Кіріспе
Жаңа Зеландияның бұрынғы жолаушылар пойызы – бұрынғы Оклендтен Веллингтонға дейінгі пойыз. Silver Star – Жаңа Зеландияның Солтүстік арал магистральдық (NIMT) темір жолында Окленд пен Веллингтон арасында түнде жүретін сәнді жолаушылар пойызы. Пойыз 1971 жылдың 6 қыркүйегінен 1979 жылдың 8 маусымына дейін жүріп тұрды. Ол бұрынғы түнгі "Night Limited" жедел жолаушылар пойыздарын алмастырды, олар қалыпты экспресс пойыздарға қарағанда жылдам қызмет көрсеткен, тек алты аралық стансада (Палмерстон Норт, Мартон, Таумарунуи, Тайхапе, Те Куити, Франктон) тоқтап, бұрынғы пойыздардағыдай пошта (сұрыптау) вагонын қоспады. "Дөңгелектердегі қонақ үй" ретінде жобаланған бұл қызмет сәтсіз аяқталды, ал вагондардағы асбесттің болуы жылжымалы құрамды қайта пайдалануға кедерес келтірді. NZR ақырында вагондарды Шығыс және Шығыс экспресіне сатты, олар әлі де қолданыста.
the former Auckland to Wellington train
The Silver Star was a luxury passenger train that ran overnight between Auckland and Wellington on the North Island Main Trunk (NIMT) railway of New Zealand, operated by New Zealand Railways (NZR). The train ran from Monday 6 September 1971 until Sunday 8 June 1979. It replaced the Night Limited express passenger trains which provided a faster service than the ordinary express trains, by stopping at only six intermediate stations (Palmerston North, Marton, Taumarunui, Taihape, Te Kuiti, Frankton) en route and not hauling a postal (sorting) van as on previous trains. Designed as a "hotel on wheels", the service was unsuccessful and attempts to re use the rolling stock were thwarted by the presence of asbestos in the carriages. NZR eventually sold the carriages to the Eastern and Oriental Express, where they remain in use.
Кіріспе
Пойыз – бұл NZR-дің Окленд пен Веллингтон арасындағы бизнес-сапарлар үшін реактивті ұшақтармен бәсекелесуге жасаған әрекеті. Ол теміржол қызметкерлерінің көтеріңкі рух пен беделін арттыру мақсатында жасалған және тұжырымдамасы 1962 жылы пайда болған 75 футтық, 20 орындық ұйықтайтын вагондары бар Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік теміржолының «Оңтүстік Аврора» пойызының қысқартылған нұсқасына негізделген. Бұл Pullman стиліндегі жайлылықты қамтамасыз ететін, АҚШ-тың соңғы пойыздары – «Broadway Limited», «San Francisco Chief», «Crescent» және «Panama Limited» деңгейіндегі саяхатты ұсынатын. Жаңа Оклендтен Веллингтонға дейінгі түнгі экспресс пойызын жоспарлау 1963 жылы басталды, ал пойыз тұжырымдамасы – солтүстік және оңтүстік бағыттарындағы барлық тот баспайтын болаттан жасалған ұйықтайтын вагондардан құралған екі жиынтық, әдетте 10 ұйықтайтын вагоннан тұратын (бесеуі екі және бір орындық ваннасы бар, тағы бесеуі бір орындық жатын бөлмелі (әр вагонда 16 орын), лицензиялы буфет вагоны және қуат беру вагоны – бұл тұжырым өзгерген жоқ. Жаңа пойыз жобалары туралы 1965 жылдың желтоқсанында хабарланды. 1960 жылдардың басында Австралияның басқа түнгі пойыздары, әсіресе Квинсленд теміржолының «Sunlander» және Виктория/Оңтүстік Австралия теміржолының «The Overland» пойыздары, сондай-ақ АҚШ-тағы ұқсас жобалар, мысалы, Санта-Фе теміржолының соңғы «Hi Level» және Burlington теміржолының вагондары мұқият зерттелді. Жаңа Зеландияда вагондар жасау уақыт, шығын және сапа тұрғысынан тиімсіз деп танылды. NZR қызметкерлері теміржол жүктік вагондары мен платформаларын жобалау және құрастырумен айналысқандықтан, «Silver Star» дизайны баяулады және «Northerner» үшін қолданыстағы вагондарды қайта жасау және провинциялық экспресс пойыздары үшін жобаланған вагондарды дамыту 1974 жылға дейін шектелді және кешіктірілді. 