Кіріспе

Бұрынғы құрметті атақ немесе билеуші атағы. Киелі Рим империясының князі (princeps imperii, Reichsfürst, Fürst сәйкес) – Киелі Рим императоры тарапынан мойындалған мұрагерлік билеуші, ақсүйек немесе дінбасыға берілген атақ.

Анықтама

Бастапқыда, әміршілдік атақты иеленушілер оны императордың тікелей вассалдары ретінде ұстады, олардың феодалы (әйгілі немесе рухани) императордан басқа ешкімге бағынбады. Алайда, 1806 жылы Киелі Рим империясы жойылған кезде, осы талаптарға сай келмейтін императорлық әміршілдік атақтарын иеленушілердің саны көбейді. Осылайша, княздердің екі негізгі түрі қалыптасты: өз аумағында Ландешохейтті (империяның заңдары мен дәстүрлерін сақтай отырып, егемендік құқығын жүзеге асырған) және Княздар кеңесінде жеке немесе бірлескен дауысқа ие болған княздер, сондай-ақ атағы құрметті ғана болған (императорлық феодқа тікелей иелік етпеген және/немесе императорлық диетада дауыс беру құқығы болмаған) княздер. Біріншілері, билеуші династиялармен теңдестіріліп, "патшалыққа" жатты, яғни олармен некелесуге құқылы болды. Екінші деңгейдегілер – жоғары мәртебелі аристократтардан құралды, олардың әміршілдік атағы патшалықпен теңдік білдірмеді. Бұл айырмашылықтар империя ішінде қалыптасты, бірақ 1815 жылы Вена конгресі Германия конфедерациясын құрғанда және жойылған империяның медиатизацияланған князьдеріне ерекше жоғары мәртебе (Standesherren немесе Mediatized Houses) бергенде заңдастырылды. Императорлық дворяндар қолданған нақты атақтар тарихи себептерге байланысты кең ауқымды болды және мұнда эрцгерцогтар, герцогтар, маркграфтар, ландграфтар, пфальцграфтар, князьдік графтар (Gefürstete Grafen), сондай-ақ княздер мен сайлаушы княздер кірді. Сонымен қатар, империядағы неміс феодаларының көпшілігі (сайлаушылықтан басқа) отбасының барлық еркек мүшелеріне мұрагерлікпен берілді, ал тұңғыш балаға емес, князьдік атақ (немесе отбасы қолданған атақ) барлық эркек және әйел агнаттық отбасы мүшелерімен бөлісілді.

Құрметті атағы

Киелі Рим империясының князьдік мәртебесі белгілі бір тұлғаларға берілуі мүмкін еді. Оларға мыналар кіретін: Империя мемлекеттерінің билеушілері, Императорлық диетаның князьдік палатасында жеке орынға ие болмаған, бірақ граф ретінде орынға ие болып, төрт аймақтық граф кеңесінің (Графенбанк) жүргізген бір дауыспен басқа графтармен бөліскен. Империядан тыс егемендіктер, мысалы, Мальтаның Әскери Егемендік Ордені. Князьдік атақты тағайындалуға рұқсат етілген, бірақ Кинский үйі сияқты Императорлық диетада жеке немесе ортақ дауыс құқығы мен орынға ие болмаған ақсүйектер. Тікелей басқару құқығы болмаған, бірақ императордың өкімділігімен империялық мемлекеттің князі атағы мен дәрежесін алуға рұқсат етілген дворяндар да осыған жатты. Мұндай игілік отбасылар үшін мұралыққа айналғанымен, князьдік мәртебеге құқық «Жеке» (Персоналист) деп аталды және император оны жоюға құқылы болды. Белмонт князьдері, Чиги князьдері, Орсини князьдері, Брогли князьдері, Орлов князьдері, Потемкин князьдері, Любомирский князьдері немесе Радзивилл князьдері сияқты шетелдіктер де осы мәртебеге ие болды. Императордың князьдік атағын алған, бірақ қандай да бір аумаққа немесе егемендікке ие болмаған Империяның азаматтары да болды. Бұл мәртебе кейде сайлаулы және жақын тұқымдардың морганаттық әйелдері мен балаларына беріліп, оларға күйеуінің/әкесінің князьдік атағын бөлісуге мүмкіндік берді, бірақ оның князьдік дәрежесі мен артықшылықтарынан айырылды (мысалы, Фредерик Вильгельм фон Гессенштейн).