Кіріспе

Билет ақысын алу түрі Лондон метрополитені және Лондонның Доклендс жеңіл темір жолы (DLR) метро жүйелері қағаз және электрондық смарт-карта билеттерін пайдаланады. TOC

Тарифтік аймақтар

Лондон метрополитені мен Доклендс жеңіл темір жолы бағаларды есептеу үшін Transport for London Travelcard аймақтарын пайдаланады, соның ішінде тек метродағы бағалар да осыған жатады. Travelcard Zone 1 – ең орталық аймақ, көбінесе Лондон вокзалдары мен Circle желісімен шектелген аумақты қамтиды, ал Travelcard Zone 6 – Ұлы Лондон шекарасындағы ең шеткі аймақ. Оған Лондон Хитроу әуежайы да кіреді. Ұлы Лондонның барлық аумағы 1-ден 6-ға дейінгі аймақтармен қамтылған. 1-аймақты қамтитын билеттер, әдетте, тек сыртқы аймақтарды қамтитын билеттерге қарағанда қымбат. Ең танымал бағыттар мен көшіру станцияларының көпшілігі 1-аймақта орналасқан, яғни шамамен бірдей қашықтыққа сапарлардың бағасы да шамамен бірдей болады. Желінің солтүстік-шығысындағы бірнеше станциялар, Орталық желінде, Ұлы Лондоннан тыс (Эппинг Форест ауданында) 4, 5 және 6-аймақтарда орналасқан. Желінің солтүстік-батысында, Метрополитен желісінде 7, 8 және 9 (бұрынғы A – D) аймақтары Ұлы Лондоннан тыс жердегі станцияларды, соның ішінде Букингемширдегі Амершам мен Чешамды қамтиды. Төмен нөмірленген аймақтардан өзгеше, қосымша 7-9 аймақтары астананы айналап қоршамайды. Кейбір станциялар екі тікелей жатқан аймақта орналасқан: мысалы, Воксхолл 1 және 2-аймақтарда орналасқан. Шығыс Лондондағы он станция, олардың көпшілігі Ньюхэм ауданында, 2 және 3-аймақтарда орналасқан: Abbey Rd, Bromley by Bow, Canning Town, East India, Pudding Mill Lane, Star Lane, Stratford, Stratford High Street, Stratford International және West Ham. Бұл радиалды бағыттағы екі станцияның (West Ham және Bromley by Bow; Stratford және Pudding Mill Lane; Canning Town және East India) бірнеше аймақта орналасуына себеп болады. Екі аймақтық станцияға келген жолаушы, іс жүзінде, бір аймақты «үнемдеп», мүмкін, арзан бағамен сапар шегуі мүмкін. Мысалы, 2-аймақтың кез келген станциясынан West Ham-ға бару – бір аймақтық сапар, ал 3-аймақтың кез келген станциясынан да солай.

Билет автоматтары

1997 жылдың сәуір айына дейін Ұлыбританияда Westinghouse Cubic Ltd деп аталған американдық көлік жүйелері компаниясы Cubic Transportation Systems 1987 жылдан бері Лондон метрополитенінің барлық билет автоматтарының өндірушісі болып табылады. Билеттер түрлі өзін-өзі қызмет көрсету автоматтары арқылы сатылады; Лондон метрополитені 2015-2016 жылдары барлық станцияларындағы билет кассаларын жапты. 1987 жылдан бері орнатылған жүйе "UTS" (Underground Ticketing System – Жер асты билет жүйесі) деп аталады, бірақ бұл жүйе соңғы кезде, әсіресе 1998 жылдан бастап Prestige жобасы аясында, Oyster смарт-карталары енгізілгеннен кейін жаңартылып, кеңейтілді.