1974 жылы Теміржол министрі Рон Бейли NZR шеберханалары жылына тек төрт вагон ғана құрастыра алатынын мәлімдеді, вагон құрастырудан басқа. NZR вагондар өндірісі 1946 жылы аяқталды және 1938-1946 жылдар аралығында NZR жасаған бірінші сынып және ұйықтайтын вагондардың дизайны шағын көлемде өндірілгенде өте қымбатқа түсер еді, сонымен қатар ұйықтайтын орындар немесе аяқ тірегі бар орындықтарды орналастыру үшін тым кішкентай және тар болар еді. 1946 жылғы соңғы үлгідегі NZR бірінші сыныпты орындықтары кейіннен «Endeavour» пойызында қолданылды. 1958 жылы NZR бас инженер-механигі Джон Блэк екінші сыныпты вагондардың құны 1941 жылы 5940 фунт стерлингтен 1958 жылы 25000 фунт стерлингке, ал бірінші сыныпты вагондардың құны 7140 фунт стерлингтен 35000 фунт стерлингке дейін өскенін бағалады. 1960 жылы NZR тот баспайтын болаттан жасалған вагондар, олар жөндеу шығындарын азайтады, соның ішінде бояу қажеттілігін жояды, артықшылықты таңдады, тіпті бұл 12-20% қымбатқа түссе де. Бұл 1970 жылы жапондық немесе австралиялық тот баспайтын болаттан жасалған вагондардың құны 100 000 доллардан астам, ал дәстүрлі итальяндық немесе шведтік бірінші сыныпты вагондардың құны 60 000 - 70 000 доллар болатын. 1966 жылы NZR бас директоры Алан Ганделл NIMT үшін екі заманауи экспресс пойызы жобаланып жатқанын айтты, олар ұйықтайтын орындармен және буфет вагонымен жабдықталады, бірақ тамақ вагоны болмайды, және олар үш-төрт жыл ішінде пайдалануға беріледі. Саяхат уақыты 13,5 сағаттан 11,5-12 сағатқа дейін қысқартылады. 1967 жылы жаңа пойызды Теміржол министрі Дж. Б. Гордон сатып алу және пайдалану шығындарынан айқын пайда әкелетініне сене отырып, жариялады. Сол жылы көптеген шетелдік жолаушылар теміржол қызметтері тоқтатылды, ал АҚШ пошта қызметі 1967 жылдың қыркүйегінде бірінші сыныпты поштаны тасымалдау үшін Солтүстік Американың барлық теміржол жолаушылар қызметтерін пайдалануды тоқтатты. Санта-Фе компаниясы Штатаралық сауда комиссиясына өзі жүргізген 39 алыс қашықтықтан жүретін жолаушылар пойызының 33-ін тоқтатуға рұқсат сұрады, тек «Super Chief», «San Francisco Chief», «Texas Chief» және екі Лос-Анджелес-Сан-Диего қалалық пойызын қалдырды. Жаңа Зеландия үкіметі 1968 жылдың 19 қарашасында барлық ұйықтайтын вагондардан тұратын пойызға тендер жариялауға келісім берді. Пойызға тапсырыс 1969 жылдың ортасында Hitachi және Nippon Sharyo компанияларына берілді. «Silver Star» вагондары NZR жолаушылар вагондарының дәстүрлі қызыл түсі емес, боялмаған тот баспайтын болаттан жасалғандықтан Жаңа Зеландияда ерекше көзге түсті. Пойызды жоспарлау кезінде ұйықтайтын вагондар NZR жолаушылар пойыздарының жаңа стандарты ретінде алты вагоннан және бір платформадан тұратын, әрқайсысы 30 тоннадан (барлығы 210 тонна) салмақ көтеретін және DA класты локомотивтерімен тартылатын болып көрінетін. «Silver Star» вагондары және 1970 жылдары теміржол вагондарын ауыстыру үшін жобаланған, бірақ ешқашан құрылмаған отыратын вагондар ауыр вагондар болып саналды, олардың салмағы 38 тоннаға жетеді, бұл 1958 жылы Джон Блэк ұсынған 25 тонналық, 55 футтық тот баспайтын болаттан жасалған вагондардан өте алшақ болды. Бұл стандарт Квинсленд теміржолында көптеген пойыздар үшін, соның ішінде флагмандық «Sunlander» пойызы үшін де қолданылды, ұйықтайтын вагондар үшін 9 фут 9 дюймдік жүктеме өлшемімен. Нәтижесінде, әдеттегі «Silver Star» вагондары 410 тонна салмаққа ие болып, жанар майды көп пайдалануына себеп болды және 1973-1976 жылдар аралығында NZR-дің жаңа пойыздарға қатысты бизнес-жоспарына қарсы болды, сондай-ақ 1973 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін жанар май бағасының күрт өсуіне де әсер етті. NZR-дің талабы 1972 жылы пайда болған DX класты локомотивтер ауыр вагондарды, сондай-ақ NIMT-дегі экспресс жүк пойыздарын тартуы керек еді. Бұл NIMT және «Silver Star» пойызының балама маршруты – Стратфорд-Окахура желісінде кеңейтілген вагондарды қабылдау үшін үлкен құрылыс жұмыстарын қажет етті.
