1809 жылғы Тойгенхаузен шайқасы

Кіріспе

1809 жылғы бесінші коалиция соғысы кезіндегі шайқас

Тюген-Хаузен шайқасы немесе Танн шайқасы – Наполеон соғыстарының бөлігі болған бесінші коалиция соғысы аясында болған шайқас. Шайқас 19 сәуірде 1809 жылы француз III корпусының маршалы Луи Николас Даву мен австриялық III армия корпусының князь Фридрих Франц Ксавер фон Гогенцоллерн-Гехинген басқаруымен өтті. Француздар қарсыластарынан қиын жеңіске жетті, ал австриялықтар сол күні кешке шегінді. Шайқас орны – қазіргі Германияның бөлігі, Төменгі Бавариядағы Тюген және Хаузен ауылдарының арасындағы, орманды биіктік. 19 сәуірде Абенсберг, Дюнцлинг, Регенсбург және Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм маңында да қақтығыстар болды. Тюген-Хаузен шайқасымен бірге, бұл төрт күндік науқанның басталуын белгіледі, ол Экмюль шайқасындағы француз жеңісімен аяқталды. Австрияның Бавария Корольдігіне жасаған шабуылы Франция императоры Наполеон I-нің франко-неміс әскерін күтпеген жағдайға түсірді. Архиегер Карлдың австриялық әскерінің ілгерілеуі баяу болғанымен, Наполеонның қолбасшысы маршал Луи Александр Бертье жасаған қателіктер Даву корпусын үлкен қауіпке ұшыратты. Даву Регенсбургтен Дунайдың оң жағалауымен оңтүстік-батысқа шегінгенде, Карл француздарды үш күшті шабуыл колоннасымен тоқтатуға тырысты. Бірінші австриялық колонна француздарды өткізіп жіберді, ал Давудың кавалериясы екінші колоннаны тоқтатты. Үшінші колонна кездесу кезінде Давудың жаяу әскер дивизияларының бірімен тікелей шайқасты. Екі әскердің де генералдары әскерлерін батыл және шеберлікпен екі төбеде шайқасқа түсірді. Француздық күштер түстен кейін австриялықтарды оңтүстік төбеден ығыстырып, Карл сол түні шегінуге бұйрық берді. Бұл Давуға 20 сәуірде француз армиясының бас корпусына қосылуға мүмкіндік берді.

Австрияның жоспарлары

1809 жылғы 8 ақпанда Австрия империясы Наполеонға қарсы соғыс жариялауға бекінді. Сыртқы істер министрі Иоганн Филипп Стадион, граф фон Вартхаузен, дипломат Клеменс фон Меттерних және императрица Мария Людовика басқаратын соғыс жақтастары Испаниядағы 1808 жылғы Байлен шайқасындағы француз әскерінің жеңілісіне назар аударды. Дегенмен, Тешен герцогы Карл соғысты кейінге тығуды, толыққанды жұмылдыру жүргізуді және одақтастар іздеуді қалады. 1805 жылғы Үшінші коалиция соғысының нәтижесіз аяқталуынан кейін генерал-сиссимус етіп тағайындалған эрцгерцог Карл үш жыл бойы Австрия армиясын жақсартуға тырысты. Тарихшы Дэвид Чандлер: «Карл Австрияның армияны басқаруға ең лайықты адамы болды» деп жазды. Ол тұрақты әскер санын 340 000-ға дейін арттырды және 240 000 сарбаздан тұратын үлкен Ландвер жасағын құрды. Ол артиллерия корпусын жаңартып, корпус жүйесін қабылдады, сондай-ақ жаяу әскердің жаттығу нұсқаулығын қайта қарастырып, француз стиліндегі тактикалық маневрларды енгізді. Алайда, австриялық штаб жұмысында, Ландвер ұйымдастыруында және неміс емес ұлт өкілдері арасында елеулі кемшіліктер сақталды. Бастапқыда, ең жақсы Ландвер бөлімшелерінің 15 000-ы ғана далалық армияға қосылды, ал қалғаны гарнизондық қызметке немесе резервке жіберілді. Габсбургтер халықтың көтеріліс тудыруынан қорқып, оларды қаруландыруға бармады, сондықтан Ландвер толыққанды пайдаланылмады. Венгрияда ақсүйектер мен қара халық соғысқа ықылымсыз қарайды және көмектесуге барынша аз күш салды. Эрцгерцог Карл мен Хофкригсрат генерал-кавалери эрцгерцог Иоаннды Италияға екі корпуспен 50 000 сарбаз, ал фельдмаршал-лейтенант эрцгерцог Фердинанд Карл Иосифтің басқаруымен Галицияға бір корпуспен 40 000 сарбаз жіберді. Карл қалған тұрақты армияны Богемияда және Дунай бойында негізгі күштерді шоғырландырды. Карлдың 206 906 сарбаздық «Hauptarmee» («негізгі армиясы») алты армия корпусынан және екі резервтік корпусқа бөлінді. I армия корпусын генерал-кавалери граф Генрих фон Беллегард басқарды, онда 27 653 сарбаз болды. Фельдцейхмейстер Иоганн Коллоурат басқаратын II армия корпусының құрамында 28 168 сарбаз болды. III армия корпусы фельдмаршал-лейтенант принц Фридрих Франц Ксавердің басқаруымен 29 360 сарбаздан тұрды. Орсини Розенберг фельдмаршал-лейтенанты принц Франц Серафтың IV армия корпусы 27 800 сарбазды бақылады. V армия корпусын фельдмаршал-лейтенант Луи басқарды, онда 32 266 сарбаз болды. VI армия корпусы фельдмаршал-лейтенант Иоганн фон Хиллердің басқаруымен 35 693 сарбаздан құралды. I резервтік армия корпусын Лихтенштейн князі генерал-кавалери Иоганн I Иосиф басқарды, онда 18 063 сарбаз болды. II резервтік армия корпусын фельдмаршал-лейтенант Михаэль фон Кинмайер басқарды, онда 7 975 сарбаз болды. Арнольдтың күшті жақтары ескерілді және кейбір жағдайларда бағаланды. Бұған артиллериялық және саперлер кірмейді. Бастапқыда эрцгерцог Карл Богемияда алты корпус, ал Дунайдың оңтүстігінде екі корпус орналастырды. Бұл Австрияның жоғары қолбасшылығы үшін тым жоғары мақсат болып көрінді, сондықтан төрт корпус Дунайдың оңтүстігіне ауыстырылды. Осыған сәйкес, I және II армия корпустары Богемияда қалды; III, IV және I резервтік армия корпустары Карлдың басқаруымен орталық топты құрады; ал V, VI және II резервтік армия корпустары оңтүстік фланқты қорғады.

