Итальян актері Рузанте (Анджело Беолко) – 16 ғасырдағы Венециялық комедия шебері. Шаруа өмірін көркем бейнелейтін пьесаларымен танымал. Биографиясы, шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық актер Анджело Беолко (шамамен 1496 – 17 наурыз 1542) Рузанте немесе Рузанте деген есіммен әйгілі, венециялық (падуандық) актер және драматург. Ол көбінесе венеция тілінің падуан диалектінде жазылған, "Рузанте" есімді шаруаның басты рөлде ойнатылған рустикалық комедияларымен танымал. Оның пьесалары 16 ғасырдағы Падуан ауылдық өмірін жарқын бейнелейді.
Italian actor
Angelo Beolco (c. 1496 – March 17, 1542), better known by the nickname Ruzzante or Ruzante, was a Venetian (Paduan) actor and playwright. He is famous for his rustic comedies, written mostly in the Paduan variety of the Venetian language, featuring a peasant called "Ruzzante". Those plays paint a vivid picture of Paduan country life in the 16th century.
Өмірбаян
Падуада туған Беолко, университетте кейде жұмыс істейтін дәрігер Джован Франческо Беолконың және Марияның, мүмкін, қызметшінің заңсыз ұлы болды. (Дегенмен, оның нағыз аты Рузанте болған, ал Беолко – бифолко сөзінің жергілікті бұрмалануы екендігі айтылады, яғни «егінші», ал кеңейтіп айтқанда – «елдің қарапайым адамы».) Кейбір деректер бойынша, ол Падуаға жақын орналасқан Пернумия деген шағын қалада дүниеге келген. Анджело әкесінің үйінде тәрбиеленіп, жақсы білім алды. 1524 жылы Джован Франческоның қайтысынан кейін Анджело отбасы мүлкінің басқарушысы болды, ал кейіннен (1529) Падуа маңына зейнеткерлікке шыққан және оның досы мен қорғаушысы болған Альвизе Корнароның шаруашылығын да басқарды. Ол Пьетро Бембо және Спероне Сперони сияқты замандас Падуа зиялыларымен араласып, театрға деген құштарлығын дамытты. Автор және актер ретіндегі алғашқы тәжірибесі неке тойларында орындалған мариаци – импровизациялық этюдтер болған деседі. 1520 жылы, ол il Ruzzante атымен танылып, Венециядағы Фоскари сарайында шаруалар туралы пьесада рөл ойнады. Одан көп ұзамай ол жеке театр труппасын құрды. Оның пьесалары алғаш рет Феррарада (1529–1532) және содан кейін Корнароның резиденциясында, Падуада қойылды. 1542 жылы Падуада, Accademia degli Infiammati үшін Сперонидің «Канаце» пьесасын сахналауға дайындалып жатқанда қайтыс болды. Актерлік өнерінде жетістікке жеткеніне қарамастан, өмірінің көп бөлігінде жақсы жағдайда болған жоқ. Оның досы Сперони Анджело комедияны терең түсінгенімен, өзінің трагедиясын сезе алмағанын айтқан.
Born in Padua, Beolco was the illegitimate son of Giovan Francesco Beolco, a physician who occasionally worked at the University, and a certain Maria, possibly a maid. (It has been suggested, however, that his real name was Ruzzante, and that Beolco was a local corruption of bifolco, meaning "ploughman" — by extension, "country simpleton".) Some claim that he was born in Pernumia, a small town near Padua. Angelo was raised in his father's household and there he received a good education. After Giovan Francesco's death in 1524, Angelo became manager of the family's estate, and later (1529) also of the farm of Alvise Cornaro, a nobleman who had retired to the Paduan countryside and who became his friend and protector. He developed his theatrical vocation by associating with contemporary Padua intellectuals, such as Pietro Bembo and Sperone Speroni. His first stints as an author and actor may have been mariazi, impromptu sketches delivered at marriage parties. In 1520, already known as il Ruzzante, he played a role in a peasant play at the Foscari Palace in Venice. Soon afterwards he put together his own theater troupe. His plays were staged first at Ferrara (1529–1532) and then at Padua, in Cornaro's residence. He died in Padua in 1542, while preparing to stage Speroni's play Canace, for the Accademia degli Infiammati. In spite of his success as an actor, he was very poor through most of his life. His friend Speroni remarked that while Angelo had unsurpassed understanding of comedy, he was unable to perceive his own tragedy.
