Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қаржы саласында тәуекел факторлары – инвестициялардың құрылыс бөліктері, олар акция нарығындағы жүйелі табыстарды және инвестицияларда немесе кәсіпкерлік ізденістерде ақша жоғалту мүмкіндігін түсіндіруге көмектеседі. Тәуекел факторы – қаржы теориясындағы тұжырымдама, мысалы, капитал активтерінің бағасын белгілеу моделі, арбитраж баға теориясы және баға белгілеу ядроларын пайдаланатын басқа теориялар. Бұл модельдерде активтің қайтарым мөлшері (соответственно, оның бағасы) кез келген уақыт аралығында жүзеге асырылуы басқа кездейсоқ айнымалылардың сызықтық комбинациясы және бұзылу мерзімі немесе ақ шу болып табылатын кездейсоқ айнымалы болып табылады. Іс жүзінде, активтердің бағасын белгілеудің сызықтық үлгісіне енгізілген байқалған факторлардың сызықтық комбинациясы (мысалы, Fama–French үш факторлы моделі) қаржы нарығының тиімділігі болжанып жатса, байқалмаған тәуекел факторларының сызықтық комбинациясының орнына қолданылады. Уақытша CAPM-де нарықтық емес факторлар инвестициялық мүмкіндіктер жиынтығының өзгеруіне орнына қолданылады. Тәуекел факторлары кез келген активке қатысты кездеседі және кредиттік, өтімділік тәуекелдерінен бастап инвестициялық және валюталық тәуекелдерге дейін көптеген тәуекелдер бар. Әр түрлі қатысушылар тәуекел факторлары әр қатысушы үшін әр түрлі тәуекел факторларын қамтиды, мысалы, жеке тұлға үшін қаржылық тәуекелдер, нарық үшін қаржылық тәуекелдер, үкімет үшін қаржылық тәуекелдер және т.б. Жеке тұлға үшін таза тәуекелдің мысалы – жабдыққа ие болу, оның ұрлану қаупі бар және жеке тұлға үшін шығын болады, бірақ егер ол ұрланбаса, жеке тұлға үшін пайда жоқ, тек шығын болмайды. Өтімділік тәуекелі – бұл бағалы қағаздарды тұрақсыз нарықтағы шығындарды азайту үшін жеткілікті жылдам сатып алу немесе сату мүмкін емес. Жеке тұлғаның өтімділік тәуекеліне байланысты мысал, егер сіздің бағалы қағазыңызды ешкім сатып алуға дайын болмаса және сіздің бағалы қағазыңыздың құны айтарлықтай төмендесе. Спекулятивтік тәуекелдер саналы таңдау негізінде жасалады және пайда мен шығынның белгісіз дәрежесіне әкеледі. Валюталық тәуекел – валюта бағамының өзгеруі оның пайдасына әсер ететін жағдайда, ол оған және оны жүзеге асыру уақытында. Валюталық тәуекелдің мысалы, егер АҚШ-та пайыздық мөлшерлеме жоғары болса, Австралия доллары АҚШ долларына қарағанда құнсыздануы мүмкін. Бұл АҚШ долларына сұраныстың артуына байланысты, өйткені инвесторлар жоғары табысты пайдаланады, сондықтан валюта бағамы ауытқуы және жеке тұлға валюта нарықтарында тәуекелдерге ұшырайды. Нарықтық тәуекел (жүйелі тәуекел) – қаржы нарығындағы факторларға байланысты инвестиция құны төмендеу кезінде инвесторға төнетін тәуекел. Бір компанияның немесе компаниялар тобының құлдырауы бүкіл нарықтың құлдырауына әкелуі мүмкін және бұл тәуекелді азайтудың жолы нарыққа қатысы жоқ активтерге әртараптандыру арқылы. Мысалы, 2007–2008 жылдардағы әлемдік қаржы дағдарысы кезінде нарықтың негізгі секторы зардап шеккенде, пайда болған тұрақсыз тәуекел бүкіл нарықтың ақшалай әл-ауқатына әсер етті. Осы уақыт аралығында бизнестер жабылып, 6 триллионнан 14 триллионға дейін шығын болды, үкіметтер экономикалық саясатын қайта қарауға мәжбүр болды. COVID-19 жаһандық пандемиялық дағдарыс кезінде де осындай жағдай байқалады, онда экономикалық белсенділіктің жоқтығына байланысты үлкен экономикалық құлдырау орын алды. Әлемдік экономика тоқтады, жалпы сұраныс тез төмендеді, тіпті мұнай бағасы 40 долларға дейін төмендеді, яғни өндірушілер сатып алушыларға мұнайды алып қою үшін ақы төледі, өйткені мұнайды сақтау қымбат болды.
