Луиджи Пиранделлоның тұңғыш романы "L'Esclusa" (Шетте қалған әйел) – 1901 ж. жарияланған, психологиялық проза, еркіндік пен таңдау иллюзиясы туралы.'Esclusa
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
L'Esclusa (сөзбе-сөз "сыртқа ығыстырылған әйел", бірақ көбінесе "Шетте қалған" деп аударылады) – Луиджи Пиранделлоның алғашқы романы. 1893 жылы «Марта Аяла» деген атпен жазылған, ол алғаш рет 1901 жылдың 29 маусымынан 16 тамызына дейін Рим газеті «La Tribuna» газетінде «L'Esclusa» деген атаумен эпизодтар түрінде жарияланды. Соңында, 1908 жылы Миланда Fratelli Treves баспасында жеке кітап ретінде қайта басылды. Осы басылымда Луиджи Капуанаға арналған хат та жарияланды, онда автор романның «юмористикалық негізі» газетте жарияланған нұсқасын оқығандардың назарынан тыс қалуы мүмкін деген алаңдаушылығын білдірді. Ол сондай-ақ «кейіпкерлер ерікті әрекет ететін толыққанды сезімде болса да, кез келген ерік жойылған» екенін атап өтті. Ол «табиғат, ешқандай анық тәртіпсіздікке ұшырамай, қарама-қайшылықтарға толы, көбінесе өнер туындысынан тым алыс» екенін қосты, ол шындықты дерлік кездейсоқ түрде үйлестіріп, рационалдайды. Бұл романды құрайтын реализмнен мүлдем өзгеше көрінетін керемет тұжырымдар еді. Бірақ бұл оның повестік реализммен жасаған соңғы тәжірибелерінің бірі (кем дегенде роман түрінде) болды және онда ол осы жанрдың айқын шектеулерін және жеткіліксіздігін көрсетуге қол жеткізді.
L'Esclusa (literally, "the excluded woman," but most often translated as The Outcast) was Luigi Pirandello's first novel. Written in 1893 with the title Marta Ajala, it was originally published in episodes in the Roman newspaper La Tribuna from June 29 to August 16, 1901, with the definitive title L'Esclusa. It was finally republished in single volume in 1908 in Milan by the Fratelli Treves. In this edition, a letter dedicated to Luigi Capuana was also published in which the author expressed his concerns that the "humoristic foundation" of the novel might have escaped those who had read the newspaper version. He also points out that "every will is excluded, even though the characters are left with the full illusion that they are acting voluntarily." He added that "nature, without any apparent order, bristling with contradictions is often extremely remote from the work of art " which almost always arbitrarily harmonizes and rationalizes reality. These were striking assertions which seemed decidedly remote from the realism that actually dominates the novel. But this would be his one of his final experiments with narrative realism (at least in the novel form) and, in it, he succeeds in demonstrating the genre's obvious limitations and insufficiency.
Сюжет
Бұл оқиға Сицилиядағы шағын ауылда орын алады. Басты кейіпкер Марта Аяла өзін өмір сүріп жатқан қоғамнан "сыртқа тасталған" сезінеді, себебі ол өзіне бұрын тағайындалған мәртебе мен жағдайын толығымен жоғалтты: ол ешқашан өз рөлінде жайлы сезінбеген, бірақ қоғамда құрметке ие болған мойынсұнғыш және көңілсіз үй шаруасының орны. Ол осы рөлді жоғалтқанына өкілдік етпейді, бірақ оның кенеттен және күшті жоғалуы оны драмалық жағдайға түсірді: күйеуі оны үйден қуды, ол сүйіскен әйелден келген хатты оқып жатқанда оны тоқсыратып жіберді, бірақ ол оның ұсыныстарын әрқашан қабылдамаған. Ашуға берілген күйеуінің асығыс шешімі; Мартаның әкесі, қызының кінәсіз екенін білгенімен, еркектердің рухани ынтымағына деген жаңылыс сезімінен күйеуінің шешімін толығымен қолдайды және ұяттан қайтыс болады; дәстүрлі сенімдерге сәйкес болу үшін, оған мойынсұнуға және бағынуға кеңес беруге әрдайым дайын болған анасы мен қарындасының мойынсұнғыш азаптары; ауыл тұрғындарының жаман ниеттілігі, олардың терезелерінен өтетін діни шеруді пайдаланып, оны ашық мазақтап, есімдерін айқайлайды – бұл ауылдың жабық ойлауын көрсететін реализм стилінде егжей-тегжейлі сипатталған картинаның элементтері. Бірақ Мартаның реакциясы натуралистік романның типтік