Шет мемлекет азаматтарына құқықтар мен жеңілдіктер беру шарты
Capitulation (treaty)
Капитуляциялар: шетел азаматтарына берілген құқықтар мен жеңілдіктер. Осман империясы және Аббасид халифаты дәуірінен мысалдар. Тарих, құқық, келісімдер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шетелдік азаматтарға құқықтар мен жеңілдіктер беретін шарттар
Contracts conferring rights and privileges to foreign subjects
Капитуляция – егемен мемлекеттің өз шекараларында шетел мемлекеттің азаматтарына қатысты сот өкімін бас тартуы болып табылатын шарт немесе бір жақты келісім. Осының нәтижесінде, шетелдік азаматтар капитуляция жасаған мемлекеттің соттары мен өзге де мемлекеттік органдарының азаматтық және қылмыстық іс-әрекеттерінен иммунитет алады. Капитуляция термині латын тіліндегі caput сөзінен шыққан.
A capitulation is a treaty or unilateral contract by which a sovereign state relinquishes jurisdiction within its borders over the subjects of a foreign state. As a result, the foreign subjects are immune, for most civil and criminal purposes, from actions by courts and other governmental institutions in the state that makes the capitulation. The term capitulation is derived from the Latin word caput.
Ортағасырлық капитуляциялар
Осман империясында капитуляциялар деп аталатын келісімдер жасалды, оларды растайтын шарттар Ұлы Порта мен басқа мемлекеттер арасында жасалды. Осы келісімдер арқылы Осман империясы аумағында тұратын шетелдіктер өз елдерінің заңдарына бағындырылды. 9-шы ғасырда Аббасид халифасы Харун әл-Рашид, Франк императоры Карл I-нің (Ұлы) азаматтары болып табылатын франктерге, егер олар өз билеушілерінің рұқсатымен Шығысқа келсе, кепілдіктер мен сауда мүмкіндіктерін берді. Франк империясы ыдырағаннан кейін, оның орнында пайда болған тәуелсіз итальяндық қала-мемлекеттеріне де ұқсас жеңілдіктер берілді. 1098 жылы Антиохия княздығы Генуя Республикасына осындай жарғы берді, ал Иерусалим патшасы 1123 жылы Венеция Республикасына және 1136 жылы Марсельге сол құқықты берді. Бабыл (Каир) сұлтаны Саладин 1173 жылы Пиза Республикасына жарғы берді. Византия императорлары осы үлгіні қабылдады, содан кейін Генуя, Пиза және Венеция Византия империясынан капитуляция алды. Бұл практиканың себебі сол кезде мемлекеттің егемендігі тек өз азаматтарына ғана қолданылатынына байланысты еді; шетелдіктер оның құқықтары мен міндеттерінен тыс қалды. Азаматтық құқық шетелдіктерге берілмейтін, өте құнды құқық деп есептелді, олар ұзақ уақыт бойы заңсыз саналды. Бірақ мемлекет ішінде тұратын шетелдіктердің саны, байлығы және күші артқанда, оларды қандайда бір заңға бағыну саяси қажеттілікке айналды, және олардың өз заңдарымен басқарылуы тиіс деп шешілді. Осман билігі Византия императорларының билігін алмастырғанда, бұрынғы жүйе сақталды; түрлі мұсылман емес халықтарға жеке мәселелерде жартылай тәуелсіздік берілді, ал Галатадағы генуэз тұрғындарының құқықтары расталды. Бұл келісімдер француз монархиясы мен Швейцарияның жекелеген кантондары немесе ақсүйек отбасылары арасында жасалды.
In the Ottoman Empire, arrangements termed capitulations, and treaties confirmatory of them were made between the Sublime Porte and other states by which foreigners resident in the territories of the Ottoman Empire were subjected to the laws of their respective countries. In the 9th century CE, the Abbasid caliph Hārūn al Rashīd granted guarantees and commercial facilities to such Franks, subjects of the Frankish Emperor Charlemagne, as should visit the East with the authorization of their ruler. After the break up of the Frankish Empire, similar concessions were made to some of the practically independent Italian city states that emerged upon its ruins. Thus, in 1098, the Principality of Antioch granted a charter of this nature to the Republic of Genoa; the King of Jerusalem extended the same privilege to the Republic of Venice in 1123 and to Marseille in 1136. Saladin, sultan of Babylon (Cairo), granted a charter to the Republic of Pisa in 1173. The Byzantine Emperors followed this example, and subsequently Genoa, Pisa, and Venice all obtained capitulations from the Byzantine Empire. The explanation of the practice is to be found in the fact that the sovereignty of the state was held in those ages to apply only to its subjects; foreigners were excluded from its rights and obligations. The privilege of citizenship was considered too precious to be extended to the alien, who was long practically an outlaw. But when the numbers, wealth, and power of foreigners residing within the state became too great, it was found to be politic to subject them to some law, and it was held that this law should be their own. When the Ottoman rule was substituted for that of the Byzantine Emperors, the system already in existence was continued; the various Non Muslim peoples were allowed their semi autonomy in matters affecting their personal status, and the Genoese inhabitants of Galata were confirmed in their privileges. Concluded between the French monarchy and individual Swiss cantons or noble families,