесі "Тур де Франс" жарысына Пети Бретон велошабандоз ретінде қатыспады, бірақ тілші ретінде жарысты қадағалады.