Советтік Орта танк Т-34 түрлері

Кіріспе

Советтік орта танкілерінің түрлері

Т-34 орта танкісі – барлық уақыттағы ең көптеп өндірілген және ең ұзақ қызмет еткен танктердің бірі. Т-34 танкілерінің түрлерін анықтау қиын болуы мүмкін. Түрлі зауыттарда мұнаралардың құймалары, егжей-тегжейлі бөлшектері мен жабдықтары әртүрлі болды; жаңа мүмкіндіктер өндіріс ортасында қосылды немесе ескі танктерге қосымша орнатылды; зақымдалған танктер қайта құрастырылды, кейде жаңа үлгідегі жабдықтармен және тіпті жаңа мұнаралармен. Кейбір танктердің корпусына және мұнарасына әртүрлі қалыңдықпен металл қалдықтарынан жасалған қосымша броня жабыстырылған; мұндай танктер «экрандарымен» (s ekranami) деп аталды, бірақ бұл ешқашан Т-34 танкісінің ресми атауы болған емес.

Үлгі атауы

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін жаңадан құпиясы ашылған деректер көрсетіп тұр, барлық Т-34 танктері бастапқы мұнарасымен және Ф-34 зеңбірегімен (әдетте 1941 және 1942 жылғы модельдер деп аталатындар) ресми түрде "1941 жылғы модель" деп аталған, ал алтыбұрышты мұнаралы Т-34 (1943 жылғы модель) ресми түрде "1942 жылғы модель" деп аталған. Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс барлауы екі негізгі өндіріс үлгісін T 34/76 және T 34/85 деп атады, ал ұсақ өзгерістер енгізілген модельдер T 34/76A сияқты әріптермен белгіленді. Бұл номенклатура Батыста, әсіресе танымал әдебиеттерде кеңінен қолданылды. 1980 жылдардан бері көптеген ғылыми еңбектер (әсіресе бронетранспортты құралдар сарапшысы Стивен Залога) совет үлгісіндегі номенклатураны қолданады: T 34 және T 34 85, ал ұсақ модельдер жыл бойынша ажыратылады: T 34 1940 жылғы модель. (Бұл бетте де сондай тәртіп қабылданды.) Т-34 танктерін көптеген зауыттар өндіргендіктен, ал құрамдас бөліктерін субподрядшылар жасағандықтан, төмендегі тізім жалпы шолу береді және барлық мүмкін нұсқаларды қамтымайды. Сонымен қатар, барлық зауыттар бір уақытта модельдерде өзгерістер жасаған жоқ. Мысалы, №112 зауыты 76 мм-лік тар мұнаралы зеңбірек орнатылған модельдерді басқа барлық зауыттар алтыбұрышты мұнаралы танктерге ауысқаннан кейін де жасауын жалғастырды.