On 8 February 1809, the Austrian Empire determined to make war on Napoleon. Led by Foreign Minister Johann Philipp Stadion, Count von Warthausen, the diplomat Klemens von Metternich, and Empress Maria Ludovika, the war party pointed to the 1808 French disaster at the Battle of Bailén in Spain. However, Archduke Charles, Duke of Teschen, wished to put off the war in order to fully mobilize and find allies. Archduke Charles, appointed generalissimo after the debacle of the War of the Third Coalition in 1805, had tried for three years to improve the Austrian army. Historian David G. Chandler wrote, "Charles was the very best man available to Austria" to lead the army. He expanded the number of regular soldiers to 340,000 and created a large body of 240,000 Landwehr troops. He upgraded the artillery corps, adopted the corps organization, and revised the infantry drillbook, incorporating more French style tactical evolutions. Serious deficiencies remained, however, in Austrian staffwork, in the Landwehr organization, and among the non German nationalities. At the start, only 15,000 of the best Landwehr formations were added to the field army while the rest were relegated to garrison duty or the reserves. The Habsburgs did not wish to arm the population for fear of an insurrection and therefore the Landwehr was never fully utilized. In Hungary, the nobles and people were cool toward the war and contributed as little as possible. Archduke Charles and the Hofkriegsrat sent 50,000 in two corps to Italy under General der Kavallerie Archduke John and 40,000 more in one corps to Galicia under Feldmarschall Leutnant Archduke Ferdinand Karl Joseph of Austria Este. Charles massed the remaining regular army in Bohemia and along the Danube for the main effort. Charles' 206,906 strong Hauptarmee ("main army") was organized into six army corps and two reserve corps. The I Armeekorps was led by General der Kavallerie Count Heinrich von Bellegarde and numbered 27,653 men. The II Armeekorps commanded by Feldzeugmeister Johann Kollowrat counted 28,168 soldiers. The III Armeekorps consisted of 29,360 troops under Feldmarschall Leutnant Prince Friedrich Franz Xaver of Hohenzollern Hechingen. The IV Armeekorps of Feldmarschall Leutnant Prince Franz Seraph of Orsini Rosenberg controlled 27,800 soldiers. The V Armeekorps was commanded by Feldmarschall Leutnant Archduke Louis and numbered 32,266 men. The VI Armeekorps was made up of 35,693 troops under Feldmarschall Leutnant Johann von Hiller. The I Reserve Armeekorps was directed by General der Kavallerie Johann I Joseph, Prince of Liechtenstein and counted 18,063 men. The II Reserve Armeekorps was directed by Feldmarschall Leutnant Michael von Kienmayer and controlled 7,975 soldiers. Arnold's strengths are used and are estimated in some cases. They do not include artillerists or sappers. Originally, Archduke Charles deployed six corps in Bohemia with only two corps south of the Danube. This proved to be too ambitious for the Austrian high command, so four corps were transferred south of the Danube. Accordingly, the I and II Armeekorps remained in Bohemia; the III, IV, and I Reserve Armeekorps formed a central mass under Charles; and the V, VI, and II Reserve Armeekorps made up the southern flank guard.