In finance, risk factors are the building blocks of investing, that help explain the systematic returns in equity market, and the possibility of losing money in investments or business adventures. A risk factor is a concept in finance theory such as the capital asset pricing model, arbitrage pricing theory and other theories that use pricing kernels. In these models, the rate of return of an asset (hence the converse its price) is a random variable whose realization in any time period is a linear combination of other random variables plus a disturbance term or white noise. In practice, a linear combination of observed factors included in a linear asset pricing model (for example, the Fama–French three factor model) proxy for a linear combination of unobserved risk factors if financial market efficiency is assumed. In the Intertemporal CAPM, non market factors proxy for changes in the investment opportunity set. Risk factors occur whenever any sort of asset is involved, and there are many forms of risks from credit, liquidity risks to investment and currency risks. Different participants of risk factors contain different risk factors for each participant, for example, financial risks for the individual, financial risks for the Market, financial risks for the Government etc. An example of pure risk for an individual would be owning an equipment, there is risk of it being stolen and there would be a loss to the individual, however, if it weren't stolen, there is no gain but only no loss for the individual. Liquidity Risk is when securities cannot be purchased or sold fast enough to cut losses in a volatile market. An example to which an individual might experience liquidity risk would be no one willing to purchase a security you own, and the value of your security significantly drops. Speculative risks are made based on conscious choices, and results in an uncertain degree of gain or loss. Currency risk is when exchange rates changes will affect the profitability of when one is committed to it and the time when it is carried out. An example of currency risk would be if interest rates were higher in U. S compared to Australia, the Australian dollar would drop in comparison to the U. S. This is due to the increase in demand for USD as investors take advantage of higher yields, thus exchange rate fluctuates and the individual is exposed to risks in the foreign exchange markets. Market Risk (systematic risk) is the risk an investor experiences when the value of an investment decreases due to financial market factors. The failure of a single company or cluster of companies could lead to the entire market crashing and the way to reduce this risk is through diversification into assets that are not co related to the market. An example is during the 2007 2008 global financial crisis, when a core sector of the market suffered, the volatile risk created effected the monetary well being of the entire marketplace. During this time, businesses closed, there was an estimated loss of $6 trillion to $14 trillion, and governments were forced to rethink their economic policies. A similar situation is observed during the COVID 19 global pandemic crisis, where a massive economic fall out had occurred due to the lack of economic activity. The global economy came to a halt, aggregate demand rapidly decreased, and even oil prices plummeted to almost negative $40, which meant producers paid buyers to take oil off their hands as storing oil was costly.
Кәсіпорындар үшін қаржылық тәуекелдер
Қаржылық тәуекелдер бизнестің кеңеюі мен өсуі үшін қаржыландыруға немесе өнімді несиеге сатуға байланысты туындайды. Бизнесте қаржылық тәуекелдердің бірнеше түрі бар, оның ішінде несиелік тәуекелдер, ерекше тәуекелдер және операциялық тәуекелдер. Несиелік тәуекел – кредитордың қарыз алушыға ақша берген кезде төлемді өтеусіз қалдыру қаупі. Несиелік тәуекелдерге мысал ретінде, бизнестің несиеге сатылған өнімнен ақшасын қайтарып алмауы және қарызды өндіріп алу бағасының өсуі жатады. Бизнес несие алушы ретінде де несиелік тәуекелге тап болуы мүмкін, өйткені олар төлемдерді уақтылы жүзеге асыру үшін ақша ағымын басқаруы керек (Чен, 2019) (Маверик, 2020) (ЛаБарре, 2020). Ерекше тәуекелдер, яғни жүйелі емес тәуекелдер – нақты бір активке немесе компанияға ғана тән қауіптер. Мысалы, егер компанияның беделі нашар болса немесе компания қызметкерлері ереуілге шықса, бұл тек сол компанияға әсер етеді. Жүйесіз тәуекелдерді әртараптандыру арқылы азайтуға болады, яғни инвесторлар әртүрлі акцияларға инвестиция салады. Компаниялар кәдімгі бизнес-қызметін жүзеге асыруға тырысқанда операциялық тәуекелге тап болады, және оны ерекше тәуекелдің бір түрі ретінде қарастыруға болады. Операциялық тәуекелдер адамның қабылдаған шешімдерінен туындайды, сондықтан бизнес операцияларының адам қателігінен сәтсіз аяқталу қаупі бар. Операциялық тәуекелдерге мысал ретінде, төмен жалақы төлейтін сатушылар тобын ұстау, бірақ олардың қателік жасау ықтималдығы жоғары болғандықтан операциялық тәуекел де артады.