Танкілер

(Германиялық атау: ) Бұл 1940 жылы салынған сериялық модель, L 11 76,2 мм танк пулеметімен қаруланған; оның екі адамдық мұнарасы болды. Жаңа V2 дизельдік қозғалтқыштардың жетіспеушілігіне байланысты Горький зауытында бастапқы өндіріс BT танкісінің MT 17 бензинді қозғалтқышымен және нашар беріліс және тұтқамен жабдықталды (Желтов 2001:40–42). Бұл модель 1941 жылы жасалды, оның бронясы ауыр, екі адамдық мұнарасы құйылған немесе дәнекерленген, ал танк F 34 пулеметтері жоғары болды. Бұл 1942 жылы мамыр айында жасалған, бронясы қорғанысы мен көптеген қарапайым компоненттермен жабдықталған өндірістік модель болды. Оның жаңа "вафли" рельстері, жаңа дөңгелек үлгілері, жаңа жүргізуші люгі және дөңгелекті беріліс жүйесіне кіретін дөңгелекті қақпағы болды. Кейбірінің жарық көзі кеме корпусының сол жағына ауыстырылды. Олардың көбі екі адаммен құйылған мұнаралармен жабдықталған, бірақ біразы дәнекерленген. (, E және F) Бұл модель 1942 жылдың мамыр айынан 1944 жылға дейін құйылған немесе сығымдалған алты бұрышты мұнарамен жасалды. Немістер оны "Микки Маус" деп атады, өйткені оның екі дөңгелек мұнаралы шатырдың есіктері ашық. Совет әскерінің ресми атауы 1942 үлгісі болды. Түрлі зауыттарда шығарылған мұнаралардың кішігірім айырмашылықтары болды, кейде оларды "қатаң жиек", "жұмсақ жиек" және "ламинатты" мұнаралар деп атады, бірақ әскери қызметте бұл мәліметтер әртүрлі атауларды талап етпеді. Бұрынғы өндіріс кейде 1942/43 үлгісі деп аталады және неміс құпия қызметі T 34/76D деп белгіледі. Кейінгі өндіріс нұсқаларында жаңа командашының куполы болды. Бұл нұсқаны немістер T 34/76E деп атады. Свердловск (Екатеринбург) қаласындағы "Уралмаш" зауытында шығарылған мұнаралар ерекше дөңгелек болып көрінді, өйткені олар арнайы балғамен жасалды. Бұл мұнаралармен шығарылған танктерді немістер T 34/76F деп атады. 1941 және 1943 жылдары өте аз сандағы Т-34 танкілері 57 мм-лік ZiS 4 L/73 жоғары жылдамдықты пулеметпен жабдықталды. Бұл пулемет 76,2 мм F 34-тен жақсы ену қабілетіне ие болды (90 мм-ге қарағанда 500 м-де болаттан жасалған 140 мм), бірақ шағын HE снаряды броньсыз нысаналарға қарсы қолдануға жарамсыз болды. Тек он дана шығарылды және барлығы 1941 жылдың соңында Мәскеу маңында болған шайқастар кезінде жоғалды. 1943 жылы бұл тұжырымдама қайта қаралды, бірақ жаңа T 34 85-тің дамуына пайда болды. Т-34 от шашушы резервуары, оның ішінде корпус пулеметінің орнына от шашушы орнатылған. Әдетте бұл 1941 жылғы модель ATO 41 жалын шашуы бар немесе 1942 жылғы модель ATO 42-мен модификацияланған модель болды. Бұл қондырғы прототип (А 43) болды, оның бронясы жақсартып, алты бұрышты үш адамдық мұнарасы, торсиондық арқалық аспасы және отын мен оқ-дәрілерді сақтауды арттырды. Бес кеме жасалды, бірақ соғыс басталғанда, жоба тоқтатылды. Бұл модель 1944 жылдың ақпан-наурызы аралығында Завод 112 зауытында 85 мм-лік D 5T пулеметпен және үш адам тұратын жаңа үлкен құймалы мұнарамен, командирлік куполмен және мұнараның үстінде топталған екі күмбез тәрізді желдеткіштермен жасалды. Бұл 1944 жылдың наурыз айынан 1944 жылдың соңына дейін қарапайым 85 мм ZiS S 53 пулеметпен жасалған өндіріс моделі. Радионы корпустан мұнараға, ал командирдің күмбезі артқы жағына жылжытты. Жақсырақ орналасуы және жаңа мергендік көзі болды. Бұл 1944-45 жылдары салынған сериялық модель, электрмен жұмыс істейтін мұнаралы траверс моторы, бір бөлшекті люкпен кеңейтілген командирлік купол, төрт бұрышты алдыңғы қоршаулар және электрлік жарылатын МДШ канистрлері бар ТДП (танк-поездық димовый прибор) түтін жүйесі. Бұл 1946 жылы жасалған, жетілдірілген V 2 34M қозғалтқышы, жаңа доңғалақтар және басқа да кішігірім бөлшектермен жасалған сериялық модель болды. Жаңа жөндеу бағдарламасы жаңа V 2 3411 қозғалтқышын және жақсартылған ауа тазартқышын, салқындату және майлау жүйесін, аккумулятор генераторын, жаңа BDSh түтін құюшыларды, инфрақызыл жарық, жүргізушінің көзін және 10 RT радиосын ескі 9 R орнына енгізді. (Тәуліктегі) Жаңа жөндеу бағдарламасы жаңа R 123 радиосын, Т 54/55 резервуардағыға ұқсас "жұлдыз" жол дөңгелектерін, түнгі жүргізу жабдықтарын, трансмиссияны жақсартуды, қосымша 200 литрлік сыртқы отын құюшыларды және артқы жақтағы тұйық сәулесін жасау үшін түтін құюшыларды қайта орналастырды немесе алып тастады. Отын құюды жеңілдету үшін сыртқы отын сорғысы қосылды. (кейде "") Т 34 85 жалын шашушы танкі, бұрыштағы пулемет орнына ATO 42 орнатылған. ОКБ No9 зауыты No183 100 мм ЗИС 100 мылтығымен қаруланған бір үлгісін жасады. Сонымен қатар, 100 мм-лік D 10 34-ті T 34 85 мұнарасына және T 44 мұнарасына орнатуға тырысты. Жаңа мылтықтың қосымша салмағына байланысты, бұрыштағы пулеметші мен пулемет алынып тасталды. Бұл модельдер өндіріске қабылданбады, өйткені ату кезінде мұнара сақинасына зиян келтірді және төмендегі кері соққы болды. Жаңа мылтық, LB 100, содан кейін орнатылды, оның кері соққысы әлдеқайда төмен болды және барлық сынақтардан өтті, бірақ соғыс аяқталғанға дейін T 44 ескі T 34 шассиінен гөрі жақсырақ болды.