кейіпкерлеріне қарағанда тек жартылай ғана ұқсас. Ол Грегорио Альвиньянидің хаттарына шағын буржуазиялық қанағаттандығымен басталатын және ақырында моральдық және экономикалық кек алу үшін бүкіл қоғамға қарсы табанды күреске айналатын әлдеқайда күрделі психологияны ашады, ол соңында оған жетеді, бірақ қуанышсыз. Тағдырдың қатыгез ойыны повествоның объективтілігінен басым, күтпеген логикамен, өздерінің жасырын мағынасын ашатын кездейсоқтықтар сериясында көрінеді. Әкесі Мартаның құрсағындағы баласы дүниеге келгенге дейін қайтыс болады, бұл өткенге наразылық пен ажырасуды білдіреді. Осы уақытта ауыл көшелерінде халық Альвиньянидің сайлаудағы жеңісін тойлап жатыр, бұл Мартаның ақыр соңында кешірімі мен кек алуының алдын ала белгісі. Ақырғы сахнада жағдайдың ерекшелігі айқын көрінеді: Мартаның күйеуі оны үйден қуғаннан, азап шектіргеннен және өз ұлының тууына қауіп төндіргеннен кейін, ол оны қайтарып алады, бірақ ол шын мәнінде оған жалған айып тағылған күнәға кінәлі болып, сүйіктісінің баласын күтеді. Альвиньяниге өзін беру арқылы ол қоғам оған таңған оның сүйіктісінің рөліне бейімделеді. Бірақ оның санасы ешқашан пассивті бағыну емес, тіпті оның түк те емес күшпен билік ететін жағдайларға қарсы тынымсыз күресі бекер болып шықса да. Соңында, оны жеңілтетін қоғам емес, өмірдің өзі, ол ешқандай жетістікке жетуге болмайтын азапты әкеледі. Шындығында, автордың романның екінші бөлігінің басында «l'esclusa» сөзін қолданғаны маңызды, онда көктемнің атмосферасында Марта қайта тірілудің алдында тұрған сияқты. Оның барлық адамдарға қарсы және отставкаға қарсы табанды күресі оған анасы мен қарындасын шексіз кедейліктен құтқаруға мүмкіндік берген армандалған оқытушылық лауазымға ие болуға мүмкіндік берді. Бірақ ол екі әйелдің бақыты, ол жасырын мақтанады, оның рухани оқшаулануын және өзін қоғамға қайта кіріктіре алмайтынын мойындауға мәжбүр етеді. «Ол жалғыз шеттетілген, ол ешқашан өз орнын таба алмайды».
The story itself is set in a small village in Sicily. The protagonist Marta Ajala feels "excluded" from the society in which she lives because of having catastrophically lost the position and status that she had been assigned in the order of things: the position of a submissive and bored housewife who never quite felt at ease in her role, but who had achieved respect in society because of it. It is a role that she does not regret losing but whose sudden and violent loss has thrown her into a dramatic situation: she has been kicked out of her home by her husband, who caught her by surprise in the act of reading a letter from someone who has been courting her but whose advances she has always rejected. The precipitous decision of the husband overwhelmed with rage; the attitude of Marta's father who, even while knowing that his daughter is innocent, totally supports her husband's decision out of a misbegotten sense of masculine spiritual solidarity and ends up dying of shame; the submissive suffering of the mother and sister, constantly ready, in order to conform to traditional convictions, to counsel her surrender and obedience; the choral malevolence of the villagers, taking advantage of a religious procession that is passing by under their windows to publicly jeer and shout names at her, are the elements of a minutely described painting, in the manner of realism, which illustrates the closed mentality of the village. But Marta's reaction is only partly similar to that of the typical characters of the naturalistic novel. She reveals a much more complex psychology which begins with a petit bourgeoisie self satisfaction for the letters of Gregorio Alvignani and gradually develops into an obstinate struggle against all of society for a moral and economic revenge which she will finally end up obtaining, but joylessly. The cruel game of chance prevails over the objectivity of the narrative, according to an unexpected logic, expressed in a series of coincidences that