Тайвань және «Қытай» терминінің даулылығы

Кіріспе

Тайваньды Қытайдың бір бөлігі ретінде қарастыратын даулы термин – "Тайвань, Қытай".

"Тайвань, Қытай", "Тайвань, Қытай провинциясы" және "Тайпей, Қытай" терминдері Тайвань және оған қатысты аумақтарды Қытай Халық Республикасының (ҚХР) провинциясы немесе аумағы деп есептейтін даулы саяси терминдер. "Тайвань, Қытай" терминін Қытай мемлекеттік ақпарат құралдары және кейбір ұйымдар мен жеке тұлғалар қолданады, бірақ ҚХР – халықаралық қауымдастық "Қытайдың" заңды өкілі деп мойындаса да – Тайвань және Қытай Республикасы (ҚР) басқаратын басқа аралдарға билігін ешқашан жүргізбеген. Мұндай терминдер Тайваньның саяси мәртебесінің және "Тайвань" мен "Қытай" арасындағы қарым-қатынастың күрделілігіне байланысты беймағына. 1949 жылдан бері "Қытай" деген атпен екі саяси бірлік бар:

Қытай Халық Республикасы (ҚХР), бүгінде "Қытай", "Қытай материгі" немесе "Қытайдың материктік бөлігі" деп белгілі, тарихи тұрғыдан "Коммунистік Қытай", "Маолық Қытай", "Қызыл Қытай" деп аталған. Қытай Республикасы (ҚР), бүгінде "Тайвань" немесе "Қытай Республикасының еркін аймағы" деп белгілі, тарихи тұрғыдан "Қытай", "Ұлтшыл Қытай" және "Еркін Қытай" деп аталған. Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) осы терминдерді қолдануға ресми түрде рұқсат береді. Керісінше, ҚР үкіметі және Тайвань тәуелсіздігін қолдаушылар оларды қабылдамайды, себебі бұл ҚР-ның егемендігі мен құқығын жоққа шығарып, оның саяси және аумақтық мәртебесін Қытай материгінің провинциясы деңгейіне төмендетеді.

Екі "Қытай" талаптары

"Қытай" және "Қытай" терминдерінің мағынасы жөніндегі дау-жанжал мен түсініспеушілік 1955 жылы Қытай Республикасының Қытай Азамат соғысының нәтижесінде екі Қытайға бөлінуінен туындады. Екі Қытайдың арасындағы соғыс аяқталды ма, жоқ па деген мәселе әлі де талқыланып жүр. Толығырақ ақпарат алу үшін Қытай Азамат соғысы туралы бетке қараңыз. (1949 жылдан кейін екеуінің арасындағы қақтығыстар баяулады, бірақ бейбіт келісімге немесе қару тоқтату туралы келісімге қол қойылған жоқ; ҚХР қажет деп тапқан жағдайда Тайвань/Қытай Республикасына (ҚР) шабуыл жасау мүмкіндігімен әлі де қорқытып отыр.) "Қытай" термині тарихи тұрғыдан 1911 жылға дейін Азия материгіндегі аумақтарды басқарған түрлі режимдер мен императорлық династияларды білдірген, сол жылы императорлық жүйе құлатылып, Қытай Республикасы (ҚР) Азиядағы республика ретінде құрылды. 1927 жылы Гоминьдан (КМТ, ҚР-дың негізін қалаушы партиясы) мен Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) арасында Қытай Азамат соғысы басталды. 1949 жылы ҚКП ҚР-дың бастапқы аумағының көп бөлігін (Қытай материгін) бақылауға алып, сол аумақта "Қытай Халық Республикасы" (ҚХР) жариялады. Содан бері екі Қытай бар, бірақ сол кезде ҚХР халықаралық жағынан мойындалмады. Қытай Республикасы үкіметі 1945 жылы Тайваньды Жапониядан қайтарып алды, бірақ 1949 жылы Қытай материгін қайтару мақсатымен Тайваньға қашып кетті. ҚХР мен ҚР екеуі де конституциялық тұрғыдан Қытай материгі мен Тайвань аймағын өз аумақтарының бір бөлігі деп санайды. Бірақ шындығында, ҚХР тек Қытай материгін басқарады және Тайваньды "Бір Қытай қағидасы" бойынша өзінің аумағының бөлігі деп мәлімдейді, бірақ оған бақылауы жоқ. Тек Тайвань аймағын (Тайвань аралы мен оның жақын маңдағы кіші аралдардан тұратын) басқаратын ҚР ең үлкен аралының атымен "Тайвань" деп аталды (бүтінмен бөліктің атауы ретінде). 1991 жылы конституциялық реформа сайлау заңдарын өзгертіп, Қытай Республикасы бақылайтын аумаққа назар аударды, оны "Тайваньдағы Қытай Республикасы" немесе жай ғана "Тайвань" деп атауды күшейтті. 2008 жылы Ма Инчжу сайланғаннан кейін ол Қытай материгінің Қытай Республикасының конституциясына сәйкес аумағының бөлігі екенін қайта мәлімдеді, ал 2013 жылы ҚХР мен ҚР арасындағы қарым-қатынас елдер арасындағы емес, "бір елдің аймақтары" арасындағы қарым-қатынас екенін айтты. 1971 жылы Қытай Халық Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымында "Қытай" ретінде орын алды, ал ҚР БҰҰ-дан шықты. Содан бері "Тайвань, Қытай" термині Қытай Республикасын білдіру үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы және оның ішкі органдары сияқты халықаралық ұйымдарда ресми түрде қолданылады. (Осы мақсатта "Қытай Тайбэйі" термині де қолданылады.) Алайда, Тайваньның саяси мәртебесі күрделі және даулы мәселе болып қалады және әзірге шешілмеген, себебі АҚШ пен Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар 1945 жылы Тайваньды Жапониядан қайтарып алу (ҚР әскерлерінің уақытша басқаруы болған) және 1951 жылғы Жапониямен бейбітшілік шарты ("Сан-Франциско шарты") осы мәселенің шешілуіне кедерілді, себебі ҚР де, ҚХР да осы шартқа шақырылмады, Тайваньның егемендігі халықаралық құқықта заңдық тұрғыдан анықталмады және даулы болып қала берді.