Операциялар

1809 жылғы 9 сәуірде Карл Мюнхендегі француз елшісіне және маршал Франсуа Жозеф Лефеврге Австрия мен Франция соғыста екенін хабарлады. Келесі күні таңертең Карл әскері Бавария патшалығына шабуыл жасау үшін Инн өзенінен өтті. Австрияның шабуылына қарсы тұру үшін Лефеврдің үш бавариялық дивизиядан тұратын VII корпусы ғана қол жетімді болды. Бавариялық-француз әскерінің бақытына орай, олардың жауы Ландшут маңындағы Исар өзеніне жеткенше алты күн кетті. Наполеон австриялықтардың соғыс жариялайтынын күтпеді, бірақ соғыс жақындап қалғаны анық болған кезде, ол 15 сәуірден кейін жаулық басталады деп ойлады. Парижден Наполеон маршал Луи Александр Бертьеге Дунай бойында орналасқан француз және одақтас бөлімшелерінен Германия армиясын (Германия армиясы) құруды бұйырды. Бертьеге егер австриялықтар 15 сәуірден кейін Баварияға шабуыл жасаса, Регенсбургте шоғырлануға бұйрық берді. Егер жаулар белгіленген мерзімге дейін шабуыл жасаса, әскер батысқа қарай Донауверт қаласына жиналуы керек еді. Айынышты жағдайға орай, Наполеон 10 сәуірде жіберген бұйрық 16 күні ғана жетті. Бірінші бұйрықтың мазмұнын толықтырған екінші бұйрық 13 күні кешке жетті. Бертье Наполеонның штаб бастығы болғанмен, әскер басшысы ретінде өзінің орнына келмеді. Ол шатастықта ретсіз нұсқауларды дұрыс түсінбеді және Регенсбургте алға шоғырлануға бұйрық берді. Бертье Давутқа, ол ақылмен артқа шоғырланған, Регенсбургте сол қанатында корпусын жинауға бұйырды. Теміржол, Ұлы армияның оң қанаты алыс болды, ортаны тек бавариялықтардың жұқа қатары ұстады. Оң қанатта генерал Николя Оудиноттың II корпусына Регенсбургке қарай жылжуға, ал маршал Андре Массенаның IV корпусына Ульмнен Аугсбургке қарай жылжуға бұйрық берілді. 16 сәуірде австриялықтар Ландшутта Исар өзенінен өтті. Келесі күні таңертең Наполеон өзінің қол астындағы Бертьеден билікті алу үшін майданға келді. Ол дереу Ингольштадт маңында жаңа шоғырлану орынын құруға бұйрық берді. Осы мақсатта император Давуттың III корпусын Дунайдың оңтүстік жағалауындағы Регенсбургтен шақырды. Лефеврдің бавариялықтары Давут қашып кеткенше орталықты ұстап тұруы керек еді. 18 сәуірде ғана Наполеон 80 000 австриялықтың Давутқа қауіп төндіретінін түсінді. Ол Массенаны Ландшутқа жіберіп, эрцгерцог Карлдың артқы жағына қауіп төндіріп, Давуттың қысымын азайтуға тырысты. Бұл арада император Оудинотқа Лефеврді қолдауға нұсқау берді және генерал-де-дивизия Доминик Вандаммның Вюртембергтегі шағын корпусына Ингольштадттан шығысқа қарай жүріп өтуге нұсқау берді. Эрцгерцог Карл өз кезегінде Давуттың корпусын жоюға мүмкіндік бар екенін білді.

On 9 April 1809, Archduke Charles gave notice to the French ambassador at Munich and Marshal François Joseph Lefebvre that Austria and France were at war. The next morning, Charles' army began crossing the Inn River in an invasion of the Kingdom of Bavaria. Only Lefebvre's VII Corps of three Bavarian divisions were available to oppose the Austrian onslaught. Fortunately for the Franco Bavarians, it took six days for their enemies to reach the Isar River near Landshut. Napoleon did not expect the Austrians to declare war, but when it became obvious that war was imminent, he believed that hostilities would start after 15 April. From Paris, Napoleon ordered Marshal Louis Alexandre Berthier to form the Armée d'Allemagne (Army of Germany) from French and Allied units located on the Danube front. To Berthier he sent orders to concentrate at Regensburg if the Austrians invaded Bavaria after 15 April. If, however, his enemies attacked before the deadline, the army was to assemble farther west at Donauwörth. By misfortune, an order that Napoleon sent on 10 April did not arrive until the 16th. A second order, elaborating on the first order, arrived late on the 13th. Berthier was an excellent chief of staff to Napoleon, but as an army commander he was out of his element. In the confusion, he misinterpreted the out of sequence instructions and ordered a forward concentration at Regensburg. Berthier commanded Davout, who had been sensibly concentrating rearward, to collect his corps at Regensburg on the left wing. Meanwhile, the right wing of the Grande Armée was distant, with only a thin line of Bavarians holding the center. On the right wing, General Nicolas Oudinot's II Corps was ordered to move toward Regensburg, while Marshal André Masséna's IV Corps was directed to move from Ulm to Augsburg. On 16 April, the Austrians forced a crossing over the Isar at Landshut. Early the next morning, Napoleon reached the front to take over from his harried subordinate Berthier. He quickly ordered a new concentration near Ingolstadt. To this end, the emperor recalled Davout's III Corps from Regensburg on the south bank of the Danube. Lefebvre's Bavarians must hold the center until Davout got away. It was not until 18 April that Napoleon realized that 80,000 Austrians menaced Davout. He decided to send Masséna toward Landshut to threaten Archduke Charles' rear in an attempt to take the pressure off Davout. Meanwhile, the emperor instructed Oudinot to support Lefebvre, and directed Général de Division Dominique Vandamme's small Württemberg corps to march east from Ingolstadt. For his part, Archduke Charles was aware that he had a chance to destroy Davout's corps.

