Ақаба шайқасы: Араб көтерілісі және Т.Е.Лоуренстің жеңісі
Battle of Aqaba
Ақаба шайқасы (1917) – Бірінші дүниежүзілік соғысындағы Араб көтерілісінің маңызды эпизоды. Т.Э.Лоуренс басқарған күштер Османлы империясын жеңіп, Ақаба портын басып алды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1917 жылғы шайқас Бірінші дүниежүзілік соғыстағы араб көтерілісі кезінде Қызыл теңіздегі Ақаба порты (қазір Иорданияда) үшін болды. Шәріф Насир мен Ауда әбу Таи бастаған, ал Т. Е. Лоуренс ("Арабстанның Лоуренсі") кеңес берген шабуылдаушы күштер Осман империясының қорғаушыларын жеңіп шықты.
1917 battle during the Arab Revolt of World War I
The Battle of Aqaba was fought for the Red Sea port of Aqaba (now in Jordan) during the Arab Revolt of World War I. The attacking forces, led by Sherif Nasir and Auda abu Tayi and advised by T. E. Lawrence ("Lawrence of Arabia"), were victorious over the Ottoman Empire defenders.
Өмірбаян
Гилберт Клейтон Лоренске "Фейсалдың Акабаға жасаған қозғалысы қазіргі уақытта тиімді емес" деген еді. Бұл МакМахон-Хусейн хат алмасуының Сайкс-Пико келісімімен алмастырылуына байланысты болды. Бірақ Лоренс бұйрықсыз, өз жолын таңдауға шешім қабылдады. Лоренс бұл жеке бастама деп атады, британдық қолдаусыз, себебі "Фейсал ақша, түйелер, жабдықтар және жарылғыш заттармен қамтамасыз етті". Т.Э. Лоренс айтуынша, "Арабтар Акабаға мұқтаж болды: біріншіден, олардың тактикалық принципі болған майданды кеңейту үшін; екіншіден, британдықтармен байланысу үшін". Лоренс сондай-ақ былай деді: "Мен Ауда әбу Тайимен бірге Сирия шөліндегі көктемгі жайылымдарындағы Хауитат тайпасына жорық жоспарлап жаттым. Олардан біз жылдам қимылдайтын түйе жасағын құрып, Акабаға қару-жарақсыз, пулеметсіз шығыстан шабуылдай алатын едік. Шығыс жағы қорғалмаған, ең аз қарсылық күтетін, біз үшін ең оңай бағыт болатын".
Gilbert Clayton had already told Lawrence, "The move to Aqaba on the part of Feisal is not at present desirable " This was due to the McMahon Hussein Correspondence being superseded by the Sykes Picot Agreement. Lawrence, however, decided to go his own way, without orders. Lawrence called it a private venture, void of British support, since "Feisal provided money, camels, stores and explosives." According to T. E. Lawrence, "The Arabs needed Akaba: firstly, to extend their front, which was their tactical principle; and, secondly, to link up with the British." Lawrence also says, "I was working out with Auda abu Tayi a march to the Howeitat in their spring pastures of the Syrian desert. From them we might raise a mobile camel force, and rush Akaba from the eastward without guns or machine guns. The eastern was the unguarded side, the line of least resistance, the easiest for us."
Кіріспе
Ньюкомб пен Лоуренс түрік армиясын Дамаск пен Алеппоға шабуыл жасау ниетінде екендігіне көндіріп, олардың назарын Акабаға жасалған нағыз шабуылдан аударды. Экспедиция мамыр айында Акабаға қарай жылжуды бастады. Уәді-Сирхан аймағында жылан шаққаннан үш адам қаза тапты, ал Нури әл-Шаланға Уәді-Сирханды база ретінде пайдаланғаны үшін 6000 фунт стерлинг алтынмен төленді. Бейрде Лоуренс пен Ауда түрктерді арабтардың басты күші Сырхандағы Азракта екендігіне сендіру үшін Дарра маңындағы теміржолға шабуыл жасауға келісті. Солтүстікте лайықты нысана таба алмағандықтан, Лоуренс пен Заал Аманның оңтүстігіндегі Атви станциясына шабуыл жасап, сосын Бейрге қайтып келді.