The dispute and ambiguity over the meaning of "China" and which "China" stemmed from the division of Republic of China into two Chinas at the "end" of the Chinese Civil War in 1955. There is some debate whether the war has ended since the two Chinas are still fighting for international recognition and assurance of sovereignty. See Chinese Civil War for details. (Fighting between the two merely eased off after 1949 and no signing of a peace treaty or armistice ever occurred; the PRC still threatens attack on ROC/Taiwan when it deems necessary.) The term "China" historically meant the various regimes and imperial dynasties which controlled territories in mainland Asia prior to 1911, when the imperial system was overthrown and the Republic of China (ROC) was established as an Asian republic. In 1927, the Chinese Civil War started between the Kuomintang (KMT, founding party of the ROC) and the CCP. The CCP eventually won control of most of ROC's original territory (mainland China) in 1949, when they proclaimed the "People's Republic of China" (PRC) on that territory. Since then, two Chinas have existed, although the PRC was not internationally recognized then. The Republic of China government retrieved Taiwan in 1945 back from Japan, then fled in 1949 to Taiwan with the aim to retake mainland China. Both the ROC and the PRC still officially (constitutionally) claim mainland China and the Taiwan Area as part of their respective territories. In reality, the PRC rules only Mainland China and has no control of but claims Taiwan as part of its territory under its "One China Principle". The ROC, which rules only the Taiwan Area (composed of Taiwan and its nearby minor islands), became known as "Taiwan" after its largest island, (an instance of pars pro toto). Constitutional reform in 1991 amended electoral laws to focus on the territory controlled by the Republic of China, increasingly referred to as "the Republic of China on Taiwan" or simply "Taiwan"
After the 2008 election of Ma Ying jeou, he again asserted that mainland China is part of Republic of China territory according to its constitution, and, in 2013, he stated that relations between PRC and ROC are not between countries but "regions of the same country". In 1971, the People's Republic of China won the United Nations seat as "China" and the ROC withdrew from the UN. Since then the term "Taiwan, China" is a designation officially used in international organizations including the United Nations and its associated organs to refer to the Republic of China. (The term "Chinese Taipei" was similarly created for the same purpose. ) However, the political status of Taiwan is a complex and controversial issue and currently unresolved , in large part due to the United States and the Allies of World War II handling of the surrender of Taiwan from Japan in 1945 (which was to be a temporary administration by the ROC troops), and the Treaty of Peace with Japan ("Treaty of San Francisco") in 1951, for which neither the ROC nor the PRC was invited, and left Taiwan's sovereignty legally undefined in international law and in dispute .