Жұмысқа орналастыру

Архиегер Карл 19 сәуірде үлкен жетістікке жетеді деп үміттенеді. Сол күні таңертең оның әскерінің орталығына Давутқа шабуыл жасап, француздың III корпусын Дунайға қарсы тұзаққа түсіру туралы бұйрық берілді. Сәттілікке қарай, Карл 19-шы күні Давуттың шеру бұйрығының көшірмесін алды. Таңғы сағат 5-те австриялық қолбасшы өз штабынан, Төменгі Бавариядағы Рор қаласынан сол күнгі шеруге бұйрық берді. Карл француздарды тоқтату үшін үш негізгі колоннаны басқарды. Ол оң және орталық колонналарды солтүстік-шығысқа қарай, Лангквидке жіберді. Сол жерден оң колонна Экмюль (Эггмюль) маңынан өтіп, Регенсбургке қарай бұрылып, онда генерал-майор Петер фон Вексейдің II армия корпусының бригадасымен кездеседі. Орталық колонна солға қарай, Дюнзлингке бағытталды. Карл сол жақ колоннаға Бахель, Хаузен, Тюньн және Бад-Аббах арқылы жүріп өтуді бұйырды. Оң жақта Лихтенштейн князі өзінің I резервтік армия корпусының үш ауыр кавалерия бригадасымен жүрді. Бұл құрамға генерал-майор Андреас Шнеллердің II резервтік армия корпусының кирасир бригадасы және фельдмаршал лейтенант Карл Фридрих фон Линденаудың V армия корпусының жаяу әскер дивизиясы қосылды. Орталықта фельдмаршал лейтенант принц Франц Сераф Розенберг Орсини IV армия корпусын басқарды, одан кейін генерал-майор принц Виктор Роханның I резервтік армия корпусына қарасты 13 904 сарбаздан тұратын гранадер бригадасы келді. Сол жақта Гёгенцоллерн өзінің III армия корпусымен, шамамен 7000 сарбаздан тұратын екі бөлімсіз алға жылжыды. Барлығы, архиегер француздың III корпусын жою үшін 65 000 әскерді жұмылдырды. Лихтенштейннің оң колоннасы Регенсбургке дейінгі басты жолмен солтүстікке қарай жылжыды. Розенберг Дюнцлинг ауылына қарай жылжыды, ал Гёгенцоллерннің жоспарланған бағыты Хауген және Сааль-ан-дер-Донау ауылдары арқылы өтті. Саальде Фекинг өзені Дунайға құйылып, ықтимал тұйыққа айналды. Егер австриялықтар Сааль өткелін ұстап алса, Давудың қашу жолы кесіледі. Дунайдың солтүстігінде Бельгардтың I армия корпусы әлі де алыста болды. Коллораттың II армия корпусы Дунайдың солтүстік жағалауында, Регенсбургке қарсы жиналды, оны шағын француз гарнизоны қорғады. III армия корпусының оңтүстігінде, архиегер Людвигтің V армия корпусы, Линденау дивизиясын есептемегенде, Абенсберг маңында маршал Франсуа Жозеф Лефеврдің Баварияның VII корпусын ұстап тұруға бұйрық алды. Кинмайердің II резервтік армия корпусы, кирасир бригадасын есептемегенде, Людвикті қолдау үшін Пфеффенхаузенде қалды. Хиллердің VI армия корпусы сол қанатта орналасқан. Хиллер майор Шейблер мен 1200 сарбазды Пфаффенхофен-ан-дер-Ильмге Массена әскерін бақылауға жіберді. Соғыс басталғанда, фельдмаршал лейтенант Франц Йеллачич дивизиясы Мюнхенді басып алу және Бавария мен Тирольді байланыстыру үшін Хиллерден бөлінді. Хиллер 18 сәуірде Йеллачичке өзіне қосылуға бұйырды, бірақ ол келмеді, себебі Карл оған Мюнхенге қайтуға бұйырды. Йеллачичтің бақытсыз құрамы 25 мамырда Санкт-Михаэль шайқасында талқандалғанға дейін саяхаттап жүрді. Архиегер Карл III және V армия корпустары арасында байланыс орнату үшін Гёгенцоллернге әскер бөлуді бұйырды. Гёгенцоллерн бұл тапсырманы генерал-майор Людвиг Тьерридің бригадасын жіберіп орындады, содан кейін генерал-майор Йозеф Пфанцельтер басқаратын 1000 сарбаздық екінші бөлімді Тьерримен байланыстыруға жіберіп қателік жасады. Екі бөлімнен кейін III армия корпусының негізгі міндетін орындау үшін 18 000 сарбаз ғана қалды. Даву III корпустың пойыздарын Регенсбургтен Абенсбергке дейінгі өзен жолымен жіберді. Фрианның 2-дивизиясы, Ла Саблоньердің 3-дивизиясы және генерал-де-дивизион Реймонд Гаспар де Бонарди де Сен-Сулпистің 2-ауыр кавалерия дивизиясы вагонды қорғады. Флангты қорғауға генерал-де-дивизион Шарль Антуан Моранның 1-дивизиясы, Сент-Илаирдің 4-дивизиясы және генерал-де-дивизион Луи Пьер Монбрунның жеңіл кавалерия дивизиясы қатысты. Корпус командирі сондай-ақ бір батальонды түнгі шеруге жіберді, бұл маңызды Сааль өткелін қамтамасыз ету үшін. Регенсбургті полковник Луи Кутардың 2000 сарбаздық 65-ші желілік жаяу әскер полкі қорғады.

