Кіріспе

Дүниежүзілік картаны өзгерткен – Саймон Винчестердің 2001 жылы жарық көрген, ағылшын геологы Уильям Смит және оның ең үлкен жетістігі, Англия, Уэльс және Оңтүстік Шотландияның алғашқы геологиялық картасы туралы кітабы. Смит жасаған карта – алғашқы ұлттық масштабтағы геологиялық карта және сол заманға дейін ең дәл болған карта. Оның маңызды ойлары – әр жергілікті тау жыныстары қабаттары жалпы біртұтас қабаттардың тізбегінің бөлігі болып табылады және осы тау жыныстары қабаттары қазбаланған организмдер арқылы ұзақ қашықтықтарға анықталып, іздестірілуі мүмкін. Винчестердің кітабы сол кездегі зияткерлік ортаны, Смит идеяларының қалыптасуын және олардың эволюция теориясына, сондай-ақ Жердің нақты жасы туралы білімнің пайда болуына қалай үлес қосқанын көрсетеді. Кітапта Смиттың ойлары мен жұмысының әлеуметтік, экономикалық және өнеркәсіптік контексті, мысалы, көмір өндірудің маңыздылығы және көмірді каналдар арқылы тасымалдау сипатталған. Бұл екеуі де геологияны зерттеуге түрткіс болды және Смиттың зерттеулерін жүргізуге мүмкіндік берді. Жер иелері өздерінің жерлерінде көмірдің болуын білгісі келді. Каналдарды жоспарлау және салу олардың бағытындағы тау жыныстары мен топырақты түсінуге байланысты болды. Лондон геологиялық қоғамының құрылуы сияқты туыс тақырыптар да кірістірілген. Смиттың картасын көрнекті картограф Джон Кэри жариялады. Винчестер сол кездегі басылым практикасын, сондай-ақ борышкерлер түрмелері жүйесін, Смиттың Корольдік сот түрмесіндегі уақытын баяндау арқылы сипаттайды.

Кітап пішімі туралы мәліметтер

Дүниежүзіне әсер еткен карта 2001 жылы HarperCollins баспасында жарық көрді, ал авторлық құқықты Winchester сақтап қалды. Бірінші басылымның суреттерін Соун Ваннитон салған. Онда кең көлемді көрсеткіш, геологиялық терминдердің сөздігі, тағы да оқуға ұсынылатын әдебиеттер мен (ұзақ) алғыс айтулар, сондай-ақ көптеген нүктелі суреттер (біркелкі стильде) бар. Соңғы нөмірленген бет – 329-бет. Кітапта 16 тарау бар, ал ортасында Смиттің әйгілі картасының түсті суреттері мен салыстыру үшін қазіргі заманғы геологиялық картасы бар бір саз қағаз беті орналасқан. (Смит картасы толыққанды емес, бірақ негізінен қазіргі картамен сәйкес келеді). Смиттің бірінші қабаттар тізімі мен бірінші (дөңгелек) геологиялық картасы да кірістірілген. Мазмұннан кейін суреттер туралы толық мәліметтер берілген 5 беттік бөлім бар (мысалы, тарау тақырыбындағы қазбалардың атаулары). Әр тарау қазба суретімен және үлкен әріппен басталады. Кітаптың қорғағыш мұқабасын алып тастап, ашсаңыз, картаның үлкенірек нұсқасын көруге болады.

Солтүстікке қарай жүретін поезда қашу

Уильям Смит борышкерлер түрмесінен босатылған күнді суреттейтін, ықтимал, бірақ ойшау әңгіме. Ол оқырманды кітап бойында сақталынатын уақыт пен орынды түсінуге баулиды. Смит дене бітімі жөнінен семіз, шашы сиреген, қарапайым келбетті, ал сезімдік жағынан Лондонды жиренгенип тастап кетеді. Ол Лондоннан әйелі, жүрегі жақын туысы және олардың көтере алатын мүлкінен басқа ештеңе алмай кетеді. Бұл жағдайдың ғылыми элитаның негізсіз айыптауы салдарынан туындағаны сезіледі. Бұл тарау 12 жыл өткен соң, осы әділетсіздіктің біршама түзеліп, өтелгені туралы қысқаша хабармен аяқталады.

Ұйқыдан оянып жатқан ел

Смиттің туған кезіндегі әлеуметтік орта туралы сипаттама. Ол 4004 ж.б.д. күні әлемнің жаратылуы деп есептелген күнді, Киелі кітаптың шежірелік кестелерінен шығарылған, көпшілік мойындаған деректермен басталады; әлемнің одан да көне болу мүмкіндігі сенімсіз деп саналды. Нұхтың күллі әлемдік су тасқыны туралы түсіндірулер ғылыми ортада қабылданды. Бірақ 1769 жылы Смит дүниеге келген кезде Джеймс Уатт бу машинасына патент алды, мата өндірісі жақсарды, почта қызметі тиімді болды. Жаңа технологиялар мен ақпарат жылдам қолжетімділікке ие болды, тіпті кеңінен таралды. "Уильям Смит өте қызықты кезеңде пайда болды: ол оны одан да қызықтырақ етуге айналды." Винчестердің бұл тұжырымдары дәл емес. Геологтар 1600 жылдардың соңында Жердің өте ескі екенін түсіне бастады. Архиепископ Ашердің Жердің жаратылуына байланысты б.з.д. 4004 жылғы есебі, Исаак Ньютон мен 17 ғасырдың басқа да ғалымдарының ұқсас бағалауларымен бірге, Смит өмір сүрген кезеңде академиялық ортада тарихи факт ретінде қарастырылды. 1787 жылы шотланд геологы Джеймс Хаттон Жердің жасын өлшеу мүмкін емес екенін айтты. Смит шіркеуге қарсы шыққан жоқ немесе түрмеге қамалу қаупіне тап болған жоқ. Америкалық палеонтолог Стивен Джей Гулд "Әлемді өзгерткен карта" атты кітабына жазған рецензиясында мұндай пікірлерді жоққа шығарды. Шындығында, Смит қабаттарды анықтауға толыққанды назар аударғандықтан, Жердің ескі екенін білуге кешіккен. Сонымен қатар, Смит қабаттарды олардағы қазбаларға сүйене отырып анықтауға тырысқанмен, бұл ерекшелік емес. Ол өте мұқият болғанымен, ұқсас жұмыстар (әсіресе Еуропа материгінде) сол кезде тәуелсіз түрде қазбалардың уақыт өте келе өзгеретінін және оларды қабаттарды анықтау үшін сенімді түрде қолдануға болатынын дәлелдеді. Мартин Рудвиктің "Жердің терең тарихы: оны қалай ашты және неге маңызды" атты еңбегі осы кезеңде геологияның дамуы туралы ең оңай түсінікті мәліметтерді ұсынады.