Кіріспе

1967 жылғы Израиль төңірегіндегі аумақтарды бөлу жоспары. Аллон жоспары – 1967 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін Израильдің болашақ қадамдарын баяндайтын саяси ұсыныс болды. Оны Израиль саясаткері Игал Аллон Сирия, Иордания және Египеттен Израильдің аумақтарды басып алуынан кейін жасады; Израиль әскері Сирияның Голан биіктіктерін, Иорданияның аннексияланған Батыс жағалауын, Египеттің оккупациялаған Газа секторын және Египеттің Синай түбегін басып алды. Аллон Батыс жағалауды Израиль мен Иордания арасында бөлуді, Голан биіктіктерінде друздар үшін тәуелсіз мемлекет құруды және Синай түбегінің басым бөлігін Египетке қайтаруды жақтады. Аллон жоспарының Батыс жағалауды бөлудегі мақсаты – Израильдің Шығыс Иерусалимді, Этцион блогын және Иордан аңғарының көп бөлігін (Иордан өзенінен бастап төбелердің шығыс беткейлеріне дейін) аннексиялауына жағдай жасау болды. Батыс жағалаудың палестиналықтардың көпшілігін қамтитын қалған бөліктері Иорданияға қайтарылуға тиіс еді – Иерихо арқылы елмен байланысқан дәліз арқылы, немесе Палестинаның дербес аумағы ретінде қайта ұйымдастырылуға тиіс еді. Алайда, Аллон жоспары Иордания королі Хусейн тарапынан қабылданбады. Аллон 1980 жылы қайтыс болды және оның ұсынысы ешқашан іске аспады, бірақ Синай түбегі 1979 жылы Египет-Израиль бейбіт шарты аясында қайтарылды. 1981 жылы Израиль үкіметі Голан биіктіктері заңын қабылдап, Сириядан басып алынған аумақты де-факто аннексиялады.

Аумақтық әсері

Аллон жоспары Израильдің қорғанысы үшін Израильдің оккупациялаған аумақтарының көп бөлігінде Израильдің егемендігі болуы қажет деген қағидаға негізделген. Бірақ, Аллон Израильдің Араб-Израиль қақтығысын шешуге қарай жылжуы үшін, халық қоныстанған аумақтарды және Синай түбегінің басым бөлігін арабтардың басқаруына қайтаруды көздеген. Жоспарға сондай-ақ Израиль оккупациялаған Голан биіктерін қоса, Сирияның Кунейтра облысында друздар мемлекетін құру да кірген.

Иорданияның егемендігі немесе Палестинаның автономиясы

Алты күндік соғыс аяқталғаннан кейін Израиль басшылары оккупацияны аяқтау үшін екі мүмкіндікті қарастырды: біріншісі – «Иорданиялық нұсқа», онда Батыс жағалаудың көп бөлігін Иордания монархына беру қарастырылды, ал екіншісі – «Палестиналық нұсқа», оған сәйкес палестиналықтар автономия немесе тәуелсіз мемлекетке ие болар еді. Үкіметтің көпшілігі, оның ішінде Игал Аллон, палестиналық нұсқаны жақтады. 1967 жылдың маусым айында журналист Реувен Педатзурдың 2007 жылы «Хаарец» газетінде жариялаған мақаласына сәйкес, Аллон иорданиялық нұсқаға қатысты сақтық танытып, «Біздің соңғы жасауымыз керек нәрсе – Батыс жағалаудың бір дюймін қайтару. Біз Хусейнді мәңгілік деп қарастырмауымыз керек. Бүгін ол Хусейн, ертең Набульси, ал одан кейін кейбір сириялықтар оны басып алады, содан кейін олар Кеңес Одағы және Қытаймен қорғаныс шартын жасап, бізді әлдеқайда қиын жағдайға түсіреді. Біз мәңгілік емес мәселе туралы айтып отырмыз, оны ет пен қаннан тұратын нәрсеге байланыстырып отырмыз, егер ол осыған дейін өлтірілмесе, шамамен 60 жылға дейін сақталуы мүмкін». Аллон «барлық мүмкіндікті ескеремін. Бұл кантон емес, автономиялық аймақ емес, біз бен олардың арасында келісілген, Израиль аумағымен қоршалған анклавтағы тәуелсіз араб мемлекеті, тіпті сыртқы саясатында да тәуелсіз» деді. 1967 жылдың шілдесінде премьер-министр Леви Ешколь Израильдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Иордан өзеніне дейінгі барлық аумақты әскери тұрғысынан бақылауда ұстаудан басқа жол жоқ екенін мәлімдеді. Бірақ Израильді екіұлтты мемлекетке айналдырмау үшін Батыс жағалаудағы араб азаматтарына ерекше мәртебе берілуі керек. Алғашқы нұсқа – дербес автономиялық аймақ. Израиль Газаны өз бақылауында ұстағысы келді, бірақ оның болашағын талқылау мүмкіндігін жоққа шығармады. Шығыс Иерусалимнің қайтарылуы талқылау тақырыбы емес еді.