Archduke Charles hoped that 19 April would bring a great success. His orders for that morning were for the center of his army to attack Davout in an effort to trap the French III Corps against the Danube. By a stroke of luck Charles obtained a copy of Davout's marching orders for the 19th. By 5:00 AM, the Austrian commander issued the marching orders for the day from his headquarters in Rohr in Niederbayern. Charles directed three major columns to intercept the French. He sent the right and center columns northeast toward Langquaid. From there, the right column would pass near Eckmühl (Eggmühl) and turn north for Regensburg where it would rendezvous with General Major Peter von Vécsey's II Armeekorps brigade. The center column would guide left in the direction of Dünzling. Charles instructed the left column to march via Bachel, Hausen, Teugn, and Bad Abbach. On the right marched the Prince of Liechtenstein with the three heavy cavalry brigades of his I Reserve Armeekorps. Attached to this command was General Major Andreas Schneller's II Reserve Armeekorps cuirassier brigade and Feldmarschall Leutnant Karl Friedrich von Lindenau's V Armeekorps infantry division. In the center, Feldmarschall Leutnant Prince Franz Seraph of Rosenberg Orsini led the IV Armeekorps, followed by General Major Prince Victor Rohan's division sized 13,904 man grenadier brigade belonging to the I Reserve Armeekorps. On the left, Hohenzollern advanced with his III Armeekorps, minus two detachments of about 7,000 troops. Altogether, the Archduke committed 65,000 soldiers to destroy the French III Corps. Liechtenstein's right column moved north on the main road to Regensburg. Rosenberg advanced toward the hamlet of Dünzling, while Hohenzollern's proposed route went through the villages of Haugen and Saal an der Donau. At Saal, the Feking stream emptied into the Danube, creating a potential bottleneck. If the Austrians held the Saal defile, Davout's escape route would be cut off. North of the Danube, Bellegarde's I Armeekorps was still distant. Kollowrat's II Armeekorps assembled on the Danube's north bank, opposite Regensburg, which was defended by a small French garrison. South of III Armeekorps, Archduke Louis' V Armeekorps, minus Lindenau's division, had orders to contain Marshal François Joseph Lefebvre's Bavarian VII Corps near Abensberg. Kienmayer's II Reserve Armeekorps, minus its cuirassier brigade, remained at Pfeffenhausen in support of Louis. Hiller's VI Armeekorps was on the extreme left wing. Hiller posted Major Scheibler and 1,200 troops at Pfaffenhofen an der Ilm to look out for Masséna's forces. At the beginning of the war, Feldmarschall Leutnant Franz Jellacic's division was detached from Hiller in order to capture Munich and provide a link between Bavaria and the Tyrol. Hiller ordered Jellacic to rejoin him on 18 April, but the latter never arrived because Charles ordered him back to Munich. Jellacic's luckless command would continue its wanderings until being smashed at the Battle of Sankt Michael on 25 May. Archduke Charles ordered Hohenzollern to detach troops in order to provide a link between the III and V Armeekorps. Hohenzollern obeyed, sending General Major Ludwig Thierry's brigade on this assignment, then he erred in sending a second 1,000 man detachment under General Major Josef Pfanzelter to link III Armeekorps and Thierry. After the two detachments, only 18,000 troops remained to carry out the III Armeekorps main mission. Davout sent the III Corps trains along the river road from Regensburg to Abensberg. Friant's 2nd Division, La Sablonnière's 3rd Division, and Général de Division Raymond Gaspard de Bonardi de Saint Sulpice's 2nd Heavy Cavalry Division protected the wagon train. Flank protection was provided by Général de Division Charles Antoine Morand's 1st Division, Saint Hilaire's 4th Division, and Général de Division Louis Pierre Montbrun's Light Cavalry Division. The corps commander also directed one battalion to make a night march in order to secure the all important Saal defile. Regensburg was defended by Colonel Louis Coutard's 2,000 strong 65th Line Infantry Regiment.

Дюнзлинг, Арнхофен және басқа да қақтығыстар

Иоганн Лихтенштейннің оң фланға жасаған шабуылы құр жеңіл болды, өйткені Регенсбург пен оның арасында француз әскері болған жоқ. Дюнзлинг және Шнайдерт маңында Розенберг Монбрунның екі жаяу әскер батальонымен күшейтілген атты әскеріне кездесті. 4000-нан аз сарбазы бар Монбрун күні бойы IV армия корпусына қарсы керемет кешіктіру шарасын жүргізіп, орманды жерді тиімді пайдаланды. Розенберг корпусы науқанның басында фельдмаршал лейтенант Йозеф фон Дедовичтің дивизиясын Пассауды қоршауға жіберу арқылы әлсіреген еді. 19 сәуірде Розенберг 16 жаяу әскер батальоны мен 15 атты әскер эскадрильясын жинады. Сағат 9:00-де Шнайдерт маңында, Хаугеннен шығысқа қарай үш шақырым жерде генерал-майор Карл Вильгельм фон Штуттерхаймның IV армия корпусының алғы шеп бригадасы Гудиннің 12-ші және 21-ші желілік жаяу әскерлерімен батысқа қарай жүріп бара жатқанда кездесті. Солтүстік-шығысқа қарай жылжумен Розенберг өзінің фланкі мен артынан қорғану үшін күштерді "шашыратып" жіберді. Ол гренадерлермен бірге бір батальон мен бір эскадрильяны, Шнайдертті ұстауға бір батальон мен төрт эскадрильяны, өзінің жолын күзетуге бес батальонды және Мосхольцендегі төбені ұстауға бір батальонды қалдырды. Мосхольцен мен Дюнзлинг маңында австриялықтарды кешке дейін ұстағаннан кейін Монбрун солтүстік-батысқа қарай Аббах маңындағы Пейзингке шегінді. Монбрун қарсыластарына одан да ауыр зиян келтіргенін хабарлап, барлығы 233 адамнан зардап шеккенін мәлімдеді. Австриялықтар 116 адам өлтірілді, 452 адам жараланды, 357 адам тұтқынға алынды және 159 адам жоғалып кетті, барлығы 1084 адамды құрады. Архиегер Луи мен Гогенцоллерн арасындағы байланыс ретінде Тьерри таңғы сағат 6-да күшін жинап, бригадасын жолға шығарды. Ол Абенсбергке жақын биік жерге жеткенде, жақын маңайда бавариялық әскерлер жинала бастағанын көріп, көп ұзамай Абенсбергтің солтүстік-шығысындағы Арнхофен ауылының жанында олармен шайқасқа түсті. Бұл қақтығыста Баварияның жеңіл атты әскері Тьерридің қосымша драгун эскадрильяларын қиратты. Бұл операцияға ханзада Людвигтің 1-ші бавариялық дивизиясы мен генерал Карл Филипп фон Вредедің 2-ші бавариялық дивизиясының бөлімдері қатысты. Бавариялықтар 7600 әскердің арасында 13 адам өлтірілді, 201 адам жараланды және 13 адам тұтқынға алынды, сондай-ақ бір зеңбірек пен 400 австриялық тұтқынды алғанын мәлімдеді. Тьерри бригадасын оңтүстік-шығысқа қарай Оффенштеттенге көшірді. Регенсбургте 65-полк Дунайдың солтүстік жағалауындағы бекітілген көпір басын эвакуациялап, Штудт-ам-Хоф қалашығына қайтты. Артиллерия оқ жаудырған кезде Коллорат қалаға шабуыл жасады, ол қақпадан өтіп, көшелерге кірді. Алайда француз қорғаушылары австриялық колоннаға тұзақ құрып, оны қала сыртына шығарды. Күні бойы соғысқаннан кейін француздар Штудт-ам-Хоф пен Регенсбергті ұстады, бірақ ұсақ қару-жарақтан қатты тапшылық көріп қалды. Кутар Давудан қайтадан жабдықтау сұрады, бірақ ол ешқашан келмеді. Асыққан конвой ертесіне австриялық атты әскерімен ұсталды. Оңтүстік-батысқа қарай Пфаффенхофен-ан-дер-Ильмде генерал Никола Оудино Шейблердің оқшауланған VI армия корпусының бөлімшесіне өзінің II корпусының алдыңғы қатарларымен шабуыл жасады. Бір жаяу әскер дивизиясымен және Пьер Колберттің атты әскер бригадасымен шабуыл жасап, француздар австриялықтарды талқандап, 200 тұтқынға алды.

