Кіріспе

Американдық дерматолог ғылыми алаяқтықпен айналысқан (1938 жылы туған)

Уильям Т. Саммерлин (1938 жылы туған) – дерматолог және медициналық зерттеуші, ол иммуносупрессиясыз сәтті тері трансплантациясы жасағанын қате көрсетіп, ғылыми алаяқтықпен айналысқан. Ғалымдар Саммерлиннің нәтижелерін қайталай алмады, бұл оның жұмысына күдік тудырды. Зертхананың бір қызметкері, қара дақ жабыстырылған деп есептелген ақ тышқанның жүні қалам сиясымен боялғанын байқады. Саммерлиннің зерттеулеріне жүргізілген тергеу нәтижесінде ол Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісік орталығындағы қызметінен босатылды. «Нью-Йорк Таймс» бұл оқиғаны «медициналық Уотергейт» деп атады, ал «Лос-Анджелес Таймс» бұл – «ғылыми алаяқтықтың ең танымал мысалы» деді. «Тышқандарды бояу» деген тіркес зерттеуде алаяқтық жасаумен теңестірілді.

Мансап

Саммерлин 1967 жылы Стэнфорд университетінде жұмыс істей бастады, 1973 жылы Миннесота университетіне, ал 1974 жылы Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісік орталығына ауысты. 1969 жылы дерматологтардың конференциясында Саммерлин Стэнфорд университетіндегі сегіз науқасқа алты аптадан астам уақыт бойы сынақ түтіктерінде өсірілген жасушалардан жасалған тері трансплантациясының сәтті жүргізілгенін хабарлады. 1973 жылы Миннесота университетінен Саммерлин трансплантациялауға қажетті тінді жалпы қоректік сұйықтыққа батыру арқылы жасуша бетін өзгертуге қол жеткізгенін мәлімдеді. Бұл, тінді қабылдаушы организмге ешқандай қабылдамау реакциясын тудырмай, трансплантациялауға мүмкіндік береді. Бұл жаралар мен тыртықтарды емдеу үшін қолданылатын болады. "Бұл трансплантация зерттеулеріндегі ең маңызды, тіпті революциялық қадам болуы мүмкін" деді American Medical Association журналының редакторы. Бұл жаңа әдіс, пациенттерді инфекцияға осал ететін қабылдамауға қарсы препараттарды қолданудан аулақ болуға бағытталған. Саммерлиннің сөзіне göre, жүрек пен бүйрек сияқты трансплантацияланған мүшелердің қабылдамауынан құтылуға үміт бар. Бірақ мәселе мынада: трансплантациядан бұрын тінді алты апта ерітіндіде ұстау қажет, ал жүрек немесе бүйрек организмнен тыс тек бірнеше күн ғана тірі қалуы мүмкін. Алайда Саммерлин мен оның жетекшісі, иммунолог Роберт А. Гуд, ағзалардың суға батырылған күйінде алты апта сақтауға мүмкіндік беретін құрылғылардың жақын арада ойлап табылатынына үміттенді. Гудтың пікірінше, "мүмкіндіктер зор". 1973 жылғы наурыз айында Аризона штатының Ногалес қаласында өткен Американдық қатерлі ісік қоғамының семинарында Саммерлин қазіргі дәрігерлердің күйген науқастың терісін ұлпа қабылдамауы үшін "бір-бірлеп" ауыстыруға мәжбүр екенін айтты. Саммерлиннің жаңалықтарымен дәрігерлер донор жасушаларынан өсірілген "парақтар түріндегі теріні" пайдаланып, күйіктерді жылдам жаза алады.