Бір жолғы билеттер

Бір жолғы қағаз билеттердің тарифтік жүйесі 2006 жылдың қаңтарында қарапайымдастырылды. Бір жолғы қағаз билеттердің бағасы пайдаланушыларды Travelcard немесе Oyster картасымен алдын ала төлеуге ынталандыру үшін әдейі жоғары белгіленді, себебі олар қағаз билеттерге қарағанда айтарлықтай төмен (бір сапарға дейін 2,50 фунт стерлингке дейін). Қайта билеттер бір жолғы билет бағасынан екі есе қымбат сатылады. Travelcard көбінесе қайта билеттен арзан, және егер ол қайта билеттен арзан болса, билет автоматтары мен билет кассаларының қызметкерлері автоматты түрде ұсынады.

Остер картасы

2003 жылы Лондон көлігі Oyster картасын іске қосты. Бұл жақындық картасы, автобустарда, трамвайларда және метрода жолаушыға билет оқығышқа салымай, автоматты кіру және шығу қақпаларында орналасқан сары оқырманға картаны тигізуге мүмкіндік береді. Карта билеттерінен айырмашылығы, Oyster картасы бір рет пайдаланылмайды, және оған «қолма-қол ақы төлеу» балансы немесе Travelcard карталарын компьютерлік билет автоматтарында және билет кассаларында қосуға болады. Егер «қолма-қол ақы төлеу» әдісі қолданылса, әр сапардың құны сақталған баланстан шегеріледі. 2005 жылдың қазанынан бастап Лондон метросы немесе тікелей Лондон көлігі шығарған апталық, айлық және жылдық Travelcard карталары тек Oyster карталарында ғана қолжетімді. Қазіргі тарифтік жүйе Oyster карталарын пайдалануға ынталандыру үшін жасалған. Күнделікті Travelcard карталары Oyster жүйесінде қолжетімді емес, бірақ «Шегілеу» деп аталатын жүйе әрбір пайдалану күні Travelcard картасының бағасынан артық сома шегерілмейтінін қамтамасыз етеді. 2010 жылдың қаңтарына дейін Oyster картасының шегі Travelcard картасынан 50 пенс арзан болды, бірақ қазір екі картаның да шегі бірдей. Баланс төмендеген кезде, кредит немесе дебеттік картадан қаражат автоматты түрде қосылады, бұл «автоматты толықтыру» деп аталады. Билеттерді және «қолма-қол ақы төлеу» балансын веб-сайт немесе телефон арқылы сатып алуға болады. Oyster картасы жүйесі көптеген жолаушылар үшін стансада билет сатып алу қажеттілігін жою мақсатында жасалған. Технологияны енгізуден кейін Лондон метросы билет кассаларындағы қызметкерлердің санын қысқартты.

Байланыссыз

Контактсіз Visa, Maestro, MasterCard және American Express дебеттік және кредиттік банк карталары, сондай-ақ Apple Pay және Android Pay қолданатын контактсіз смартфондар мен смарт-сағаттар Лондон метрополитенінде, Лондон жерүсті теміржолында, Доклендс жеңіл теміржолында, Ұлттық теміржолдың көп бөлігінде, Лондон трамвай желісінде және автобус қызметтерінде қабылданады. Жүйенің жұмыс істеуі Oyster смарт-картасымен толықтай сәйкес: клиенттер карталарын жол жүрудің басында және соңында дұрыс жол ақысын төлеуді қамтамасыз ету үшін растау құрылғыларына (кіру/шығу қақпалары, жолаушыларды тексеру құрылғылары) тигізуі керек. Контактсіз төлем карталарымен тек ересектерге арналған, жеңілдіксіз, «Жол жүру кезінде төле» тарифтері қолжетімді. Саяхат карталарын, Oyster-тегідей, контактсіз төлем картасына жүктеу мүмкін емес. Oyster-дегі «Жол жүру кезінде төле» (қартадағы сақталған сома жолаушы стансаға кіргенде/шыққанда немесе автобусқа отырғанда түзетіледі) екенімен салыстырғанда, контактсіз төлем карталарымен жасалған транзакциялар орталық өңдеу жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Бір күн ішіндегі барлық саяхат құны түнгі уақытта есептеледі, яғни клиент өзінің кредиттік картасында немесе банктік шотта саяхаттаған әрбір күні үшін бір транзакцияны көреді. Күнделікті жол ақысы тікелей клиенттің дебеттік немесе кредиттік картасынан төленеді, қосымша «толықтыру» қажет емес. Oyster сияқты, Contactless күнделікті шектеуді қолданады, осылайша клиент күнделікті саяхат картасы бағасынан артық төлемейді. Oyster-ден айырмашылығы, Contactless «Дүйсенбі-жексенбі шектеуін» де ұсынады, бұл жағдайда ең тиімді бағаны қамтамасыз ету үшін өнімдердің комбинациясы таңдалады (жеке тарифтер, қосымша тарифтер, күнделікті және апталық саяхат карталары). Клиент саяхат жоспарларын алдын ала білуі міндетті емес. Дүйсенбі-жексенбі шектеуі, Oyster 7 күндік саяхат картасынан өзгеше, оны аптаның кез келген күні сатып алуға болады, ал дүйсенбі-жексенбі шектеуі дүйсенбі күні саяхат басталар кезде күшін жояды. Қосымша ақпарат Transport for London веб-сайтынан алуға болады.