"Тайвань провинциясы"

"Тайвань, (провинция) Қытай" термині де екіұшты болуы мүмкін, себебі ҚХР және ҚР-да әрқайсысының әкімшілік тұрғысынан "Тайвань провинциясы", Тайвань провинциясы, Қытай Республикасы және "Тайвань провинциясы, Қытай Халық Республикасы" бар. Ал бұл провинциялардың ешқайсысы Қытай Республикасы сақтап қалған Мацу аралдары, Вучиу, Кинменді қамтымайды. Географиялық тұрғыдан алғанда, екеуі де бір және соңғы жерді білдіреді. Егер толыққанды нақты көрсетілмесе, қай "Тайвань провинциясы" екені белгісіз. Алайда, Қытай (ҚХР) ешқашан Тайваньға егемендік құқығын иеленбегендіктен және оның "Тайвань провинциясы" тек талап ретінде ғана саналатындықтан, практикалық тұрғыда "Тайвань провинциясы" тек Қытай Республикасының басқаруындағы Тайвань провинциясын ғана білдіреді. "Қытай" сөзі "Қытай Республикасы" деп түсіндірілуі мүмкін болғанымен, бұл түсіндірме енді жиі қолданылмайды, себебі "Қытай" әдетте ҚХР-ға сілтеме ретінде қарастырылады, өйткені ҚР 1971 жылы БҰҰ-дағы "Қытай" мәртебесінен айырылды және бұл термин "Тайваньнан" ерекшеленеді, ол ҚР-ның танымал аты болып табылады. Сонымен қатар, тек ҚР-ның Тайвань провинциясы ғана шын мәнінде бар және ҚР-ның нақты аумақтық бақылауында, ал ҚХР-ның "Тайвань провинциясы" тек қағаз жүзінде ғана бар, ҚХР-ның әкімшілік құрылымында, бірақ нақты провинциялық үкіметсіз. Оның орнына, ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің Тайвань істері жөніндегі кеңсесі Тайваньға қатысты мәселелерді және саяси бағыттарды шешу үшін құрылған. ҚР өзінің Тайвань провинциясын ағылшын тілінде "Тайвань, Қытай" деп емес, "Тайвань провинциясы, Қытай Республикасы" деп атайды. Мұндай сілтемелер көбінесе тек ҚР-ның ресми құжаттарында және Тайвань провинциясы үкіметінің әкімшілік кеңселеріндегі жарнамаларда қытай тілінде кездеседі. Алайда, провинцияға сілтеме жасау қазір сирек, себебі Тайвань провинциялық үкіметі 1997 жылдан бері көбінесе таратылды және оның функциялары орталық үкіметке немесе округтік үкіметтерге берілді. Сондықтан, "Тайвань, Қытай провинциясы" термині негізінен ҚХР-ға бағынышты БАҚ-та, мысалы, CCTV (Қытай орталық теледидарында) және ISO 3166-1 кодтарында қолданылады.

The term "Taiwan, (Province of) China" is also potentially ambiguous because both the ROC and the PRC each has administratively a "Taiwan Province", Taiwan Province, Republic of China and "Taiwan Province, People's Republic of China", and neither of these provinces covers the Matsu Islands, Wuchiu, Kinmen, all of which have been retained by the Republic of China. Geographically speaking, they both refer to the same place. Without more specific indication, it is unclear to which "Taiwan Province" is being directed. However, since China (PRC) has never had sovereignty over Taiwan and its "Taiwan Province" exists only as a claim, as a practical matter, "Taiwan Province" refers only to the Taiwan Province under Republic of China's administration. Although the word "China" could also possibly be interpreted to mean "Republic of China", this interpretation is no longer common since "China" is typically understood as referring to the PRC after the ROC lost its UN seat as "China" in 1971, and is considered a term distinct from "Taiwan", the name with which the ROC has become identified. Also, only the ROC's Taiwan Province exists in reality and is under the ROC's actual territorial control, whereas the PRC's "Taiwan Province" exists only on paper, under the PRC's administrative structure but without an actual provincial government. Instead, the PRC has a Taiwan Affairs Office of the State Council to deal with issues and policy guidelines relating to Taiwan. The ROC also does not refer to its Taiwan Province as "Taiwan, China" in English but rather as "Taiwan Province, Republic of China" , and typically such reference only occurs in the Chinese language in the ROC's official documents and as the marquee in the administrative offices of Taiwan Province government. However, references to the province is now rare since the Taiwan Provincial Government has largely been dissolved and its functions transferred to the central government or county governments since 1997. Therefore, recent uses of the term "Taiwan, Province of China" appears mainly in PRC controlled media like CCTV (Chinese Central Television) and in the ISO 3166 1 codes.