Financial Risk for businesses rises due to the need for funding in order to expand and grow the business, or when they sell products on credit. There are several types of financial risks in businesses, including credit risks, specific risks, and operational risks. Credit risk are the dangers of default occurring when a creditor lends money to a borrower. Examples of credit risks include businesses not being able to retrieve their money when they sell products on credit and may experience a rise in costs to collect the debt. Businesses can also experience credit risk as the borrowers, as they must manage cash flows in order to pay back their accounts payable (Chen, 2019) (Maverick, 2020) (LaBarre, 2020). Specific risks a. k. a. unsystematic risks are hazards that are unique and apply only to a certain asset or company. An example of an unsystematic risk is if a company has poor reputation or there are strikes among company employees, only that specific company is affected. Unsystematic risk can be avoided through diversification where, where investors invest in a wide variety of stocks. Companies face operational risks whenever it attempts to do ordinary business activities and can also be classified as a variety of specific risk. Operational risks stem from man made choices, thus are the risks of business operations failing due to human error. Examples of Operational risks would be keeping a subpar sales staff team as it has lower wage costs, but it comes with higher operational risks as the staff are more likely to make mistakes.
Инвестициядағы қаржылық тәуекелдер
Инвестиция – табыс немесе пайда табу ниетімен ақша, еңбек немесе уақытты бір нәрсеге жұмсау. Көпте кездесетін инвестицияның бір түрі – акцияларға инвестиция салу, оларды төмен бағамен сатып алып, кейін жоғары бағамен қайта сату арқылы арадағы айырмашылықты пайда ретінде алу. Акцияларға инвестиция жасау өте жоғары тәуекелмен байланысты, себебі кез келген ақпарат нарықтық бағаның өзгеруіне себеп болуы мүмкін.
Investing is allocating money, effort, or time into something in hopes of generating income or profit. A common investment is investing in stocks, purchasing them at a low price then reselling it later at a higher price to earn the difference as profit. Stock investing comes with very high risks as every single piece of information would cause market prices to fluctuate.
Экономикалық тәуекел
Ең көзге көрінетін қауіптердің бірі – экономикалық тәуекел, ол кез келген уақытта экономиканың нашарлауына және осының салдарынан акция бағаларының күрт төмендеуіне алып келуі мүмкін.
One of the most obvious risk is economic risk, where the economy could go bad at any given moment, causing stock prices to plummet.
Тауар бағасының тәуекелі
Тауар бағасының тәуекелі – тауар бағасының құбылу мүмкіндігі, бұл тауарды сатып алушылар немесе өндірушілер үшін қаржылық залалға әкелуі мүмкін. Тауар бағалары негізгі шикізаттар болғандықтан, домино әсерін тудырып, осы тауарды қажет ететін барлық өнімдерге әсер етеді. Мысалы, мұнай тұтынушылары жиі тауар бағасының тәуекеліне тап болады, себебі мұнай қазіргі таңда кеңінен қолданылатын қажеттілік тауары. Осының салдарынан, көптеген өндірушілердің табысына мұнай бағасының өзгеруі әсер етеді.
Commodity price risk is the possibility of a commodity price fluctuating, potentially causing financial losses for the buyers or producers of a commodity. As Commodity prices are basic raw materials, it creates a domino effect, affecting all products that require the commodity. For example, oil consumers often face commodity price risk, as oil is a widely used necessity product currently, many producers’ profits are affected by the fluctuation of oil price.
