Кіріспе

Centaurea montana, көпжылдық жүгері гүлі, тау жүгері гүлі, ерлі-әйелді түйме гүлі, таулық қоңыржелек немесе таулық көк гүл – Астра тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктердің түрі, Еуропаға эндемик. Бұл түр Еуропаның оңтүстік тауларында кең таралған, бірақ солтүстігінде сирек кездеседі. Ол бақшалардан оңай қашып, Британ аралдарында, Скандинавияда және Солтүстік Америкада таралып кеткен. Бұл өсімдік Канаданың Британ Колумбиясында жаулап алушы түрге айналды. Centaurea montana негізгі топырақтағы жоғарғы тау және альпілік аймақтардағы шабындықтарда және сирек орманды жерлерде өседі. Оның биіктігі дейін жетеді және негізінен мамырдан тамызға дейін гүлдейді. Centaurea montana аймақтағы басқа Centaurea түрлерінен әдетте толық жапырақтарымен және сыртқы гүлдерінің көк-қызғылт түсімен ерекшеленеді. Оны жүгері гүлінен, Centaurea cyanus, бір (кейде үшке дейін) гүлшоғырымен және көпжылдық екендігімен ажыратуға болады, ал жүгері гүлі көптеген гүлшоғырлары бар және бір жылдық. Жақын туысы C. triumfettii тар қанатты сабақтарымен, тар жапырақтарымен және тасты жерлерде өсуімен ерекшеленеді.

Таксономия

Латын тіліндегі montana деген есім тауларды немесе таулардан тегін білдіреді.

Қиыршық тас

Centaurea montana бау-бақшаларда өседі, ең жақсысы күнге толы жерлерде өседі. Аз көлеңкеге төзімді. Өсімдік мәңгі жасыл болғандықтан, қыс және көктемнің басында, жапырақтары түскен ағаштар мен бұталардың жапырақтары болмағанда, жарықты пайдалана алады. Жапырақты көлеңкеге, мәңгі жасыл көлеңкеге қарағанда жақсы төзімді және жапырақты өсімдіктер жалаңаш болған кезде гүлдеуге дайындалады. Сондықтан, жапырақты көлеңкеде де жақсы гүлдей алады. Егер өсімдік қазылып алынса, топырақта қалған кішкентай тамыр бөліктерінен жаңа өсімдік қайтадан өсе алады. Centaurea montana жеңіл құмды топырақтан бастап, ауыр сазды топыраққа дейін жақсы өседі. Өсімдік қышқыл, бейтарап немесе күшті сілтілі топырақтарда да жақсы өседі. Құрғақшылыққа төзімді, бірақ су батқан жағдайларға төзе алмайды. Корольдік бау-бақша қоғамы оны тозаңдаушыларды тартуға қолайлы өсімдік деп санайды және оны коммерциялық жеткізушілерден кеңінен алуға болады. Бұл өсімдік жеуге жарамайды, бірақ Орталық Еуропада емдік өсімдік ретінде қарастырылады.