Тайбэй, Қытай

"Тайпе, Қытай" (中國台北/中国台北) термині, кейде "Қытай Тайбэйі" деп аударылатын, ҚХР-дың "Қытай Тайбэйі" (中華台北/中华台北) деген ағылшын тіліндегі термині үшін біржақты түрде бекіткен қытайша аудармасы болып табылады. Бұл Қытай Халық Республикасының Тайванды саяси тұрғыдан атағанда ресми түрде қолданатын шартты атауларының бірі және мемлекеттік БАҚ-та "Тайвань, Қытай" немесе "Тайвань, Қытай провинциясы" сияқты қолданылады.

Қытай Республикасы (Тайвань) Үкіметі

Қытай Республикасы (ҚР) халықаралық аренада өзінің ресми атауын қолдануға құқығы жоқ және Олимпиада, FIBA сияқты ұйымдарда "Қытай Тайбэйі" деген атауды пайдаланады. ҚР мұндай қолданысты өзінің тәуелсіз мемлекет екендігін жоққа шығару, "Қытай" деген атаумен мәртебесін төмендету деп қарастырады, бұл әлдебір жағдайда Қытай Халық Республикасын (ҚХР) білдіреді. 2011 жылдың 10 мамырында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) құжаттарында Тайваньды "Тайвань, Қытай" деп көрсеткен. (ҚР ДДСҰ-ға "Қытай Тайбэйі" деген атпен қатысады). ҚР президенті Ма Инь Чжу ДДСҰ-ның бұл әрекетіне наразылық білдіріп, ҚХР-ны "БҰҰ органына қысым жасап, ҚР-ды "Қытай аумағы" деп атауға мәжбүрледі" деп айыптады, сондай-ақ Пекиннің екіжақты қарым-қатынастарға "өте теріс" әсер ететінін мәлімдеді. 2023 жылдың тамызында, шиеленіс күшейген кезде Қытай Тайвань вице-президенті Уильям Лайдың АҚШ-қа жасаған сапарына қарсы шығып, қатаң шаралар қолданатынын мәлімдеді және Лайды Тайваньның тәуелсіздігін жақтауы үшін "жанжал тудырушы" деп атады. Бұл сапар Тайвань маңындағы Қытай әскери қызметінің күшеюімен бірге жүрді, бұл қарым-қатынастардың шиеленіскенін және Пекиннің тәуелсіздік күресін басып тастауға деген ниетін көрсетеді.

АҚШ

2014 жылы жарияланған АҚШ-тың ресми саясаты Қытайдың жалғыз заңды үкіметі ретінде ҚХР үкіметін тану болып табылады, бірақ АҚШ ҚХР-дың Тайвань Қытайдың бір бөлігі екендігі туралы ұстанымын қолдамайды, тек мойындайды және Тайваньның саяси мәртебесін "белгісіз" деп санайды. АҚШ сонымен қатар БҰҰ Бас Ассамблеясының 2758 қарарына қатысты ҚХР-дың біржақты түсіндіруін "оны Қытайдың "бір Қытай" қағидасымен жалған түрде байланыстырып, бұл қағида бойынша халықаралық консенсус бар деп қате тұжырымдайды". Тайвань және АҚШ үкіметтері 2758 қарарында "Тайвань есімдері жоқ, Тайвань ҚХР-дың бөлігі екені айтылмаған және Пекинге БҰҰ жүйесінде Тайваньды өкілдік етуге тікелей рұқсат берілмегенін" баса айтты. Бұл қарар Тайваньның саяси мәртебесі бойынша БҰҰ-ның ресми ұстанымын білдірмейді және оны БҰҰ жүйесінде Тайваньның толыққанды қатысуына кедергі келтіру үшін пайдаланбайды.

