Кіріспе
Бұрынғы құрметті атақ немесе билеуші атағы. Киелі Рим империясының князі (princeps imperii, Reichsfürst, Fürst сәйкес) – Киелі Рим императоры тарапынан мойындалған мұрагерлік билеуші, ақсүйек немесе дінбасыға берілген атақ.
Prince of the Holy Roman Empire (princeps imperii, Reichsfürst, cf. Fürst) was a title attributed to a hereditary ruler, nobleman or prelate recognised as such by the Holy Roman Emperor.
Анықтама
Бастапқыда, әміршілдік атақты иеленушілер оны императордың тікелей вассалдары ретінде ұстады, олардың феодалы (әйгілі немесе рухани) императордан басқа ешкімге бағынбады. Алайда, 1806 жылы Киелі Рим империясы жойылған кезде, осы талаптарға сай келмейтін императорлық әміршілдік атақтарын иеленушілердің саны көбейді. Осылайша, княздердің екі негізгі түрі қалыптасты: өз аумағында Ландешохейтті (империяның заңдары мен дәстүрлерін сақтай отырып, егемендік құқығын жүзеге асырған) және Княздар кеңесінде жеке немесе бірлескен дауысқа ие болған княздер, сондай-ақ атағы құрметті ғана болған (императорлық феодқа тікелей иелік етпеген және/немесе императорлық диетада дауыс беру құқығы болмаған) княздер. Біріншілері, билеуші династиялармен теңдестіріліп, "патшалыққа" жатты, яғни олармен некелесуге құқылы болды. Екінші деңгейдегілер – жоғары мәртебелі аристократтардан құралды, олардың әміршілдік атағы патшалықпен теңдік білдірмеді. Бұл айырмашылықтар империя ішінде қалыптасты, бірақ 1815 жылы Вена конгресі Германия конфедерациясын құрғанда және жойылған империяның медиатизацияланған князьдеріне ерекше жоғары мәртебе (Standesherren немесе Mediatized Houses) бергенде заңдастырылды. Императорлық дворяндар қолданған нақты атақтар тарихи себептерге байланысты кең ауқымды болды және мұнда эрцгерцогтар, герцогтар, маркграфтар, ландграфтар, пфальцграфтар, князьдік графтар (Gefürstete Grafen), сондай-ақ княздер мен сайлаушы княздер кірді. Сонымен қатар, империядағы неміс феодаларының көпшілігі (сайлаушылықтан басқа) отбасының барлық еркек мүшелеріне мұрагерлікпен берілді, ал тұңғыш балаға емес, князьдік атақ (немесе отбасы қолданған атақ) барлық эркек және әйел агнаттық отбасы мүшелерімен бөлісілді.
Құрметті атағы
Киелі Рим империясының князьдік мәртебесі белгілі бір тұлғаларға берілуі мүмкін еді. Оларға мыналар кіретін: Империя мемлекеттерінің билеушілері, Императорлық диетаның князьдік палатасында жеке орынға ие болмаған, бірақ граф ретінде орынға ие болып, төрт аймақтық граф кеңесінің (Графенбанк) жүргізген бір дауыспен басқа графтармен бөліскен. Империядан тыс егемендіктер, мысалы, Мальтаның Әскери Егемендік Ордені. Князьдік атақты тағайындалуға рұқсат етілген, бірақ Кинский үйі сияқты Императорлық диетада жеке немесе ортақ дауыс құқығы мен орынға ие болмаған ақсүйектер. Тікелей басқару құқығы болмаған, бірақ императордың өкімділігімен империялық мемлекеттің князі атағы мен дәрежесін алуға рұқсат етілген дворяндар да осыған жатты. Мұндай игілік отбасылар үшін мұралыққа айналғанымен, князьдік мәртебеге құқық «Жеке» (Персоналист) деп аталды және император оны жоюға құқылы болды. Белмонт князьдері, Чиги князьдері, Орсини князьдері, Брогли князьдері, Орлов князьдері, Потемкин князьдері, Любомирский князьдері немесе Радзивилл князьдері сияқты шетелдіктер де осы мәртебеге ие болды. Императордың князьдік атағын алған, бірақ қандай да бір аумаққа немесе егемендікке ие болмаған Империяның азаматтары да болды. Бұл мәртебе кейде сайлаулы және жақын тұқымдардың морганаттық әйелдері мен балаларына беріліп, оларға күйеуінің/әкесінің князьдік атағын бөлісуге мүмкіндік берді, бірақ оның князьдік дәрежесі мен артықшылықтарынан айырылды (мысалы, Фредерик Вильгельм фон Гессенштейн).
Rulers of states of the Empire who did not hold an individual seat in the princely chamber of the Imperial Diet, but held a seat as a count and shared with other counts in the one vote exercised by each of the four regional comital councils or Grafenbanken. Sovereigns outside the Empire, such as the Sovereign Military Order of Malta. Nobles allowed to bear the princely title, but who had neither a vote nor a seat in the Imperial Diet, individual or shared, such as the House of Kinsky. This included nobles who lacked immediacy, but who were allowed, motu proprio, by the Emperor to enjoy the title and rank of prince of an Imperial state. Although this courtesy tended to become hereditary for families, the right to princely status was called Personalist (personal) and could be revoked by the Emperor. Foreigners of note, such as the Princes of Belmonte, the Princes Chigi, the Princes Orsini, the Princes of Broglie, the Princes Orloff, the Princes Potemkin, the Princes Lubomirski, or the Princes Radziwiłł. Subjects of the Empire who were given a princely title by an Emperor, but who held no territory or sovereignty at all. This status was occasionally granted to the morganatic wives and children of electoral and immediate families, allowing them to share in the husband/father's princely title, but not his princely rank and privileges (e. g., Frederick William von Hessenstein).