Қызметте
Silver Star қызметі Жаңа Зеландияда жаңа мүмкіндіктер ашты, кемеден алынған (аралдар аралық теміржол паром қызметінен) стюардтарды қамтамасыз етіп, олар тамақтану уақытында қызмет көрсететін қызметкерлердің толық құрамын құрады. Пойызда тамақпен қамтамасыз ету, әсіресе Deutsche Bahn және British Rail тәжірибесі жан-жақты зерттелді. Паром қызметкерлерінің жоғары жалақы талаптары мен басқа да еңбек талаптары осы қызметтің сәтсіз аяқталуына себеп болды. Бұл өнім он жылға кешікті. National Airways Corporation Boeing 737 ұшағымен Окленд пен Веллингтон арасындағы сапар бір сағаттан сәл асатын, ал Silver Star керісінше, шамамен 12 сағат 30 минутқа созылды, нәтижесінде бизнес клиенттерін жоғалтты. Кёрк лейбористік үкіметінің теміржол бағалары мен тарифтерін қатаң бақылауда ұстауы, 1971 жылдың соңынан 1976 жылдың басына дейін Веллингтоннан Оклендке бағаны 18 доллар деңгейінде ұстап тұрды, бұл 1974-75 және 1975-76 жылдары пойызға сұраныстың артуына әкелді. 1970 жылдардың соңында, көптеген бағыттарда түнгі жолаушылар саны шамамен 65-ке жететін, жылдың көп бөлігінде вагондардың жартысы ғана пайдаланылатын, тек кейбір әуе компанияларының ереуілі кезінде толық жүктелді.
Қайтарып алу
1979 жылғы наурыз айында NZR бас директоры Тревор Хейвард өзінің "Өзгеріс уақыты келді" атты кітапшасында Silver Star пойезінің әрбір жолаушысына берілетін орташа субсидия 20 долларға жететінін, бұл сол кезде үлкен сома екенін атап өтті. Аталған қызмет көп ұзамай, 1979 жылғы 10 маусымда тоқтатылды.
Жылжымалы құрам және қозғалтқыш қуат
31 вагондарды Hitachi және Nippon Sharyo өндірді және аптасына алты түн қызмет көрсету үшін дизельді-электрлік локомотивтермен (бастапқыда екі DA класты, кейін бір DX класты) сүйретілді. Барлық жолаушылар ұйықтайтын вагондарда орналастырылды, олардың 12-сі "Твинетт" (8 екі орындық кабина, әр кабинаға жеке ванна бөлмесі/душ) және 12-сі "Roomette" вагондары (16 бір орындық кабина, дәретхана және раковинасы бар) болды. Жолаушылар түнде кешкі ас, таңғы ас және басқа да сусындарды, соның ішінде алкогольдік сусындар мен сувенирлерді буфет вагонынан сатып ала алатын, онда 42 ниша тәрізді үстелдері бар үш вагон болды. Төрт қуат беру және жүк вагондары автопаркті толықтырды. Вагондардың ұзындығы, ені және биіктігі белгілі бір шамада болды.
