Кіріспе

Африкалық жабайы есектің кіші түрлері Сомали жабайы есегі (Equus africanus somaliensis) және Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Құрып бара жатқан түрлердің Қызыл тізімі оны "өте қауіпті жағдайда" деп сипаттайды. Бұл олардың жабайы табиғатта жойылу қаупінің өте жоғары екенін білдіреді. Шамамен бірнеше жүз данасы Сомали, Джибути, Эритрея және Эфиопияда қоныстанған.

Көбею

Сомалидің жабайы есектері көктемде, жылқы туыстандарының көпшілігінде кездесетіндей, бір жылдық жүктіліктен кейін туады. Сағаттар ішінде жаңа туған есек тұрып, анасымен бірге жүреді. Шамамен бес күнде жас есек шөпті татып көреді. Екі аптаға келгенде, ол жайылымға шығып, бірақ әлі де сұйықтық алу үшін анасының сүтіне тәуелді болады. Есек 12-14 айлық шағында анасынан айырылады, бірақ анасына жақын қалады, тек ойнау үшін немесе топтағы басқа есектермен бірге шөп жеу үшін ғана алыстайды.

Мінез-құлық

Өздерінің тіршілік ортасындағы шектеулі ресурстарға байланысты сомалилік жабайы есектер бөліну-қосылу әлеуметтігінде өмір сүреді. Ересектердің көпшілігі жалғыз өмір сүреді, бірақ кейде аналықтары мен балаларынан тұратын шағын топтар құрайды. Ресурстарға бай немесе жауыны көп аймақтарда олар кейде бірігіп, үлкен уақытша топтарды құрайды. Арыстар 9 шаршы мильге дейін аумақты қорғай алады. Олар көбінесе өз аумақтарының шекараларын еске сақтау үшін шөп үйінділерін қалдырады. Аналықтары өз аумақтарында қабылданса да, арыстар өз аумақтарында аналықтармен жұптасуға тырысатын басқа еркектермен жиі шайқасады. Дегенмен, арыстар гареміне қызығушылық танытпаса, еркектерді жайылым үшін өз аумақтарына кіргізе береді.

Дүниежүзілік халық саны

2011 жылға қарай, әлем бойынша шамамен 200 жеке тұлға тұтқындықта болды. Халықаралық әулеттік тізімін Tierpark Berlin жүргізеді.

Базель жануарлар дүниесі

Сомалидің жабайы есегін көбейтудегі жетекші зоопарк – Швейцарияның Базель зоопаркы. Оның көбейту бағдарламасы сомалилік жабайы есектің еуропалық тұқымдық тізімін жүргізеді және 2004 жылдан бері сомалилік жабайы есектің әлемдік түрлер комитетін үйлестіреді, сондай-ақ Еуропалық сирек кездесетін түрлер бағдарламасын (EEP) басқарады. Бүгінде, барлық тұтқындағы сомалилік жабайы есектер Базель зоопаркындағы бастапқы топтың ұрпақтары болып табылады.

Франция

1987 жылдан бері Францияның оңтүстігіндегі Сиген африкалық қорығында сомалиялық жабайы есектер саны көбейіп келеді, олардың арасында туған жаңа төлдер де бар. Мысалы, 2010 жылдың 30 маусымы мен 2013 жылдың 29 наурызында екі жаңа төл дүниеге келді.

Америка Құрама Штаттары

Сомали жабайы есегін АҚШ-та тек бес мекеме өсіреді: Даллас зообағы, Сент-Луис зообағы, Сан-Диего зообағы Сафари паркі, Майами зообағы және Флорида штатының Юли қаласындағы White Oak Conservation. Сан-Диего зообағы Сафари паркі Солтүстік Америкадағы Сомали жабайы есегінің ең ірі популяциясына – 11 жануарға мекен етеді. Парк алғашқы үйірін 1981 жылы Базель зообағынан алды. Олардың тұңғыш төлі 1986 жылы дүниеге келді. Осы уақытқа дейін 49 төл туды, соңғысы 2018 жылдың 17 наурызында туған аналық төл болды. Сан-Диего зообағының Глобалдық ұйымы да осы жойылып бара жатқан түрді табиғатта сақтауға көмектеседі.

Үйге үйрету

Италияда табылған үй есектері көбінесе сомали жабайы есегінің ұрпақтары болып табылады, ал басқа еуропалық елдердегі үй есектері әдетте нубиялық жабайы есегінің ұрпақтарынан тараған.

Қорғау

Эритреядағы (негізінен Базель зообагы қолдаған) табиғатты қорғау жобасы 2014 жылға дейін Бури түбегі мен Далол депрессиясы арасындағы тауларда 47 сомалилік жабайы есектің тіршілік ететінін анықтады, ол Эритреяның Эфиопиямен шекарасына жақын, ірі Данакил депрессиясының құрамында орналасқан. Жоғарыда айтылғандай, Йотвата Хай Бар табиғи қорығында сомалилік жабайы есектің қорғалған популяциясы бар. Бұл израильдік қорық 1968 жылы құрылған, мақсаты – жойылу қаупі төніп тұрған шөл далалық түрлердің санын көбейту.