Қытай Халық Республикасы

Бұл термин қытайлық БАҚ-та «Тайвань» сөзі айтылған кезде жиі қолданылады, мысалы, жаңалықтарда және телешоуларда. Әсіресе, тайваньдық әртістер ток-шоуларда немесе сұхбаттасуларда болғанда, теледидар экранындағы қытайша субтитрлер әрқашан «Тайвань, Қытай» (中国台湾 / 中國台灣) деп жазылады, тіпті ол адам «Қытай» (中国 / 中國) деген сөзді айтпаған жағдайда да. (Қытай теледидары барлық бағдарламаларында субтитрлерді көрсетуді стандартты тәжірибе санайды.) Сондай-ақ, қытайлық талант-шоулары тайваньдық қатысушыларды «Тайвань, Қытайдан» немесе «Тайпей, Қытайдан» деп таныстыруға мәжбүрлеу туралы даулар туындады. Мысалы, тайваньдық әнші 葉瑋庭 2013 жылы «The Voice of China» бағдарламасында алғаш рет пайда болғанда өзін «Пингтун ауданы, Тайбэй, Қытай» (中国台北屏东区 / 中國台北屏東區) деп таныстырды, бұл ISO 3166 2:TW стандарт бойынша Тайвань округтерін «аудан» деп санаған, бірақ 15 қараша 2016 жылы бөлініс санатын түзеткен. Оның айтуынша, оған директорлар осылай айтуды тапсырған және ол шаршаған. 2017 жылдың шілдесінде ҚХР мемлекеттік жаңалықтар агенттігі Синьхуа географиялық сілтемелер үшін аймақты «Тайвань аймағы» (台湾地区) немесе «Тайвань» деп атау керектігін және оны «қазіргі кезде көбінесе» «Тайвань провинциясы» деп атамайтынын көрсететін стильдік нұсқаулық шығарды. Бұл шешімнің себебі, ресми түрде, «тайвандықтардың психологиялық сезімдерін ескеру» үшін қабылданды. Саяси сілтемелер үшін, географиялық емес, стильдік нұсқаулық ҚХР-дың қалауынша «Тайвань, Қытай» немесе «Тайпей, Қытай» пайдалану үшін «Тайвань», «Тайпей» және «Қытай Тайпейі» терминдерін қолдануға тыйым салады. (ҚХР «Қытай Тайпейі» терминін тек халықаралық ұйымдар контекстінде, мысалы, ХОК және ДСҰ аясында ғана рұқсат етеді.) Сонымен қатар, Қытай Халық Республикасын ғана бейнелейтін, бірақ Тайваньды қоспағанда, материкті қамтитын карталар немесе статистика жарияланғанда, кез келген бас тарту «Тайвань провинциясы кірмейді» деп, «провинция» деген сөзбен нақты белгіленуі керек деп айтылды.

The term is often used in Chinese media whenever the word "Taiwan" is mentioned, as in news reports and in TV shows. Particularly, when Taiwanese entertainers are on talk shows or being interviewed, the Chinese subtitles on the TV screen would always say "Taiwan, China" (中国台湾 / 中國台灣) despite the fact the person never mentioned the word "China" (中国 / 中國). (It is standard practice for Chinese television to display subtitles in all programs.) Also, there has been controversy about Chinese talent shows forcing Taiwanese contestants to introduce themselves as from "Taiwan, China" or "Taipei, China". For example, Taiwanese singer 葉瑋庭 introduced herself as being from "Pingtung District, Taipei, China" (中国台北屏东区 /中國台北屏東區)ISO 3166 2:TW considered counties of Taiwan as "districts" before correcting the subdivision category on 15 November 2016. on her first appearance on The Voice of China in 2013, despite Pingtung and Taipei being completely distinct areas on opposite sides of Taiwan, causing an uproar among Taiwanese netizens. Her response was that she was instructed to say so by the directors and was nervous. In July 2017, the PRC's state news agency Xinhua issued a style guide stating that for geographical references, the region should be named "Taiwan Area" (台湾地区) or "Taiwan" and that it was 'generally now not called' "Taiwan Province". Its reason for doing so was ostensibly to "[take] into account the psychological feelings of Taiwanese." For political references instead of geographic, the style guide prohibits all three of "Taiwan", "Taipei", and "Chinese Taipei" in favor of the PRC's preferred "Taiwan, China" or "Taipei, China". (The PRC only permits the term "Chinese Taipei" in the context of international organizations, such as the IOC and the WTO.) In addition, it stated that for publishing maps or statistics that include the mainland but exclude Taiwan to depict the People's Republic of China solely, any disclaimer should be explicitly labeled "Taiwan Province not included" with the word "province".