Тергеу және оның салдары

1970 жылы Стэнфорд университетінде клиникалық зерттеуші болып жұмыс істеп жүрген Саммерлин трансплантация қабылдануының қалыпты мәселесін болдырмай, бір туысы жоқ адамның терісін екіншісіне трансплантациялай алғанын жариялады. Басқа зерттеушілер бұл нәтижелерді қайталай алмады. 1973 жылы Миннесота университетіне ауысып, қара нәсілді адамның терісін ақ нәсілді адамға сәтті трансплантациялағанын мәлімдеді. Ғалымдар бұл оқиғаның орын алғанын растай алмады. 1974 жылы Саммерлин Нью-Йорктегі Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісік орталығында Гудтың жетекшілігімен жұмыс істеп, трансплантация иммунологиясы бойынша зерттеулер жүргізді. Гуд Джон Ниннеманнан Саммерлиннің тәжірибелерін қайталауды сұрады, бірақ Ниннеман сәтті болмады. Әріптестері Саммерлиннің трансплантацияларда сәтті болмағанын, керісінше, тышқанның терісін бояу үшін қара қалам қолданып, нәтижелерді жалғандағанын айтты. Зерттеушінің бірі тышқанды қарап, оның қараңғыланған бөлігін спиртпен алып тастауға болатынын анықтады. С. Честер Сток басқарған бес адамнан тұратын комиссия онкологиялық орталықта жарияланған есеп дайындады, онда Саммерлиннің "комитетке екі ақ тышқанның терісін қаламұшпен қараңғылатып, тышқандар генетикалық жағынан әртүрлі жануарлардан тері трансплантаттарын қабылдады деп көрсеткені және төрт рет адамның мүйіз қабығын қоянның көзіне трансплантациялау тәжірибесінің нәтижелерін бұрмалағаны туралы айтқаны" жазылған. Комиссия Саммерлиннің іс-әрекеттері ғылыми қауымдастықтағы жауапкершілігін орындауға қатысты жауапсыздық екенін тұжырымдады. Миннесота университетіндегі зерттеуден алынған тышқанда тері трансплантациясы сәтті болғаны анықталды, бірақ кейіннен тышқанның терісін алған тышқанмен тығыз байланысты екені анықталды, демек, бұл күтілгеннен тыс нәтиже емес еді. "Мемориал Слоан Кеттеринг" президенті Льюис Томас Саммерлиннің "ауыр эмоционалдық бұзылудан" зардап шегетінін айтты. "Ол өзінің іс-әрекеттері мен мәлімдемелеріне толық жауапты емес" деді Томас. Комиссияның есебінде Саммерлиннің жетекшісі Гудты да Саммерлинді жұмысқа алудан бұрын толық тексермегені, нашар зерттеулер туралы мәлімдемелерді жеңіл қабылдағаны және Саммерлиннің табысты мәлімдемелерін дәлелдерсіз қолдағаны үшін кінәлі деп танылды. Гудтың жауабы: "Бұл оқиға оны 'біршама данарақ және қайғылырақ адам' етті, болашақта өзінің басшылығында жұмыс істейтін ғалымдардың күмәнді зерттеулеріне көбірек күдікпен қарастыратын болады". Newsday газетінің ғылым жазушысы Дэвид Зинманның айтуынша, қатерлі ісік зерттеулеріне қаржыландыру кінәлі болуы мүмкін, себебі конгресс бюджетті 1971 жылы 233 миллион доллардан 1974 жылы 589 миллион долларға дейін екі есеге арттырды. Бұл ақша үшін қатал бәсекелестікке және "танымға қол жеткізу және көбірек қаржы алу үмітімен" үміткер эксперименттер туралы деректерді ертерек жариялауға әкелді. Ұлттық қатерлі ісік институтының дәрігері Уильям Терри қаржыландыруды кінәлау ғылыми алдап-арбау үшін ақталмайды, себебі бәсекелестік пен эго әрқашан болған дейді.

Салдары

Мемориалдық Слоан Кеттеринг қатерлі ісіктер орталығының комиссиясы Саммерлинді жұмыстан шығаруды ұсынды, бірақ оған алдымен медициналық көмек алу және демалыс үшін бір жылдық жалақы төленетін медициналық демалыс беруге дауыс берді. «Нью-Йорк Таймс» газеті бұл оқиғаны «ғылыми бедел мен зерттеулерге қаржы табуға жасалған қазіргі күш-жігердегі қауіпті тенденцияларды көрсеткен медициналық Уотергейт» деп атады. Гуд Саммерлиннің зерттеу жетістіктерін қаржылай пайда табу үшін асыра көрсеткеніне айыпталды. 1987 жылы «Лос-Анджелес Таймс» газетінде бұл он үш жылдық оқиға «ғылыми зерттеулердегі алаяқтықтың ең айқын мысалы» деп сипатталды. «Тышқандарды бояу» деген тіркес зерттеудегі алаяқтықпен теңестірілді.