Newcombe and Lawrence contrived to deceive the Turkish army that their objective was an attack on Damascus and Aleppo, drawing attention away from their real goal of Aqaba. The expedition started moving towards Aqaba in May. They lost three men to attacks by snakes in the Wadi Sirhan region, while Nuri al Shaalan was paid 6,000 pounds sterling in gold for the use of Wadi Sirhan as a base. While in Bair, Lawrence and Auda decided to attack the rail line in the area of Daraa, to convince the Turks the main Arab force was at Azrak in Sirhan. Finding no suitable targets that far north, Lawrence and Zaal ended up attacking the Atwi station south of Amman, before returning to Bair.
Аба әл-Ласан және Акаба
Нагб-эль-Штардағы үш Ховитат тайпасы – Думание, Дарауша және Диабат – Маан-Акаба жолындағы Аба-эль-Лиссан өткелін бақылауға көмектесті. Думание тайпасы Фувейла бекінісіне шабуыл жасады, ал Ауда мен Лоуренс басқаратын араб күштері Маанның оңтүстігіндегі теміржол бойындағы Гадир әл-Хадж гарнизонына шабуылдап, он көпірді қиратты. Бірақ, Нияз бей бастаған түрік қосымша батальоны келгенде, Думание тайпасы өткелді бақылауда ұстай алмады, Аба-эль-Лиссан басылып алынды. Ауда 2 шілдеде 50 атты әскерді жеке басқарып түрік әскеріне қарсы шабуыл жасады, ал Насыр мен Лоуренс басқаратын 400 түйеші олардың қанатына шабуылдады. Соның салдарынан 300 түрік сарбазы қаза тауып, 160 әскер тұтқынға алынды, ал арабтар екі сарбазынан айырылды. Лоуренс қазаға жуды, өйткені қателікпен тапаншасымен түйесінің басына атқан. Ауда алты оқтан жарақаттанды, оның көзілдірігі, қапшығы мен қыны зақымданды, бірақ ол ешқандай зардап шекпеді. Акабаға жол бойында тағы үш түрік бекеті орналасқан: Гувейра, Кетера және Хадра. Гувейраны шейх ибн Джад Ауда мен Лоуренс келгенге дейін басып алды, ал түрік гарнизонындағы 120 сарбаз тұтқынға түсті. Кетера 4 шілде түнде, ай тұтылудың көмегімен алынды. ИТМ сағасындағы Хадра және оның 300 сарбазынан тұратын гарнизоны 6-сы күні қарсылықсыз берілді. Алты шақырымнан кейін Акаба мен теңіз ашыққа шықты.
Three Howeitat clans on Nagb el Shtar, the Dhumaniyeh, the Darausha, and the Dhiabat, aided the effort to secure the pass of Aba el Lissan, along the Maan–Aqaba road. The Dhumaniyeh attacked the Fuweilah blockhouse at the pass while the Arab force under Auda and Lawrence attacked the Ghadir el Haj garrison along the rail line south of Maan, destroying ten bridges. However, the Dhumaniyeh were unable to keep control of the pass when a Turkish relief battalion under Niaz Bey arrived, occupying Aba el Lissan. Auda personally led a charge of 50 horsemen against the Turkish troops on 2 July, while 400 camelmen under Nasir and Lawrence charged into their flank. The result was 300 Turkish casualties and only 160 prisoners, while the Arabs lost two dead. Lawrence was nearly killed in the action after he accidentally shot his camel in the head with his pistol. Auda was hit by six bullets, which destroyed his field glasses, holster, and scabbard; but left him unharmed. Three more Turkish posts lay ahead on the way to Aqaba: Guweira, Kethera, and Khadra. Guweira was captured by Sheikh ibn Jad by the time Auda and Lawrence arrived, and the 120 soldiers in that Turkish garrison had become prisoners. Kethira was taken on the night of 4 July, aided by a lunar eclipse. Khadra, at the mouth of the Itm, and its 300 man garrison surrendered on the 6th. Four miles onward, Aqaba and the sea now lay open.