Жазалық тарифтер мен тарифтерді төлеуден жалтару

Станцияларда автоматты және қызметкерлер бар жол төлеу қақпаларынан өзге, метрода төлемді растау жүйесі де қолданылады. Желіде кейде, көбінесе жол төлеу қақпаларында тұратын, ал сирек жағдайларда қолмен ұсталатын Oyster карталарын оқу құралдарымен жабдықталған азаматтық киімдегі инспекторлар патрульдік тексеру жүргізеді. Білеті жоқ немесе сапарының барлық бөлігіне жарамды билеті жоқ жолаушылар 80 фунт айып төлеуге міндетті болуы немесе жол төлеуден жалтарғаны үшін қудалануға тап болуы мүмкін. Oyster алдын ала төлемі бар, сапарының басында "тігізбеген" (touch in) жолаушылар да жарамсыз билетпен саяхат еткені деп есептеледі және ұсталған жағдайда айып төлейді; әйтпесе, олар баратын станцияда ең жоғары жол ақысын төлейді. Станцияларда жиі жолаушыларға қажет болмай қалған күндік жол карталарын қайта сатуға тырысатын адамдарды көруге болады. Transport for London мұны қатаң түрде тыйымдайды, ресми түрде жол карталарының "көшірілмейтінін" және қайта сатылған жағдайда жарамсыз екенін мәлімдейді. Метро қызметкерлері мен инспекторлары қайта сатылғаны белгілі билеттерді тәркілеуге және мұндай билетті пайдаланған жолаушыдан айып төлеуді талап етуге құқылы, бірақ бұл практикада сирек кездеседі, себебі билеттің қайта сатылғанын дәлелдеу қиын және көп уақытты алатын процеске айналуы мүмкін. Бірнеше адамның бір жол картасын пайдалануын азайту мақсатында 2002 жылы Брикстон станциясында тәжірибе жүргізілді. Станциядан шығар кезде жолаушылар енді қажет емес жол карталарын салуға арналған қорап қойылды, ал әрбір билет үшін Лондон метросы жергілікті қайырымдылық ұйымдарына, үйсіздерге көмектесетін ұйымдарға шағын көмек көрсетті.

Билет автоматтары

Лондон метросының барлық станцияларындағы билет автоматтары келесі 17 тілді қолдайды: ағылшын, испан, француз, неміс, итальян, жапон, араб, бенгал, қытай, грек, гуджарати, хинди, поляк, пәнджәби, тамил, түрік және урду. 2009 жылға дейін кейбір билет автоматтары көп тілді болды; олар алты тілді қолдайтын, ағылшын, испан, француз, неміс, итальян және жапон тілдері бар машиналар еді. Жаңа тілдер Лондон метросының инвестициялық бағдарламасының аясында қосылды.