Америка Құрама Штаттары

Егер АҚШ паспорты өтінішінде туған жері "Тайвань, Қытай" деп көрсетілсе, бұл "Бір Қытай" саясаты бойынша паспорттарда көрсетілмейтін нәрсе, АҚШ Мемлекеттік департаменті өз қызметкерлеріне өтініш берушімен байланысып, "Тайвань" немесе "Қытай" қайсысының туған жер ретінде басылып шығуы тиіс екенін анықтауды талап етеді.

Вьетнам

Вьетнамда кейбір мемлекеттік құжаттар мен мемлекеттік БАҚ-тар Тайвань немесе Қытай Республикасын музыка және ойын-сауық сияқты контексттерде көрсету үшін Đài Loan (Trung Quốc) ["Тайвань (Қытай)"] немесе Đài Loan, Trung Quốc ("Тайвань, Қытай") формаларын қолдануы мүмкін. Басқа БАҚ-тарда мақалаларында "Тайвань" терминін көп рет қайталаудан аулақ болу үшін Тайваньға сілтеме жасағанда "аумақ" (vùng lãnh thổ) немесе "арал" (đảo) терминдерін жиі пайдаланады. Кейде БАҚ-та "Тайвань провинциясы" (Tỉnh Đài Loan) термині "Тайвань аймағының" барлығын (тек Қытай Республикасының Тайвань провинциясын ғана емес) атау үшін қолданылады. Көбінесе "Đài Loan" Тайваньның вьетнам тіліндегі ресми атауы болып табылады.

Халықаралық әуе компаниялары

2018 жылдың сәуірінде Қытайдың азаматтық авиация басқармасы (CAAC) әлем бойынша шамамен 36 әуе компаниясына, соның ішінде American Airlines, Air Canada, All Nippon Airways, Air New Zealand, British Airways, Delta Airlines, Japan Airlines, Lufthansa, Qantas, Singapore Airlines және United Airlines сияқты компанияларға хат жолдады. Хатта олардан веб-сайттарында Тайваньдағы саяхат қалаларын «Тайвань, Қытай провинциясы» деп көрсетуді немесе «Тайпей, Қытай» және «Каосиуң, Қытай» сияқты тікелей атауларды пайдалануды сұрады, бұрынғы «Тайпей, Тайвань» және «Каосиуң, Тайвань» деген атаулардың орнына. Бұл талап, егер орындалмаса, әуе компанияларына Қытайға немесе оның әуе кеңістігіне кіруге тыйым салынуы мүмкін екенін ескерте отырып жасалды. Көптеген әуе компаниялары тез арада келісім білдірді, бірақ кейбір АҚШ әуе компаниялары бастапқыда қарсылық танытты. Олар мәселені қарастыру үшін уақыт ұзартуды сұрады және АҚШ үкіметімен консультация жүргізетіндерін хабарлады. Трамп әкімшілігіндегі Ақ үй бұл қадамды «Оруэллдік абсурд» деп сипаттады. Соның салдарынан CAAC АҚШ әуе компанияларына талаптарды орындау үшін 2018 жылдың 25 шілдесіне дейін мерзім берді. Ақырында, қарсылық көрсеткен АҚШ әуе компанияларының барлығы белгіленген мерзімге дейін Пекиннің талабына ішінара мойынсұнып, Тайваньды ел ретінде атаудан бас тарды, тек қала атауларын ғана тізімдеді (мысалы, «Тайпей» немесе «Каосиуң», қала қай елге жататыны көрсетілмейді).