(German designation: ) This was a production model built in 1940, armed with a L 11 76.2 mm tank gun; it had a welded or cast two man turret. Due to a shortage of new V 2 diesel engines, the initial production run from the Gorky factory was equipped with the BT tank's MT 17 gasoline powered engine and an inferior transmission and clutch (Zheltov 2001:40–42). This production model was built in 1941, with a heavier armor, a cast or welded two man turret, and the superior F 34 tank gun. This was a production model built in 1942 in May, with increased armor protection and many simplified components. It had new 'waffle' tracks, new wheel patterns, a new driver's hatch and a round transmission access cover. Some had the headlight moved to the left side of the hull. Most were equipped with cast two man turrets although a few welded ones remained. (, E, and F) This production model was built from May 1942 to 1944, with a cast or pressed hexagonal turret. It was nicknamed "Mickey Mouse" by the Germans because of its appearance with the twin round turret roof hatches open. Official Soviet military designation was Model 1942. Turrets manufactured in different factories had minor variations, sometimes called "hard edge", "soft edge", and "laminate" turrets, but in military service these details did not warrant different designations. Earlier production is sometimes called Model 1942/43, and was designated T 34/76D by German intelligence. Later production variants had a new commander's cupola. This variant was referred to as T 34/76E by the Germans. Turrets produced at Uralmash in Sverdlovsk (Yekaterinburg) had a distinctive rounded appearance because they were made in a special forge. Tanks produced with these turrets there and at Chelyabinsk were called T 34/76F by the Germans. A very small number of T 34s were fitted with the ZiS 4 L/73 high velocity 57 mm gun in 1941 and 1943 to be used as tank destroyers. This gun had better penetration than the 76.2 mm F 34 (140 mm of steel at 500 m, as opposed to 90 mm), but the small HE projectile was inadequate for use against unarmored targets. Only ten were produced and all were lost during fighting around Moscow in late 1941. The concept was revisited in 1943, but dropped in favor of development of the new T 34 85. A T 34 flame thrower tank fitted with an internally mounted flamethrower replacing the hull machine gun. Usually it was a modified Model 1941 with the ATO 41 flamethrower or Model 1942 with ATO 42. This unit was a prototype (A 43) with improved armor, hexagonal three man turret, torsion bar suspension, and increased fuel and ammunition storage. Five hulls were built, but development was abandoned when the war broke out. This production model was built from February to March 1944 at Zavod 112, with the 85 mm D 5T gun and a new larger cast three man turret, a commander's cupola and two dome shaped ventilators clustered together on top of the turret. This was a production model built from March 1944 to the end of 1944, with the simpler 85 mm ZiS S 53 gun. The radio was moved from the hull into the turret and the commander's cupola was moved rearward. There was an improved layout and a new gunner's sight. This was a production model built in 1944–45, with an electrically powered turret traverse motor, an enlarged commander's cupola with a one piece hatch, squared front fenders, and the TDP (tankovoy dimoviy pribor) smoke system with electrically detonated MDSh canisters. This was a production model built in 1946, with the improved V 2 34M engine, new wheels and other minor details. A refurbishing program introduced a new V 2 3411 engine and an improved air cleaner, a cooling and lubrication system, a battery generator, new BDSh smoke canisters, an infrared headlight, a driver's sight and a 10 RT radio set instead of the old 9 R.
(also called ) A refurbishing program that introduced the new R 123 radio set, 'starfish' road wheels similar to those on the T 54/55 tank, night driving equipment, drivetrain improvements, repositioned or removed smoke canisters to make a space for additional 200 litre external fuel tanks and a ditching beam at the rear. An external fuel pump was added to ease refueling. (sometimes called ) A T 34 85 flamethrower tank, fitted with a ATO 42 in place of the bow machine gun. OKB #9 Factory #183 built one example armed with a 100mm ZIS 100. Attempts were also made to mount a 100mm D 10 34 in a T 34 85 turret and a prototype T 44 turret. Due to the added weight of the new gun, the bow machine gunner and machine gun were removed. These models were not accepted into production because of damage caused to the turret ring when firing along with unacceptable recoil. A new gun, the LB 100, was then fitted this had much lower recoil and passed all tests, however by then the war was all but over, and the T 44 was better suited than the old T 34 chassis.