Израильдің қоныстар саясатының негізі

Оккупацияның алғашқы онжылдығында Израильдің қоныс салу саясаты негізінен Аллон жоспарына негізделген. Жоспар қауіпсіздік доктринасын таратып, Иордан өзенін Израиль мен "Шығыс майданы" арасындағы стратегиялық шекара ретінде белгілеп, буферлік аймақ қызметін атқарды. Иордан аңғарында салынған қоныстар Иордан аңғары мен Яһуда шөлінің бойындағы 15 шақырымдық жолақтағы тұрақты алдын ала бақылау бекеттері ретінде жоспарланды, олар Израильмен аннексиялануға тиіс болды. Иордан аңғарындағы қоныстар, әдетте ауыл шаруашылығымен айналысатын елді мекендер, негізінен екі маңызды солтүстік-оңтүстік балама жолдар бойында орналасқан: батыстағы Аллон жолы және Иордан аңғарының шығысындағы 90-шы жол. Палестиналықтар Иордан аңғарын, Батыс жағалаудың ең құнарлы бөлігін және маңызды су ресурстарын болашақ Палестина мемлекетінің астығы ретінде қарастырады. 1967 жылдың маусым айында Израиль Шығыс Иерусалимді және Батыс жағалаудың айналасындағы аудандарды Иерусалим муниципалитетіне қосып, де-факто аннексиялады, бірақ "аннексия" терминін қолданудан сақтанды. Келесі жылдары Үлкен Иерусалим аймағында кең көлемде қоныстар салынып, Иерусалимді Батыс жағалаудың қалған бөлігінен бөліп тұратын Израиль қоныстарының жүйесі құрылды. 2013-2014 жылдарғы сәтсіз Израиль-Палестина бейбіт келіссөздерінен кейін және одан соң баспасөзде Израиль саясаткерлерінің C аймағын аннексиялау идеялары талқыланды. C аймағы Иордан аңғарын қамтиды, бірақ одан әлдеқайда кең аумақты құрайды.

Хебронға дейінгі дәліз

Аллон жоспарында Хеброн Палестинаның автономиялық аймағының бір бөлігі ретінде көзделгенімен, 1968 жылы Израиль Иорданияға Иордан аңғарының аннексиясынан өзге, Хеброн аймағына дейін созылатын аумақ жолағын да талап еткенін жеткізді. Яакоби сондай-ақ, бұқаралық ақпарат құралдары Даянның Батыс жағалаудың көп бөлігін, тіпті барлығын да Иорданияға қайтаруға дайын тұрғанын қате көрсеткенін айтты; ол олай емес еді. Даян израильдіктердің Аллон жоспарының шекарасынан тыс жерлерге, бірақ араб муниципалитеттеріне емес, қоныстануы маңызды деп есептеді. Үлкен Иерусалим аймағы Рамалла және Бейт-Лехемді қоса кеңейтілуі керек еді, ал оның араб тұрғындарына Израиль азаматтығы берілуі тиіс еді. Даян «Иорданның шығысындағы араб ұлтының» билігінде болатын Наблус-Дженин қалалық кешенін көздеді, ол Аллон жоспарында белгіленген анклавтан кішірек болып, Аллон жоспарының шарттарынан айырмасы, ішкі қауіпсіздікке жауапкершілік араб полициясымен бірлесе Израиль әскеріне жүктелер еді.

Газа секторы Израиль немесе Иордания/Палестинаның қарамағында

Оллон жоспарының бастапқы нұсқасында Газа секторы Израильге қосылуы көзделген. Бірақ, жоспарды кейіннен өңдеу кезінде Аллон Газаны Иорданиялық Палестина мемлекетінің құрамына енгізуді ұсынды.