Johann Liechtenstein's blow on the right flank hit only air, as no French troops stood between him and Regensburg. Near Dünzling and Schneidert, Rosenberg bumped into Montbrun's cavalry, reinforced by two infantry battalions. With less than 4,000 troops, Montbrun conducted a brilliant delaying action against IV Armeekorps all day, using the wooded terrain to good advantage. Rosenberg's corps was weakened early in the campaign by the detachment of Feldmarschall Leutnant Joseph von Dedovich's division to besiege Passau. On 19 April Rosenberg marshaled 16 infantry battalions and 15 cavalry squadrons. At 9:00 am near Schneidert, three kilometers east of Haugen, General Major Karl Wilhelm von Stutterheim's IV Armeekorps advance guard brigade brushed against the 12th and 21st Line Infantry of Gudin's division as they marched west. Continuing to the northeast, Rosenberg began to "fritter away" forces to guard his flanks and rear. He left one battalion and one squadron with the grenadiers, one battalion and four squadrons to hold Schneidert, five battalions to guard his line of march, and one battalion to hold a hill at Moosholzen. After holding the Austrians near Moosholzen and Dünzling until evening, Montbrun fell back northwest to Peising near Abbach. Montbrun reported 233 total casualties while inflicting much heavier losses on his opponents. The Austrians lost 116 killed, 452 wounded, 357 captured, and 159 missing for a total of 1,084. As the link between Archduke Louis and Hohenzollern, Thierry had his reinforced brigade on the road at 6:00 am. When he reached high ground near Abensberg, he saw Bavarian troops massing nearby and soon became embroiled in a skirmish with them near the village of Arnhofen, northeast of Abensberg. In this contest, the Bavarian light cavalry mauled Thierry's four squadrons of attached dragoons. Elements of Crown Prince Louis' 1st Bavarian Division and General Karl Philipp von Wrede's 2nd Bavarian Division were involved. The Bavarians admitted 13 killed, 201 wounded, and 13 captured out of 7,600 troops engaged, while claiming to have captured one cannon and 400 Austrian prisoners. Thierry withdrew his brigade southeast to Offenstetten. At Regensburg, the 65th Regiment evacuated the fortified bridgehead on the north bank of the Danube and withdrew into the suburb of Stadt am Hof. Under an artillery barrage, Kollowrat launched an assault against the town which burst through a gate and into the streets. However, the French defenders ambushed the Austrian column and drove it out of the suburb. After an all day fight, the French held Stadt am Hof and Regensberg, but ran dangerously low on small arms ammunition. Coutard begged Davout for a resupply but it would never arrive. A hastily organized convoy was captured by Austrian cavalry the following morning. Far to the southwest at Pfaffenhofen an der Ilm, General Nicolas Oudinot fell on Scheibler's isolated VI Armeekorps detachment with the leading formations of his II Corps. Attacking with an infantry division and Pierre Colbert's cavalry brigade, the French routed the Austrians and took 200 prisoners.