Танк жойғыштар

SU 85 – 85 мм D-5T зеңбірегімен қаруланған, Т-34 танкының негізіндегі танк жойғыш. SU 85M – SU 85-тің жақсартылған нұсқасы, алдыңғы бронясы күшейтілген, командирдің орны жоғарылатылып, спонсонға қарай сыртқа жылжытылған. SU 100 – 100 мм D-10S зеңбірегімен жабдықталған SU 85M платформасының жаңартылған түрі. SU 122P – SU 100-ді жақсартуға жасалған әрекет. Модель 122 мм D-25S зеңбірегімен қаруланды. Тестілеулер 100 мм зеңбіректің танкқа қарсы күресте әлі де артық екенін көрсетті. Тек бір данасы ғана жасалды және пайдалануға қабылданбады.

Өздігінен жүретін гаубицалар

SU-122 Бұл бірлік T-34 танкының негізінде жасалған, 122 мм M-30S гаубицасымен қаруланған өздігінен жүретін гаубица болды.

Көлік құралдарын қолдау

PT 34 Бұл кез келген Т 34 шассиіне орнатылатын минаны жоятын ролик. T 34 T (T - tyagach ["трактор"]) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кейбір ескі T 34-тер бұрыштары алынып тасталған бронетранспорттық эвакуациялық машиналар (ARV) ретінде қайта жарақталды; кейде бұрыш сақинасы жабылып немесе бұрыш орнына қосымша құрылыс орнатылды. Олар тек сүйреу операциялары үшін ғана қолданылды. TT34 деген атаумен де белгілі. SPK 5 (1955) Мұнарасыз T 34, мұнара сақинасына орнатылған айналмалы тіректе 10 тонналық көтергіштікке ие кранмен жабдықталған. SPK 5/10M SPK 5 кранды электрогидравликалық басқару жүйесімен жабдықталған. T 34 TO (1958) (TO - technicheskoye obsluzhivaniye ["техникалық қызмет көрсету" дегенді білдіреді) Бұл нұсқа – техникалық қызмет көрсету машинасы, ол көптеген құралдармен және қозғалтқыш бөлімінің үстіндегі жұмыс платформасымен жабдықталған.

Белсенді бекіністер

Т-34-85 мұнаралары бекініс құру үшін бункерге орнатылды.

Өздігінен жүретін гаубицалар

Т-34-85 танктері 130 мм-лік M1954 (M46) сүйретілетін далалық зеңбірегімен қаруланған, кесілген мұнарасы бар өздігінен жүретін гаубицаға түрлендірілді.

Танкілер

T 34 85CZ – Бұл T 34 85-тің Чехословакияда өндірілген нұсқасы болды. T 34/100 – T 34 85-тің үлкенірек мойындық және 100 мм-лік зеңбірекпен жабдықталған жобаланған модификациясы. Ешқашан құрылмаған.