Боги
Барлық 31 вагонда жаңа үлгідегі доңғалақ жинағы қолданылды, NZR жүйесінде X28250 деп белгіленді. Бұл доңғалақ жинағы инерциялық демпферлер және жақсырақ серіппелер арқасында жоғары сапалы қозғалысқа мүмкіндік берді және Kinki Sharyo компаниясы жасаған, NZR жүйесінде X27250 деп белгіленген доңғалақ жинағына ұқсас болды, олар Kinki компаниясының бу және пошта вагондарына орнатылған. Төрт жылдан кейін Northerner пойыздары үшін арнайы жасалған және одан кейін екі-алты жыл ішінде FM класты күзетші вагондарына орнатылған, X28280 класына жатқызылған доңғалақ жинағы Silver Star доңғалақ жинағының үлгісімен жасалған.
Ауыстыру
Жаңа Зеландия темір жолдары сол кезде тағы бір түнгі пойыз қызметін (Түнгі экспресс) іске қосты, ол Silver Star-ға қарағанда екі еседен астам станцияларда тоқтады. Silver Star-дың жылжымалы құрамдары едәуір ескі болды және оның бортында буфет қызметі болмады. Бірақ ол арзан бағамен және үш сыныпты жатақ вагондарымен қамтамасыз етілді. 1975 жылы осы пойызды жаңартып, Солтүстік экспресіне айналдыру арқылы көптеген жолаушылар үлкен тіреліп отыратын орынға бағасы 33%-ға төмен, ал душы мен дәретханасы жоқ екі орындық ұйықтайтын кабинаға 15%-ға төмен төлеуге мүмкіндік алды, бұл Silver Star кабинасынан арзан болды. Темір жол департаменті Солтүстік экспресі мен Silver Star пойыздарын 50% орындық және 50% ұйықтайтын вагондардан тұратын жаңартылған нұсқамен алмастыруды жоспарлады. Бұл жоспарға Солтүстік экспресі паркінен Веллингтон-Нейпир-Эндевор қызметіне сегіз 30 орындық вагонды қайта орналастыру, ал үш 32 орындық және үш 36 орындық Эндевор вагондарын Крайстчерч-Пиктон бағытына ауыстыру кірді. Алайда, Silver Star паркі қызметтен алынғаннан кейін және вагондардың ішінде көк асбест изоляциясы табылғаннан кейін бұл жоспарлар іске аспады. Кәсіби одақ жұмысшылары қауіпті материалмен жұмыс істеуден бас тартты, ал вагондар олардың болашағы талқыланғанда он жылдан астам уақыт бойы қосымша жолдарда тоқтап тұрды. 1982 жылы темір жол министрі Джордж Гейр вагондарды асбесттен тазарту және жаңартуға 7 миллион доллар жұмсауға, сондай-ақ темір жолдың зиянына және басқа жаңа темір жол жабдықтарына деген сұранысқа тап болды. Сондықтан ол Бостондық кеңесшілер фирмасы Booz Allen & Hamilton-ға NZR-ді қайта қарауды және темір жол жолаушыларына қызмет көрсетудің ең экономикалық жолдарын анықтауды тапсырды. Көлік министрлігі жаңартылған Silver Star Солтүстік экспресінен 60%-ға артық жолаушы тасымалдайды және пайдалы болады деген NZR-дің бағалауын қабылдаудан бас тартты. Темір жолдар жаңартылған Silver Star вагондарының тиімді пайдалануын NIMT бағытындағы түнгі және күндізгі қызметтерде пайдалану арқылы жеткізуге болатынын ұсынды, бұл Silver Fern вагондарын басқа бағыттарға қайта орналастыруға мүмкіндік береді. 1985 жылы темір жол министрі Ричард Преббл шешімді кейінге қалдырды және көк асбестті алып тастау мен пойызды қайта құрудың күтілетін құны 20 миллион долларға жеткен соң, Booz Allen есебіне сәйкес, конверсияны тоқтатты. Бұл есепте қазіргі заманғы вагондар пойыздары локомотивтермен тасымалданатын пойыздарға қарағанда әлдеқайда тиімді екені көрсетілді. 1986 жылы NZR бас директоры Silver Star-ды тек орындық вагондарға айналдыруды Солтүстік экспресі немесе Эндевор пойыздарын жаңартудың экономикалық емес жолы деп есептеді. 1987 жылдың желтоқсан айында Silver Star вагондары Веллингтоннан Оклендке тасымалданды, онда Pacific Trailways жеке туристік фирмасы олардың 27-сін Солтүстік және Оңтүстік аралдарды аралап саяхаттайтын сәнді туристік пойызға айналдыруды жоспарлады. Бірақ ештеңе іске аспады және барлық вагондар Оклендте тағы екі жыл бойы тоқтап тұрды. 