Салдары
Араб күштері соғыс аяқталған кезде 2000-ға жуық хауэйит тайпасынан құралды және 700 тұтқынды, оның ішінде 42 офицерді қолға түсірді. Ауда 600 тайпаласымен Гувейрада алдыңғы бекет құрды, оны келесі бір жарым ай бойы ұстады. Бұл Османдықтар Әбу әл-Лисан мен Фувейланы қайтарып алғанына қарамастан, Акабаны басып алудың нәтижесін нығайтуға жеткілікті уақыт болды. Араб бекеттері Маан жоталарындағы Набатейлік Петра, Делага және Батрада да орналастырылды. Лоуренс сегіз серігімен бірге Митла асуы арқылы Синай түбегінен 49 сағатта 160 мильді (шамамен 257 километр) жүріп, Суэцке жетті. Исмаилия станциясында Лоуренс Бурместер мен адмирал Уэмиссті ХМИС «Дафферин» кемесін Акабаға азық-түлікпен жіберуге және тұтқындарды қайта әкелуге көндірді. Содан кейін Лоуренс Каирге пойызбен жол тартты. Каирде Лоуренс Клейтонға, содан кейін Алленбиге есеп берді. Одан Лоуренс қару-жарақ, жабдықтар, ескі қарыздарды өтеу үшін 16 000 фунт алтын және Иерусалиммен байланысты бұзу жоспарын іске асыру үшін тағы 200 000 суверенді сұрады. Алленби Лоуренске көмектесуге уәде берді, сосын Робертсонға былай деді: «Капитан Лоуренстің жоспарының тіпті жартылай сәттілігі Алеппоның оңтүстігіндегі түрік теміржолдарының жұмысын күйретеді, ал толық сәттілік олардың жалғыз басты байланыс артериясын толығымен жояды».
The Arab force had swelled to 2,000 Howeitat by the end of the engagement, and they had taken 700 prisoners, including 42 officers. Auda established an advance post at Guweira with 600 of his clan, which they held for the next month and a half, enough time for the gain of Aqaba to be consolidated, even though the Ottomans were able to retake Abu al Lissan and Fuweilah. Arab outposts were also established at Nabathean Petra, Delagha, and Batra, along the Maan highlands. Lawrence, accompanied by eight others, traveled 160 miles across the Sinai Peninsula via the Mitla Pass to Suez, in 49 hours. At Ismailia Station, Lawrence convinced Burmester and Admiral Wemyss to send HMIS Dufferin to Aqaba with food, bringing back the prisoners on the return trip. Lawrence then took a train to Cairo. In Cairo, Lawrence reported to Clayton and then Allenby, from whom Lawrence requested arms, supplies, an immediate 16,000 pounds in gold to pay debts incurred, and a further 200,000 sovereigns to support his plans to threaten communications with Jerusalem. Allenby promised Lawrence to do what he could, and subsequently told Robertson, " even the partial success of Captain Lawrence's scheme would seriously disorganise Turkish railway communications south of Aleppo, while its complete success would destroy effectively his only main artery of communication "
Акаба Корольдік теңіз күштерінің ірі қоймасына айналды, ол 23 тамызда келген Фейсал әскерін жабдықтап, тасымалдады. «Эуриалус» және кейін «Хамбер» кемелері портының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Кунтиллада ұшу-қону жолағы салынды. 4 тамызға қарай Корольдік әскери-әуе күштері Маан, Әбу әл-Лисан және Фувейланы бомбалады, бұл Ауданың Хиджаз теміржолына жасаған шабуылдарын күшейтті. Лоуренстің сөзінше, «келесі төрт айда Акабадан келген біздің мамандар он жеті локомотивті жойды. Жау үшін саяхаттау белгісіз қорқынышқа айналды».
Aqaba became a major Royal Navy depot, supplying and transporting Feisal's forces upon his arrival on 23 August, as HMS Euryalus and then HMS Humber guarded the port. A landing strip was built at Kuntilla; and by August 4 the Royal Flying Corps was bombing Maan, Abu al Lissan, and Fuweilah, supplementing continued attacks by Auda on the Hejaz railway. According to Lawrence, "In the next four months our experts from Akaba destroyed seventeen locomotives. Traveling became an uncertain terror for the enemy."
Танымал мәдениет
Бұл жорық пен шайқас «Арабияның Лоренсі» фильмінде бейнеленген, алайда кейбір еркіндіктер жасалып, оқиғалар жиынтықталған.
The campaign and battle was depicted in the film Lawrence of Arabia, albeit with some creative liberties taken and events compressed.