Кіріспе

Француз отарлық форты, қазіргі АҚШ, Мичиган штаты, Сент-Игнас қаласы (1683–1701)

Форт-де-Буаде – қазіргі Мичиган штатының Жоғарғы түбегінде, Макинак бұғазының ар жағында, төменгі Мичиганның «қолғап» тәрізді бөлігінің солтүстік ұшынан орналасқан француз форты. 1683 және 1701 жылдар аралығында гарнизонмен қамтылған. Бұл жерде иезуиттер құрған тарихи Сент-Игнаций миссиясы орналасқан Сент-Игнас қаласы пайда болды. Форт сол кездегі Жаңа Франция губернаторы Луи де Буаде де Фронтенақтың құрметіне аталған.

Миссия

Сент-Игнац қаласындағы француз канадалық қоныстану 1671 жылы әйгілі Жак Маркетт, С. Ж. миссионері құрған Сент-Игнац миссиясымен басталды. 1680 жылға қарай ол миссиядан, ондаған шатырлардан тұратын француз ауылынан, ағаш қоршаумен қоршалған Вайандот (Хурон) үнді ауылынан және сол қоршаудың ішінде орналасқан Одава (Оттава) ауылынан тұратын маңызды қауымдастыққа айналды. 1681 жылы Сент-Игнацтағы Хурон және Иллинивек тайпалары батыс халықтарына қарсы әскерін басқарып келген Сенека басшысы Аннанхакты өлтірді. Сенека тайпасы қазіргі Нью-Йорк штатындағы Ирокез конфедерациясының бір бөлігі болды. Тери саудагерлерінің ашкөздігі де шиеленіс тудырды. 1683 жылы губернатор Джозеф Антуан де Ла Барр Даниэль Грейсолон, Сиер дю Лхут пен Оливье Морель де Ла Дюрантайға Мичиган көлі мен Ұлы көлдердің Хьюрон көлін байланыстыратын Макинак бұғазының солтүстік жағалауында стратегиялық бекініс орнатуды бұйырды. Олар иезуит миссиясын нығайтты, ал Ла Дюрантай солтүстік-батыстағы француз бекіністерінің бас қолбасшысы ретінде бекінді: Сент-Луи дес Иллинойс форты (Утика, Иллинойс); Каминистигоя форты (Тундер-Бей, Онтарио); және Ла-Турет форты (Нипигон көлі, Онтарио). Ол сонымен қатар қазіргі Висконсин штатындағы Грин-Бэй аймағына да жауапты болды. 1684 жылдың көктемінде Ла Дюрантай Сент-Игнацтан Сент-Луи дес Иллинойс фортына көмекке аттанды, ол Бобр соғыстарының бөлігі ретінде Сенека тайпасымен қоршауға алынған болатын, себебі олар табысты тери саудасын бақылау үшін көбірек аң аулау жерін иеленгісі келді. Сол жазда және 1687 жылы Ла Дюрантай Макинак бұғазынан боксшылар мен үндістерді Сенека тайпасының Нью-Йорк штабына шабуыл жасауға жетектеді. Осы жылдары Нью-Йорктен келген ағылшын саудагерлері Ұлы көлдерге келіп, Мичилимакинакта сауда жасады. Бұл және 1689 жылы Англия мен Франция арасындағы соғыс басталғандықтан, 1690 жылы жаңа комендант Луи де Ла Порте де Лувинье Форт-де-Буаде бекінісін салғызды.