Көлік құралдарын қолдау

MT 34 (1950 жылдар) (MT – mostní tank ["көпірлік танк" дегенді білдіреді]) Бұл үлгі Чехословакияда жасалып, PM 34 қайшылы көпірін мұнарасы жоқ T 34 танкысының үстіндегі роликтерде орналастырылған. VT 34 (VT – vyprošťovací tank ["қалпына келтіру танкысы" дегенді білдіреді]) Бұл Чехословакияда арнайы құрастырылған қалпына келтіру көлігі болды. JT 34 Бұл Чехословакияда арнайы құрастырылған кранды көлік.

Танк жойғыштар

T 100 Бұл мысырлық техника танк жойғышқа айналдырылды, 100 мм BS-3 танкіге қарсы зеңбірегімен қаруланды, ол ауыр өзгертілген мұнараға орнатылды. Өзгерістерге мұнараның алдыңғы, артқы және үстіңгі бөліктеріне қосылған жалпақ плиталар кірді. Зеңбірек түтігінің астына кері соққыны жұмсартатын механизм орнатылды. Бұл техника T-34/100 деген атаумен де белгілі.

Өздігінен жүретін гаубицалар

T 122 Бұл египеттік модернизацияланған, 122 мм D-30 гаубицасымен қаруланған, өздігінен жүретін гаубица болды, мұнарасы күрт өзгертілген. Өзгерістерге мұнараның алдыңғы, бүйір, артқы және үстіңгі бөліктеріне қосылған жалпақ плиталар кірді. Ол T 34/122 белгісімен де танымал.

Танкілер

Т-34-85 75 мм. Неміс 75 мм зеңбірегімен жабдықталған тәжірибелік Т-34-85 танкілері.

Өрт сөндіру құралдары

Т-34 танктері мұнай өрттерін сөндіруге қолданылатын гусеницалық өрт сөндіру машиналарын жасау үшін қайта жарақтандырылды. МиГ-21 ұшағынан алынған екі қозғалтқыш, мұнара сақинасына орналасқан екі қабатты тіреуге бекітілді.

Танкілер

T 34 747(r) T 34 747(r) – тұтқынға алынған T-34-76 танктерінің белгісі. Кейбір тұтқынға алынған танктерге Panzer III немесе Panzer IV мұнараларымен қатар Schürzen жақтаулары орнатылған.

Өздігінен жүретін зениттік қару

Flakpanzer T 34 Бұл неміс тіліндегі өзгерту, бір T-34 танкын 2 см Flakvierling 38 зениттік құрылғысымен жабдықталған, ашық үсті бар жаңа бронетурлеткаға айналдырған өздігінен жүретін зениттік артиллериялық қондырғыға түрлендіру болды. 1944 жылдың шілдесінде жасалған жалғыз машина PzJgAbt 653 бөлімі қолданған.

Танкілер

Түпнұсқа T-34-85 және қытайлық T-34-85 арасында көптеген өзгерістер болғанмен, олар сыртқы түріндегі кейбір айырмашылықтарға алып келді. 617-ші қытай зауыты T-34-85-тің барлық бөлігін өндіре алғанына қарамастан, Қытайда ең бір T-34-85 танкісі де шығарылмады.

Өздігінен жүретін зениттік қару

63 типті Т-34-76 Обр.1943 Уралвагонзавод зауытында шығарылып, ұшаққа қарсы шабуылға қарсы күресу машинасына айналдырылған, қытайлық екі 37 мм 61 типті АА зениттік пулеметтерімен жабдықталған. 65 типті Т-34-85 машинасы да осыған ұқсас модификациядан өткен. Осы машиналардың бірі Вьетнамда АҚШ әскерлерімен қолға түсіріліп, бүгінгі күнге дейін сақталған.

Танкілер

T 34 85M1 Бұл машина Польшаның қайта жаңарту бағдарламасының өнімі болды. 1960 жылғы советтік үлгіге ұқсас, ол "қаңқалы" жүргізілмелі дөңгелектерді қосты. T 34 85M2 Польшаның қайта жаңарту бағдарламасы осы танкты 1969 жылғы советтік үлгіге ұқсас етіп, сыртқы сақтау бөлімдерін, терең суға түсу жиынтығын және шнорхельді қосу арқылы жасады.