betray their own hidden meaning. The father dies at the same time that Marta's baby, which she had been carrying in her womb with so much repulsion, is born, as if to signify a repudiation and detachment from the past. Meanwhile, in the streets of the village, the people are celebrating the victory of Alvignani in the elections, a premonitory sign of Marta's eventual redemption and revenge. The singularity of circumstances bursts wide open in the final scene: Marta's husband, after kicking her out of her home, making her suffer, and compromising the birth of his own son, now takes her back when she has actually become guilty of the sin of which she was falsely accused and is carrying her lover's baby in her womb. In giving herself to Alvignani, who helped her in dealing with the injustices of the scholastic authorities, she seems to adapt herself to the role of his lover, which has been imposed on her by society. But her state of mind is never one of passive surrender, even if her restless struggle against circumstances dominated by an unfathomable force will turn out to be in vain. In the end, what defeats her is not the society by which she is rehabilitated but life itself, which brings with it a suffering that no success can cancel. It is significant, in fact, that the author uses the word l'esclusa precisely at the opening of the second part of the novel, where, in an atmosphere redolent of spring, Marta seems to be on the verge of resurrection. Her tenacious struggle against everyone and against resignation has allowed her to obtain the much desired teaching position that has permitted her to rescue her mother and sister from extreme poverty. But the happiness of these two women, of which she is secretly proud, is what forces her to recognize her own spiritual isolation and her inability to reinsert herself into society. "She alone was the excluded one, she alone would never again find her place."
Ағылшын тіліндегі аудармалары
"L'esclusa" ағылшын тіліне екі рет аударылған. Алғашқы ағылшын тіліндегі басылымы "The Outcast" деп аталып, Лео Онгли аударған және 1925 жылы Э. П. Даттон & Компания баспасында жарық көрген. Романның жаңа ағылшын нұсқасы, Брэдфорд А. Масони аударған, "The Outcast" деп аталады және Рутгерс университетінің баспасынан (2023 жылдың көктемінде) шығуы күтілуде.
L'esclusa has been translated twice into English. The first English edition, titled The Outcast, was translated by Leo Ongley and published by E. P. Dutton & Company in 1925. A new English version of the novel, translated by Bradford A. Masoni and also titled The Outcast, is forthcoming from Rutgers University Press (Spring 2023).
Романшы ретінде Пиранделло туралы шығармалары
М. Аликата. Пиранделлоның романдары. Primato. Рим. 1941 жыл. А. Яннер. Пиранделло повестеші. Rassegna Nazionale. Рим. 1932 жыл. Л. Кремонте. Пиранделло повестеші. La Nuova Italia. Флоренция. 1935 жыл. У. Апполонио. Луиджи Пиранделло, XX ғасырдағы Италия романшылары мен повестешілері. 1 том. Рим. Stanze del Libro. 1936 жыл. Г. Петронио. Пиранделло повестеші және реализм дағдарысы. Лукка. Edizione Lucentia. 1950 жыл. И. Панкраци. Луиджи Пиранделло баяндаушы, Scrittore di Oggi, III. Laterza. Бари. 1950 жыл. Брэдфорд А. Мейсони. Пиранделло протомодернист: "L'esclusa" туындысын жаңаша оқу. Peter Lang. Оксфорд. 2019 жыл.
M. Alicata. I Romanzi di Pirandello. Primato. Rome. 1941. A. Janner. Pirandello novelliere. Rassegna Nazionale. Rome. 1932. L. Cremonte. Pirandello novelliere. La Nuova Italia. Florence. 1935. U. Appolonio. Luigi Pirandello, in Romanzieri e novellieri d'Italia nel Secolo XX. Vol. 1. Rome. Stanze del Libro. 1936. G. Petronio. Pirandello novelliere e la crisi del realismo. Lucca. Edizione Lucentia. 1950. I. Pancrazi. Luigi Pirandello narratore, in Scrittore di Oggi, III. Laterza. Bari. 1950. Bradford A. Masoni. Pirandello Proto Modernist: A New Reading of L'esclusa. Peter Lang. Oxford. 2019.