Оның еңбегі
"Ауылдық комедия" деп аталатын өзінің алғашқы басылған пьесасында ол аркадиялық шопандарды, күйзелген махаббаттары туралы әсерлі трецеттермен әңгімелейтіндерді, Рузанте мен Зилио шаруаларымен салыстырады. Олар венециан тілінде қарапайым өлеңдер оқиды, олардың ішінде әдепсіздіктер мен ұятты сөздер көп (Рузантенің пьесадағы алғашқы сөзімен басталады). Пьесаның көптеген қызықты тұстары екі тілдің арасындағы қарама-қайшылықтан туындайды, бұл көптеген түсініспеушіліктерге және сөз ойындарына мүмкіндік береді. Сондай-ақ, пьесада дәрігер де бар, ол Рузантенің ризашылығына ие болады, өйткені ол ашкөз әкесіне өлімге әкелетін дәрі жазып, жігітті ұзақ күткен мұрасымен қосады. Кейінгі пьесалары мен монологтарында ол әлеуметтік сатираны сақтай отырып, негізінен венециан тіліне көшеді. "Орационе" пьесасында, епископ Марко Корнароға арналған құттықтау сөзінде, ол жаңа прелаттың шаруалардың өмірін жақсарту үшін бірнеше шараларды қарастыруын ұсынады: мысалы, ділдерді жою немесе оларды үйленуге мәжбүрлеу – жергілікті ерлер мен олардың әйелдерінің тыныштығы үшін. Оның "ыңғайсыз" тақырыптары мен "өте лас сөздерді" (замандас сыншыларының пікірінше) көп пайдаланғаны үшін Беолконың пьесалары көбінесе білімді көрермендерге жарамсыз деп есептелді және кейде қойылым тоқтатылды. Екінші жағынан, оның пьесалары Камбрей соғыстарында Венецияның астаналық ақсүйектеріне қарсы болған ауылдық ақсүйектер тарапынан жақсы қабылданды. Осы себепті, оның ешбір пьесасы 1526 жылдан кейін Венецияда қойылмады. Оның ең танымал туындыларының бірі – "Il Parlamento de Ruzante" атты қысқа диалог, онда кейіпкер Венеция соғыс майданынан оралғанын айтады, бірақ әйелін, жерін және ар-намысын жоғалтқанын біледі. Рузанте әдеттегі тіл тиекетімен бастайды: "Cancaro ai campi e à la guera e ai soldè, e ai soldè e à la guera!" ("Дала, соғыс, сарбаздар, сарбаздар мен соғыс бәрісі де жаман болсын!"). Қазіргі зерттеулер Рузанте сөйлеуінің жергілікті падуандық венециан диалектісінің тілдік жағынан нақты тіркелгені емес, Беолконың өзі жасаған "театрлық диалект" екенін көрсетті. Италиялық драматург және 1997 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты Дарио Фо Рузантеді Мольермен тең қояды, оны венециандық комедия театрының (Commedia dell'Arte) нағыз әкесі және өзінің шығармаларына ең үлкен ықпал еткен тұлға деп санайды.
In his first printed play, La Pastoral, labeled "a rural comedy", he contrasts Arcadian shepherds who tell of their frustrated loves in affected tercets, with the peasants Ruzzante and Zilio, who deliver rustic verses in Venetian, generously spiced with vulgarities and obscenities (starting with Ruzante's very first word in the play). Much of the play's comical effect comes from the contrast between the two languages, which provides the occasion for many misunderstandings and wordplays. Featured is also a physician, who earns the gratitude of Ruzzante for prescribing a fatal medicine to his stingy father and thus uniting the lad with his long awaited inheritance. In his later plays and monologues he shifts to the Venetian language almost exclusively, while keeping up with his social satire. In the Oratione, a welcome speech for Bishop Marco Cornaro, he suggests several measures that the new prelate should consider for improving the peasants' life; such as either castrating the priests, or forcing them to marry — for the peace of mind of the local men and their wives. Because of his "lascivious" themes and abundant use of "very dirty words" (in the evaluation of his contemporary critics), Beolco's plays were often considered unfit for educated audiences, and sometimes led to performances being canceled. On the other hand, his plays seem to have been well received by those rural nobles which had opposed the metropolitan nobility of Venice in the Cambraic Wars. Perhaps for that reason, none of his plays was staged at Venice after 1526. One of his best known pieces is the short dialogue Il Parlamento de Ruzante, where the character tells of his return from the Venetian war front, only to find that he had lost his wife, land, and honor. Again, Ruzante's speech begins with his favorite expletive: Cancaro ai campi e à la guera e ai soldè, e ai soldè e à la guera! ("Rotten be the front and the war and the soldiers, and the soldiers and the war!") Modern studies have concluded that Ruzante's speech was not a linguistically accurate record of the local Paduan dialect of Venetian, but was to some extent a "theatrical dialect" created by Beolco himself. Italian playwright and 1997 Nobel laureate Dario Fo puts Ruzzante on the same level as Molière, claiming that he is the true father of the Venetian comic theater (Commedia dell'Arte) and the most significant influence on his own work.