Тюньг және Хаузен

Сағат 9:00-ден кейін, Сент-Илаирдің алдыңғы жасақтары Хаузенде III Армекопстың марш бағанасына кездейсоқ соқтығысты. Фельдмаршал лейтенант Вукассович дереу екі жеңіл жаяу әскер батальонын – Петервардейнер Гренц және Архиегер Карл легионын орналастырып, француздарды ауылдан ығыстырып, солтүстікке қарай қуды. Француз командирлері әрекетке келген кезде Вукассович Мориц Лихтенштейн бригадасын Хаузен мен Тюнь арасындағы орманды төбеге орналастырды. (Вукассовичтың Пфанцелтер бригадасының жартысы бөлінді.) Оған фельдмаршал лейтенант Лусиньян және генерал-майор Николаус Кайзердің бригадалары қосылды. (Люзиньянның екінші бригадасы, Тьерри сол жаққа бөлінді.) Сент-Илаир дивизиясының марштан шығуына уақыт беру үшін Даву 3-ші желілік жаяу әскер полкінің 2000 әскерін Вукассович пен Лусиньянның 6000 сарбазы мен 12 зеңбірегіне қарсы шабуылға жіберді. 3-ші желінің барлық бөлімдері шабуылға шығып, төбеге қарай өрледі. Шабуыл австриялықтарды ығыстыра алмады, бірақ 57-ші желілік жаяу әскер полкіне ("Қорқынышты" деп аталған) екінші шабуылды ұйымдастыруға уақыт берді. 57-ші желінің шабуылы бірінші төбені бағындырды, бірақ екінші төбеге жетпей тоқталды. Қатты мылтық және зеңбірек оқтарына қарсы, жақсы жаттығудан өткен француз жаяу әскері қатарға тұрып, жауап берді. Осы кезде 3-ші желі 57-шінің артына қайта жиналып, оң жағына орналасты. Оң жақта 10-шы жеңіл жаяу әскерлер австриялықтардың сол жақ қанатына қарсы шабуылға шығып, австриялық батареяны артқа шегінуге мәжбүр етті. Жаңа шабуыл әлсіреп, екінші төбедегі мықты бекініске тап болғанда бірінші төбеге қайта құлады. Француз тарапынан Сент-Илаир дивизиясының соңғы екі бөлімі, 72-ші және 105-ші желілік жаяу әскер полктері Тюньге жақын орналасты. Австрия тарапынан генерал-майор Алоис Лихтенштейн фельдмаршал лейтенант Франц Ксавер Сент-Жулиен дивизиясының бірінші бригадасын жеткізді. Хогенцоллерндер 57-ші желіге қарсы майдандық шабуыл жасады. Сонымен қатар ол Алоис Лихтенштейн бригадасының жартысын француздардың сол жақ қанатын қоршау үшін орманға жіберді. Давуттың штаб бастығы Жан Доминик Компанс 72-ші желіні жан-жақтан шабуылды тоқтату үшін жіберді. Француздар австриялықтарды қатарға тұрып, жылжу кезінде ұстап алып, оларды ағаштарға итеріп жіберді. Лусиньян, Сент-Жулиен және Алоис Лихтенштейн тағы бір күш салды. Вукассовичтің гусар полкінің бірі 57-ші желінің қанатына қарсы ормандан шықты. 57-ші полкінің сол жақ батальоны шаршы жасақ құрып, атты әскерді кері қайтарды. Генералдары майдан жетекшілігін көрсеткен кезде, австриялық шабуыл ормандан шығып, бірінші төбеде тұрған француз әскерлеріне шабуылдады. Шабуыл қорғаушылардың қисық сызығынан келген мылтық оқтарына және 3-ші желінің сол жақ қанатына жасаған соққысына тап болып, күйреп түсті. Алоис Лихтенштейн Вюрцбургтік №23 жаяу әскер полкіне батыл басшылық етіп, француз қанатына қарсы тағы бір шабуыл жасады. Бұл шабуыл француздарды бірінші төбеден ығыстыруға сәттілік әкелді, бірақ Лихтенштейн ауыр жарақат алды. Давут Сент-Илаирдің шаршаған аман қалғандарын жеке өзі қайта жинағанда, тыныштық орнады. Давуттың артиллериясы сағат 15:00 шамасында келді, штабтың қателігінен кешіктірілді. Алғаш рет артиллерияның қолдауымен шаршаған француз жаяу әскері бірінші төбені қайта басып алды. Артиллерия полковнигі австриялықтардың оң жақ қанатындағы ормандарды барлап, зеңбіректерін орналастыруға қолайлы орын тапты. Ол өзінің ашылуы туралы Сент-Илареге хабарлағанда, екеуі жаңа шабуылды жоспарлады. Сент-Илаир өз әскерін жаңа майдандық шабуылға жіберді, ал атты артиллерия батареясы австриялықтардың назарынан тыс қалып, орнына шықты. Бірден Фриант дивизиясының алғы шебі пайда болды, ол австриялықтардың оң жақ қанатын мақсат тұтты. Кенеттен француздар жасырын батареясын ашып, жойқын оқ жаудырды. Австриялықтар дүркіреп, жылдам жеңіліп барады. Осы кезде генерал-майор Йозеф Бибердің басқаруындағы Сент-Жулиен бригадасының соңғы бөлімі пайда болды. Бибердің полкінің бірінің қарсы шабуылы француздардың қууын тоқтатты, бірақ Мориц Лихтенштейн жараланды. Сағат 17:00-де аймақты қатты дауыл басып, шайқас аяқталды.