1990 жылы 31 вагонды британдық сәнді саяхат компаниясы Orient Express Trains & Cruises (Orient Express Hotels еншілес компаниясы) сатып алды және оларды Таиланд пен Малайзия темір жолдары үшін Жаңа Зеландияның 1067 калибрінен 1000 калибріне ауыстыру үшін Темзадағы (Жаңа Зеландия) A & G Price компаниясына жеткізді. 24 вагон (19 ұйықтайтын, үш буфеттік және екі электрлік вагон) Сингапурға жіберілді, онда жаңа иелері Сингапурдың Кеппел-роуд теміржол алаңындағы KTMB жерінде жаңадан салынған техникалық қызмет көрсету депосында кең ауқымды ішкі қайта құру, жабдықтау, сыртқы бояу және таңбалау жұмыстарын жүргізді. 25-ші вагон да Сингапурға жіберілді және бірнеше жыл бойы жөндеусіз сақталды, бірақ E&O инженерлік шеберханасын Сингапурдан Джохорға көшірген кезде жойылды. Содан бері жаңартылған пойыз Сингапурдан (қазіргі Уудлендс кедендік терминалы аралдың солтүстік жағалауында) Бангкокқа дейін Eastern & Oriental Express атымен 5 жұлдызды сәнді круиздік пойыз қызметін жүргізіп келеді. Алты вагон (қазіргі уақытта Orient Express компаниясына тиесілі) Темзадағы A & G Price компаниясында қалды: екі Twinette, екі Roomette және екі электрлік вагон. Олардың ішкі бөлмелері алынып тасталды, асбест алынып тасталды, енді шассиде болмады және 2012 жылдың желтоқсанынан 2016 жылға дейін сатылымға шығарылды. Олардың барлығы жеке сатып алушыларға сатылды.
The Railways then suggested that higher utilisation of the rebuilt Silver Star carriages would be achieved by using them on both night and day services on the NIMT allowing Silver Fern railcars, to be redeployed on other routes. In 1985 Minister of Railways, Richard Prebble delayed a decision, and—with the full expected cost of removing the blue asbestos and reconstructing the train having reached $20million—cancelled the conversion in line with the Booz Allen Report, which found modern railcar train sets vastly more economical than small locomotive hauled trains. By 1986, the NZR general manager considered the conversion of the Silver Star into a seating only train as an uneconomical way of renewing the Northerner or Endeavour trains. In December 1987, the Silver Star carriages were hauled from Wellington to Auckland, where private tourist firm Pacific Trailways intended to convert 27 of them into a luxury tourist train that would travel around both the North and South Islands for NZ$1,000 per passenger. Nothing eventuated and all the carriages languished in Auckland for two more years. In 1990, the 31 car fleet was purchased by the British luxury travel company, Orient Express Trains & Cruises (an off shoot of Orient Express Hotels) and taken to A & G Price, of Thames (New Zealand), for regauging from New Zealand's 1067 gauge to 1000 gauge for Thai and Malaysian railway lines. 24 carriages (19 sleepers, three buffet carriages and two power vans) went to Singapore where an extensive internal rebuild and fit out, as well as exterior painting and badging, was undertaken by the new owners at their (then) newly constructed maintenance depot on KTMB land in Singapore's Keppel Road rail yards. A 25th car also went to Singapore, and was stored unrefurbished for some years, but was scrapped when E&O moved its engineering workshop from Singapore to Johor. Since then the refurbished consist has operated a regular 5 star luxury cruise train service between Singapore (now the Woodlands customs terminal on the island's northern coast) and Bangkok as the Eastern & Oriental Express. Six carriages subsequently remained (still owned by Orient Express) at A & G Price in Thames; two Twinettes, two Roomettes, and two power vans. They had had their interiors stripped, asbestos removed, and were no longer on bogies, and put up for sale from December 2012 until 2016. All six were sold to individual buyers.