Кіріспе
Гай де Мопассанның "Хорла" (фр. "Le Horla") – француз жазушысы Гай де Мопассанның 1886 жылғы 26 қазанда "Гил Блас" газетінде жарияланған алғашқы (әлдеқайда қысқа) нұсқасынан кейін, күнделік түрінде жазылған 1887 жылғы қысқа қорқынышты әңгімесі. Бұл әңгіме Лавкрафттың "Ктулху шақыруына" шабыт берген, онда да санаға ықпал ететін және адамзатты бағындыруға талпынған басқа планеталық тіршілік иесі бейнеленген. "Хорла" сөзі француз тілінде болмаған, ол – жаңа сөз. "Хорла" туындысын "Мелвилл Хаус" баспасы үшін аударған Шарлотта Манделл соңғы сөздерінде "хорла" сөзінің француз тіліндегі hors ("сыртта") және là ("сонда") сөздерінің қосындысы екенін, ал "le horla" сөзі "сырттан келген, сыртқы, сол жақтағы" деген мағынаны білдіретінін, сондай-ақ сөзді түзу аударғанда "ол не?" немесе "не бар?" деп түсіндіруге болатынын айтады.
"The Horla" (French: "Le Horla") is an 1887 short horror story written in the style of a journal by the French writer Guy de Maupassant, after an initial (much shorter) version published in the newspaper Gil Blas, October 26, 1886. The story has been cited as an inspiration for Lovecraft's "The Call of Cthulhu", which also features an extraterrestrial being who influences minds and who is destined to conquer humanity. The word horla itself is not French, and is a neologism. Charlotte Mandell, who has translated "The Horla" for publisher Melville House, suggests in an afterword that the word "horla" is a portmanteau of the French words hors ("outside"), and là ("there") and that "le horla" sounds like "the Outsider, the outer, the one Out There", and can be transliterally interpreted as "the 'what's out there'".
Қорытынды
Күнделік түрінде жоғарғы топқа жататын, отбасы құрмаған, буржуазиялық ер адам баяндамашы өзінің мазасыз ойларын және қайғылы сезімдерін жеткізеді. Бұл қайғы, "тамаша үш мастты" бразилиялық кемені көргеннен кейін төрт күнге созылады, ол импульсивті түрде кемеге қол бұлғап, бейсаналық түрде кемедегі табиғаттан тыс күшті үйіне келуге шақырады. Ол өзінің айналасында "Хорла" деп аталатын бір күштің бар екенін сезінеді. Хорланың тудырған азабы алдымен физикалық түрде көрінеді: баяндамашы "қасіретті қызбадан" зардап шегетінін және ұйықтауға қиналатынын айтады. Ол қорқынышты түстерден оянып, біреудің өзін бақылап отырғанын және "көкбасына тизе бүгіп отырғанын" сезінеді. Шағын әңгіме бойында басты кейіпкердің санасы, немесе керісінше, оның оқшаланғандық сезімі күмәндандырады, өйткені Хорла оның ойларына прогрессивті түрде үстемдік етеді. Бастапқыда баяндамашы өзінің санасының саулығына күмәнданады, су стаканының бос екенін көргеннен кейін, ішпегеніне қарамастан, "Мен ақылдан адасып бара жатырмын ба?" деп айғайлайды. Кейін ол өзінің ақыл-есінен айырмағанын, өйткені ол өзінің "жағдайын" толыққанды "сезінеді" және оны "толыққанды ақылмен талдай алады" деп шешеді. Хорланың болуы кейіпкер үшін одан сайын шыдамсыз болып келеді, өйткені ол оны "қадағалап, бақылап, үстемдік етеді". Үйлерін тастап, "вампирдің бір түрі оларды адам мал сияқты қуады, иеленеді, басқарады, олар ұйықтағанда олардың өмірін сорып алады және су ішеді" деп ағынатын көптеген бразилиялықтар туралы оқығаннан кейін, баяндамашы Хорланың бұрын амандасқан үш мастты бразилиялық кемеде болғанын жақсы түсінеді. Ол өзін соншалықты "жоғалған" және "басылған" сезінеді, Хорланы өлтіруге дайын. Баяндамашы Хорланы бір бөлмеге қамап, үйді өртеп жібереді, бірақ өртте қаза тапқан қызметшілерін ұмытып кетеді. Әңгіменің соңғы жолдарында Хорланың қасында болуын жалғастыра берген кезде, ол өзін-өзі өлтіруді жалғыз құтылу жолы деп санайды.
Танымал мәдениетте
"Айбанаттың күнделігі" (1963) фильмі "Хорла" әңгімесіне еркін негізделген. "Жұлдызды жол" эпизодындағы "Қасқыр қанатында" (1967) Хорла сияқты бір нәрсе бейнеленеді. Жан Даниэль Полле 1966 жылы "Le Horla" атты фильмді бейімдеді. CBS радиолық құпия театры оқиғаны 044-ші эпизодқа бейімдеп, ол алғаш рет 1974 жылғы 22 ақпанда эфирге шықты. Hall of Fantasy радио шоуы 1952 жылғы 5 қыркүйекте "Көлденең адамдар" атты эпизодты көрсетті, онда Хорла туралы айтылады. "Хорла" (1947) – Питер Лоррдың "Ауадағы құпия" радиосериалының 8-ші бөлімі. "Хорла" "The Weird Circle" радио бағдарламасына бейімделді. Хорлалар бірнеше әңгімелерде айтылады немесе көрсетіледі, соның ішінде Соломон Кейн Хорламен кездесетін әңгіме де бар. Тим Лукас "Хорланың" Марио Баваның "Телефон" әңгімесіне де әсер еткенін, ол "Қара шәмбе" (1963) фильмінде пайда болғанын айтады. "The Horla" – британдық Angel Witch хэви-метал тобының 2012 жылғы As Above, So Below альбомындағы ән атауы. Канадалық прогрессивті рок тобы The Box-тың D'Après Le Horla De Maupassant концептуалдық альбомы "Хорла" әңгімесіне негізделген. Француз хип-хоп әншісі Некфеудің тұңғыш альбомы "Feu"-дың үшінші трегі "Le Horla" деп аталады. Марион Дезен Равел режиссерлік еткен және Бастиен Буйон басты рөлде ойнаған "Le Horla" телефильмі 2023 жылы түсіріліп, алғаш рет 2 маусымда Arte телеарнасында көрсетілді. Мопассанның әңгімесінен еркін шабыттанған фильм қазіргі заманға көшірілген.