Инфляциялық тәуекел және пайыздық тәуекел
Басқа тәуекелдер, мысалы инфляциялық тәуекел және пайыздық тәуекелдер, көбінесе бірге жүреді, себебі инфляцияны тежеу үшін пайыздық мөлшерлемелер көтеріледі, бұл өз кезегінде бизнестің операциялық шығындарын арттырады, бизнесте қалуды қиындатады, нәтижесінде акциялар бағасы төмендейді. Инфляцияның өзі де акциялардың құнын жояды және нарықта рецессия тудырады. Үкімет уақыт өте келе осы аясты өзгертеді, бұл бизнес үшін тәуекел жаратады, өйткені олар өз жұмыс істеу жолдарын бейімдеуге мәжбүр болады. Пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруі жиынтық сұраныстың артуына немесе азаюына әкеледі, бұл нарықты ұзақ мерзімде жаңа тепе-теңдікке бейімделуге мәжбүрлейді. Мысалы, егер үкімет пайыздық мөлшерлемені көтерсе, адамдар үнемдеуге көбірек бейімделгендіктен бизнес сатуы төмендейді, және керісінше. Тағы бір фискалдық саясат мысалы, егер үкімет шығындарын арттырса, бұл жиынтық сұранысты арттырады және бизнес сатуының өсуіне себеп болады. Мемлекеттік облигацияларға инвестиция салу, әдетте, акциялардан қауіпсіз, бірақ тәуекелдер бар: пайыздық мөлшерлемелердің өсуі (нарықтағы мөлшерлемелер көтеріліп, басқа инвестициялардан көбірек табыс табу мүмкіндігі), инфляциялық тәуекел (жоғары инфляция пайыздан түскен табысты азайтады), өтімділік тәуекелі (біз облигацияны сатқымыз келгенде ешкім сатып алғысы келмейді), сондай-ақ үкімет ақша-кредит саясатын бақылаудан шығарып, облигациялар бойынша міндеттемелерін орындамау қаупі. Бағалы қағаздардың ішкі құнын өлшеу арқылы олар акциялар бағасының өзгеруін болжап, ықтимал тәуекелдерді азайта алады. Техникалық талдау арқылы инвесторлар бағалы қағаздардың құбылмалылығы мен серпінін анықтай алады, осылайша инвестициялық шешімдерде қаржылық тәуекелдерді азайтады. Мысалы, қарыздың капиталға қатынасы немесе капиталдық шығындар қатынасы сияқты нақты коэффициенттер компанияның өнімділігін бағалау үшін қолданылады, содан кейін алынған деректер осы компанияға инвестиция салудың тәуекелдерін анықтау үшін пайдаланылады.
Other risks like inflationary risk and interest rate risks usually go hand in hand, as interest rates are increased in order to combat inflation, which in turn causes businesses operation cost to increase, making it harder to stay in business, which then leads to a reduction in their stock prices. Inflation on its own also destroys value of stocks and creates recessions in the market. From time to time, the government changes these frameworks which creates risks for businesses as they are forced to adapt and change how they operate. The change in interest rates would cause aggregate demand to increase or decrease, forcing the market to adjust to the new equilibrium in the long run. For example, if the government were to increase interest rates, business sales would decrease, due to people more willing to save, and vice versa. Another fiscal policy example would be if the government were to increase their spending, it would increase aggregate demand, and cause business sales to increase. Investing in government bonds is generally safer than stocks but still contains risks, e. g. interest rate risks where market rates rise and we could be earning more in investing in other investments, inflation risks where a higher inflation reduces the amount earned from interest, liquidity risks where no one wants to buy the bonds when we want to sell it, and chances that the government loses control of their monetary policy and default on their bonds. By measuring the securities intrinsic value, they are able to predict the stock price movements and reduce potential risk factors. Through technical analysis, investors are able to determine the volatility and momentum of the securities, thus reducing financial risks when they decide on who the invest. For example certain ratios like debt to capital ratio, or capital expenditure ratio are utilized to measure a company's performance and then using the data to determine the risk factors of investing in this company.