Сент-Игнацтегі Форт-де-Буаде

1690 жылдары форт француз және үнді шабуылдары үшін, ағылшындарға қарсы операциялардың базасына айналды. Ол ирокездерге қарсы соғыс үшін қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тарату орталығы болып қызмет етті. 1694 жылы губернатор Луи де Буаде де Фронтенак бұл лауазымға жас және белсенді өкілі Антуан де ла Моте Кадиллақты жіберді. Кадиллак форт командирі ретінде қысыммен байлық жинады, мүмкін пара алу арқылы. 1697 жылы Мичилимакинактен келген хурон басшысы Кондиаронк Эри көлінде сенекаларға шабуыл жасады. Ол шешуші жеңіске жетіп, французға қарсы сенекалардың үмітін жойды. Төрт жылдан кейін Кондиаронк Монреальдағы Ұлы Бейбітшілік шарты жасауда басты рөл атқарды, бұл соғысты аяқтады. Кадиллақтың кезінде форт пен жақын жердегі иезуит миссиясы арасындағы қарым-қатынас жақсы болған жоқ. Ла Дюрантай Мичилимакинақты қатаң басқарды. Ол бренди саудасын бақылап, тері саудасын қадағалап, саудагерлерді тәртіпке келтірді. Адал адам, өмірінің соңғы жылдарын салыстырмалы кедейлікте өткізді. Кадиллак осы стандарттарды ұстанбады. Ол фортқа көп мөлшерде алкоголь әкеліп сатты. Этьен де Кархель бастаған миссионерлер Кадиллақты үндістерге бренди сатуға және саудаға ынталандырды деп айыптады. Кадиллак мұны ағылшын саудагерлерін тежеу үшін қажетті тактика деп қарастырған болуы мүмкін. Қай жағдайда болса да, ол оны өзінің қаржылық жоспарларында пайдаланды. Кадиллақтың алкоголь саудасына қарамастан, ағылшын-француз сауда бәсекесі жалғасты. Кадиллақтың орнына зерттеуші Анри де Тонтидің інісі Альфонс Тонти келді. 1701 жылы Кадиллак Парижден Детройт өзенінде жаңа бекет құруға рұқсат сұрады, бұл Хьюрон көлі аймағына ағып жатқан британ тауарларының ағынын тоқтатуға бағытталған. Осы мағынада Форт-де-Буаде гарнизоны болашақ Детройт қаласының дамуымен байланысты болды. Форт-де-Буаде тағдыры әлі анық емес. Гарнизонды шығарып алғаннан кейін, coureurs de bois Мичилимакинақты жиі аралай берді. Губернатор Филипп де Риго Водреюль осы саудагерлерді Испания мұрагерлік соғысы кезінде Жером Фелипе, граф де Поншартрейннің қарсылығына қарамастан, солтүстік аймақтарға тауарларды контрабандалық жолмен әкелу үшін пайдаланды. Оның агенттерінің бірі Даниель Амиот де Вильнёв болды. Егер форт гарнизонды эвакуациялаған кезде қиратылмаса, Водреюльдің адамы оны үндістерге арналған тауарларды сақтау үшін пайдаланған болуы мүмкін, содан кейін жаңа форт (1715 ж.) соғайдың оңтүстік жағында аяқталды. Осы күннен бастап Шығыс Моран шығанағында француздардың саны азайды. Форт қиратылған немесе тозығы жеткен, соңында жоғалып кеткен. 1690-1701 жылдардағы Форт-де-Буаде ағаш қоршау ретінде салынған болуы мүмкін. Ол қазіргі Сент-Игнас муниципалитетінің аумағында, мүмкін Шығыс Моран шығанағының үстіндегі төбеде, жергілікті жерде "Форт-Хилл" деп аталатын жерде орналасқан деп есептеледі. Форт шығанақтың жағалауында да орналасқан болуы мүмкін. 2022 жылдың қазан айына дейін форттың қалдықтары табылған жоқ.

Макиноу қаласының маңында орналасқан форт

1701 және 1715 жылдар аралығында Макинак бұғазында ресми француз канадалық өкілдік болған жоқ. Осы кезеңде де лицензиясыз тері саудасымен айналысқан "курер де буа" саудагерлері саудаларын жалғастырған болуы мүмкін. 1715 жылы Констант ле Маршанд де Линьери бастаған француз отряды Висконсин штатындағы түлкі тайпасына қарсы соғысқа дайындалу үшін Макинак бұғазындағы өкілдігін қайта орнатты. Жаңа бекініс, Мичилимакинац форты деп аталды, бұғаздың оңтүстік жағалауында салынды. Қазіргі Мичиган штатындағы Макино қаласы осы жерге жақын пайда болды. 1701 жылы гурон тайпасының көп бөлігі Кадиллакпен бірге оңтүстікке, Детройтке көшіп кетті. Оттава тайпасы Шығыс Моран шығанағынан жаңа фортқа көшіп, ал Сент-Игнас аймағы 19 ғасырға дейін көбінесе тасталып қалды.