Кіріспе

Бразилиялық саясаткер (1893–1953)

Хорхе Матеус де Лима (23 сәуір 1893 – 15 қараша 1953) – бразилиялық саясаткер, дәрігер, ақын, романист, биограф, эссеші, аудармашы және суретші. Оның поэзиясы бастапқыда Александрия ұйқасымен жазылған, бірақ кейіннен модернист болып өзгерді.

Өмірбаян

Ол União dos Palmares қаласында бай саудагердің ұлы болып дүниеге келді. Тоғыз жасында анасы мен бауырларымен бірге Масейоға көшіп келді. 1909 жылы он алты жасында Сальвадорға көшіп, медициналық білімін бастады. 1914 жылы Рио-де-Жанейрода оқуын аяқтады, бірақ атын ақын ретінде танытуды шешті. Сол жылы «Александрия XIV» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. 1915 жылы Масейоға оралып, медицина, әдебиет және саясатқа өзін арнады. 1918-1922 жылдары Алагоас штатының заң шығарушы жиналысының депутаты болды. 1930 жылғы төңкеріс оны Рио-де-Жанейроға көшуге ынталандырды, онда ол Синеландия маңында кеңсе ашты. Уақыт өте келе, бұл кеңсе сурет салу шеберханасы мен зиялылардың бас қосып әңгімелесетін орнына айналды. Онда ол Мурило Мендес, Грасильяно Рамос және Жозе Линс до Рего сияқты жазушылармен танысты. Осы кезеңде он кітап, оның ішінде бес өлең жинағы жарыққа шықты. 1935 жылы Хорхе де Лима Рим католиктігіне қайта оралып, көптеген өлеңдері діни сенімдерін көрсете бастады. 1939 жылы бейнелеу өнеріне көбірек уақыт бөлді және бірнеше көрмелерге қатысты. 1952 жылы ең маңызды туындысы – «Орфейдің тууы» атты эпосын жариялады. 1953 жылы, қайтыс болғанға бірнеше ай қалғанда, Конгресс кітапханасының ауызша сөздер архиві үшін өлеңдерін жаздырды. Ол Рио-де-Жанейрода 60 жасында дүние салды.

Комментарийлер

1937-1945 жылдар аралығында оның Бразилия әдебиет академиясына кандидатурасы алты рет қабылданбады. 2004-2005 жылдар аралығында академия президенті болған Иван Юнкераның айтуынша, академия сыншылар мен көпшілік жақсы қабылдаған авторға қатысты әділетсіздік жасады. Ол «Орфейдің өнертабысы» туындысын мысалға келтіріп, «оның жарық көргеніне 50 жылдан асса да, есінде қалмаған бразилиялық ақын жоқ» дейді. Хорхе де Лиманың жазбаларын түрлі тұрғыдан қарастыруға болады: дәстүр мен жаңалық арасындағы үйлесімсіздік; қарапайым мен құдіретті; аймақтық пен әмбебап. Оның туындылары, ақын және журналист Клауф Родригестің сөзімен айтқанда, «өркениет тарихының басынан бері көбінесе өзгермеген әлеуметтік теңсіздіктерге, адамның қайғы-қасіретіне және шектеулерін жеңуге жасалған тырысқа» толы. Рио-де-Жанейро мемлекеттік университетінің бразилиялық әдебиет профессоры, ақын Итало Морикони Хорхе де Лиманың шығармаларын талдағанда, діни мәселелер оның мансабына кедергі келтірді деген пікірге келіспейді: «Діни ақын ретінде Хорхе де Лима «Азаттық поэзиясындағы» Мурило Мендестің деңгейіне жететін ештеңе жасамады».

Поэзия

Poesia Completa, Алексей Буэно редакциялаған; Марко Лучези және басқалардың сындық түсіндірмелері, Editora Nova Aguilar, (1997) Invenção de Orfeu, Файга Остроуэр салған суреттерімен. Livros de Portugal (1952)

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Мелисса С. Халл аударған өлеңдер. Жеке басылым, Рио-де-Жанейро (1952). "Ақылсыз әйелдің өлімі", "Канто IV-тен: Көріністер: IV", "Ұлы мистикалық цирк", "Кешегі үлкен әуе апаты", Рикардо да Сильвейра Лобо Стернберг пен Дуэйн Акерсон аударған, Stinktree журналы, 1972 жылғы 2 қараша. Stinktree баспасы, Мемфис (1972). "Ұлы мистикалық цирк" Рикардо да Сильвейра Лобо Стернберг пен Дуэйн Акерсон аударған. Stinktree баспасы, Итака (1978).