Көлік құралдарын қолдау

CW 34 – VT 34-тің поляк туындысы. WPT 34 (1960 жылдар) Бұл поляк жөндеу және техникалық қызмет көрсету машинасы, мұнарасының орнына құрылыс орнатылған, кран, терең суды кешіп өту операциялары үшін үлкен диаметрлі телескоптық шнорхелі және арт жағында үлкен қазық тәрізді жер бекіткіші бар. Ол T-34 танкілерінен, сондай-ақ СУ-85 және СУ-100 танк жойғыштарынан өзгертілген.

Танкілер

120/150 мм зеңбірекпен T 34 – 1942 жылы Румыния Корольдігі көптеген советтік техникаларды жаулап алды, олардың ішінде екі T 34 танк болды. Олардың бірі 32 тонна салмақта және күшейтілген бронясы бар (STZ үлгісі) болды. Бұл техникаларды 120 және 150 мм зеңбіректерді орнату арқылы тиімділігін арттыру мақсатында өзгерту ұсынылды. Аталған зеңбіректерге қажетті кері серпіліс бөліктері сол кезде Румынияда болмағандықтан жоба тоқтатылды. Сонымен қатар, танктерді жаңа мұнаралармен жабдықтау қажет еді, бірақ румындық өнеркәсіп мұндай мұнараларды өндіре алмады. Дегенмен, Румыния соғыс кезінде басқа да ұқсас түрлендірулер жасады, атап айтқанда Mareșal, TACAM T 60, TACAM R 2 және Vânătorul de care R35, олардың барлығы жаудан алынған советтік бөліктерді (шасси немесе зеңбіректерді) пайдаланды. 1959 жылы Т 34 85 танктері жаңартылды: олар 5 метрге дейінгі тереңдікте жүзуге қабілетті болды; гирокомпаспен жабдықталды; су және майды қыздыру жүйелерімен жабдықталды; советтік 9RS радиосы чехословакиялық RM 31T радиосына ауыстырылды; және басқа да жақсартулар енгізілді.

Танкілер

T 34/55 Бұл бөлім – советтік T-34-85 танктерінің Сирияда жаңғыртылған нұсқасы. Бұрын Чехословакия экспорт үшін жаңартып, командирдің мұнарасына (куполына) зениттік пулемет және басқа да жаңартулар қосылған.

Өздігінен жүретін гаубицалар

T 34/122 Сириялық бұл түрлендірілімі – 122 мм-лік D 30 гаубицасымен қаруланған, өзі жүретін гаубица. Орталықтық салмақ центрін сақтау үшін қару артқа қаратылған. Орнатудың тұғыры, қару түтігінің табанындағы қорғаныштан басқа толық ашық. Орнатудың арт жағында, гаубицаны ату кезінде экипаж жұмыс істейтін жиналмалы платформа бар. Көлік қозғалып тұрғанда платформа, жүргізушінің көру бұрышын кедергілемеу үшін бүктеледі.

Танкілер

Бұл 1949 жылғы Югославияның Т-34 дизайны негізінде жасалған танк. Барлығы тоғыз прототип салынды. Олар Югославия қару-жарақ өнеркәсібін дамытып жатқан кезде, кеңес басқындығының қаупі зор болғанда жобаланып, құрастырылды. Олар кеңестік Т-34-85 орта танкысын ешқандай құжаттамасыз кері инженериялау арқылы жасалды. Оларды корпустың алдыңғы бұрыштарының еңкейтілуі, өзгертілген корпустың пулеметтік мантилеті, цилиндрлі куполмен ағымдағы мұнарасы, зеңбірек тұмсығындағы тежегіш және корпустың пішініне сәйкес келетін сыртқы жанармай бактерілерінен тануға болады. М47 Паттон зеңбірегі мен мантилетімен қаруланған альтернативті нұсқасы да болды. Екі дана сақталған. Прототиптердің бірі Белградтағы Калемегдан бекінісіндегі әскери мұражайда қойылған. Екінші сақталған дана Баня-Лука казармасында орналасқан. T 34B – мұнараның үстіне қосымша 12,7 мм M2 Браунинг пулеметі, T-55 негізінде жақсартылған шасси және түнгі көру құрылғысымен жабдықталған югославиялық T-34-85. Югославия соғыстары кезінде мұнара мен корпустың қабырғаларына қосымша броня және резеңке жабын әдетте қосылды.