Sometime after 9:00 am, Saint Hilaire's advance elements blundered into the III Armeekorps marching column at Hausen. Feldmarschall Leutnant Vukassovich quickly deployed two battalions of light infantry, the Peterwardeiner Grenz and the Archduke Charles Legion, and flushed the French from the village, chasing them north. By the time the French commanders reacted, Vukassovich installed Moritz Liechtenstein's brigade on a wooded ridge approximately halfway between Hausen and Teugn. (Half of Pfanzelter's brigade of Vukassovich was detached.) He was joined there by Feldmarschall Leutnant Lusignan and the brigade of General Major Nikolaus Kayser. (Lusignan's other brigade, Thierry's was detached to the left.) To gain time for Saint Hilaire's division to deploy out of marching column, Davout hurled the 2,000 troops of the 3rd Line Infantry Regiment at Vukassovich and Lusignan's 6,000 soldiers and 12 cannon. The entire 3rd Line deployed into skirmish formation and swarmed uphill. Its attack failed to dislodge the Austrians, but it allowed time for the 57th Line Infantry Regiment (called "the Terrible") to organize a second assault. The 57th Line's charge carried the first ridge, but stalled before a second ridge. In the teeth of intense musketry and cannon fire, the highly trained French infantry deployed into line and returned fire. By this time the 3rd Line had reformed behind the 57th and took position on its right. Farther to the right, the 10th Light Infantry surged forward against the Austrian left flank where they forced an Austrian battery to retire to the rear. The new attack faltered and fell back to the first ridge when it ran into a strong position on the second ridge.>

By this time both sides had received reinforcements. On the French side, the last two units of Saint Hilaire's division, the 72nd and 105th Line Infantry Regiments deployed near Teugn. For the Austrians, General Major Alois Liechtenstein brought up the first brigade of Feldmarschall Leutnant Franz Xaver Saint Julien's division. Hohenzollern launched a frontal attack on the 57th Line. At the same time he sent half of Alois Liechtenstein's brigade through the woods to envelop the French left flank. Davout's chief of staff, Général de Division Jean Dominique Compans, alertly sent the 72nd Line to stop the flanking move. The French caught the Austrians just as they began to deploy from column into line and hustled them back into the trees. Lusignan, Saint Julien, and Alois Liechtenstein called for another effort. One of Vukassovich's hussar regiments swept out of the woods, heading for the 57th Line's flank. The left battalion of the 57th formed square and drove off the horsemen. With their generals displaying front line leadership, the Austrian attack roared out of the woods and fell on the French troops lining the first ridge. The push collapsed in the face of converging musketry from the defenders' concave line and a thrust against its left flank by the 3rd Line. Alois Liechtenstein bravely led the Würzburg Infantry Regiment No. 23 in another charge, this time against one French flank. This thrust finally succeeded in shoving the French off the first ridge, though Liechtenstein fell badly wounded. A lull ensued in which Davout personally rallied Saint Hilaire's exhausted survivors. Davout's artillery arrived about 3:00 pm, having been delayed by a staff blunder. Backed by artillery support for the first time, the tired French infantry retook the first ridge. An artillery colonel scouted the woods on the Austrian right flank and found a promising position to post his guns. When he reported his discovery to Saint Hilaire, the two improvised a new attack. Saint Hilaire waved his men forward in a new frontal attack while a horse artillery battery slipped into position unnoticed by the Austrians. The advance guard of Friant's division soon appeared, aiming for the Austrian right flank. Suddenly, the French unmasked their hidden battery, opening a destructive enfilade fire. The shocked Austrians rapidly lost ground. About this time, the last of Saint Julien's brigades under General Major Josef Bieber put in an appearance. A counterattack by one of Bieber's regiments halted the French pursuit, though Moritz Liechtenstein was wounded. At 5:00 pm a violent thunderstorm swept across the area, ending the battle.

Нәтижелер

Тарихшы Джеймс Р. Арнольдтың мәліметінше, австриялықтар 527 адамды өлтірді, 2470 адамды жарақаттады және 466 адамды тұтқынға алды, барлығы 3463 адамды құрады. Француздар 2345 адамның қаза тапқанын хабарлады, олардың көп бөлігі Сент-Илаир дивизиясынан еді. Дигби Смит австриялықтардың қазасы 3862, ал француздық жоғалтулар шамамен 4000 болғанын айтады. Франсис Лоран Петре австриялықтардың 3846, француздықтардың 4376 адамнан зардап шеккенін көрсетеді. Соңғы көрсеткіш Дүнзлингдегі француздық жоғалтуларды да қамтиды. Австриялық генерал-офицерлердің ауыр қаза табуы, бұрын-соңды болмаған "алдыңғы қатардағы басшылыққа" куәлік етеді. Алоис пен Мориц Лихтенштейн, Бибер және Лусиньян ағаларының барлығы жарақат алды. Лусиньянның басына қауіпті жарақат тиді, ол оны әскери қызметтен мұңайып зейнетке шығуға мәжбүр етті. Гогенцоллерннен соғыс туралы жағымсыз хабар алғаннан кейін, герцог Карл оған шегінуге бұйрық берді. Бұл әрекет Давуға жеңісті сыйлады, себебі бұл француз маршалына бавариялық одақтастарымен тікелей байланыс жасауға мүмкіндік берді. 19-ы күні сағат 22:00-де Лефевр Наполеонға маңызды хабар жіберді, ол Тюгн маңында Давудың лагерь оттарын көргенін хабарлады. Император үшін бұл ІІІ корпус тұзақтан құтылғанын білдірді. Ал келесі күні Абенсберг шайқасы болды.

Тарихи мәлімет

Наполеон 19-шы жылғы шайқасты "Танн" деп атады. Франсис Лорейн Петре: "Хаузен-Тюген шайқасы" атауы көбірек сай келер еді" деп көрсетті. Херннвальтхан немесе Танн, Хаугеннен оңтүстік-батысқа қарай екі километр жерде жатыр.