Кіріспе

"Тұрақты қоғамдастықтар" терминінің әртүрлі анықтамалары бар, бірақ мәні бойынша ол тұрақты өмір салтын дамыту мақсатында жоспарланған, салынған немесе өзгертілген қоғамдастықтарды білдіреді. Тұрақты қоғамдастықтар көбінесе экологиялық және экономикалық тұрақтылық, қалалық инфрақұрылым, әлеуметтік теңдік және жергілікті басқару мәселелеріне назар аударады. Бұл термин кейде "жасыл қалалар", "эко-қоғамдастықтар", "қолайлы қалалар" және "тұрақты қалалар" синонимдері ретінде қолданылады. Әртүрлі ұйымдар тұрақты қоғамдастықтарды әртүрлі түсінеді, сондықтан терминнің анықтамасы даулы және әлі де дамып келеді. Мысалы, Вермонт штатының Берлингтон қаласының Тұрақты қоғамдастық даму қағидалары, тұрақты қоғамдастық үшін табиғи ресурстарды жергілікті деңгейде бақылаудың және табысты коммерциялық емес сектордың маңыздылығын баса көрсетеді. Тұрақты қоғамдастықтар институты саяси мүмкіндік беру мен әлеуметтік әл-ауқаттың да анықтаманың бір бөлігі екенін көрсетеді. Ал Ұлыбританияның 2003 жылғы Тұрақты қоғамдастықтар жоспары тұрақты қоғамдастықтардың анықтамасын көбінесе "адамдар қазір және болашақта өмір сүргісі келетін және жұмыс істегісі келетін жерлер" деп қысқартады. Саяси ғалым Кент Портни тұрақты қоғамдастықтардың масштабына тоқталып, бұл терминнің мағынасы ауданнан бастап, су алабына, қалаға және бірнеше штаттан тұратын аймақтарға дейін кең ауқымды жерлерге қатысты қолданылатынын атап өтеді. Этимологиялық тұрғыдан алғанда, "тұрақты қоғамдастық" термині 1980 жылдардың соңында жергілікті, ұлттық және халықаралық саясаткерлер мен ҮЕҰ саясаткерлері арасында кеңінен қолданыс тапқан "тұрақтылық" және "тұрақты даму" ұғымдарынан туындады. Бұл термин бастапқыда қоршаған ортаға қатысты мәселелерді білдірген, бірақ кейіннен қалаларға да қолданыла бастады.

Тұрақты қоғамдық бастамалардың мысалдары

Шынайы тұрақты қоғамдастықтың ең жақсы мысалы – Коста-Рикадағы Сент-Майкл тұрақты қоғамдастығы. Бұл қоғамда қажетті азық-түлік пен су мөлшерінен әлдеқайда көп өнім өндіріледі. Ол табиғатпен үйлесімді өмір сүру үшін жаңартушы ауыл шаруашылығын негіз ретінде пайдаланады. Тұрақты қоғамдастыққа қатысты бастамалар түрлі масштабтарда – аудандарда, қалаларда, округтерде, қала құрылысы және су алаптары аудандарында, қоғамдастық мұқтаждарына сәйкес пайда болды. Бұл бастамаларды түрлі топтар жүзеге асырады, олар тиімді жоспарлаудың әртүрлі әдістерін қолданады. Көбінесе оларды үкіметтер мен коммерциялық емес ұйымдар іске асырады, бірақ оларға қоғамдастық мүшелері мен ғалымдар да қатысады, сондай-ақ серіктестіктер мен коалициялар құрылады. Әр қоғамдастықтың өзіндік қажеттіліктері болғанымен, мүдделі тараптар тұрақтылықтың көрсеткіштерін жүйелік тиімділік, саясат және тұрақтылық бағдарламаларын сақтау немесе өзгерту үшін жылдам кері байланыс тұрғысынан бағалайды. Коммерциялық емес ұйымдар жергілікті таланттар мен дағдыларды дамытуға көмектеседі, адамдарды өз қоғамдастықтарында белсендірек болуға және ықпалды болуға мүмкіндік береді. Олардың көптегені жерді пайдалану және қоғамдық құрылыс, көлік, энергия тиімділігі, қалдықтарды азайту және климатқа бейімді сатып алу сияқты түрлі салалардағы тұрақтылықты жақсарту жоспарлары мен нұсқауларын ұсынады. Кейбір үкіметтік органдар таза ауа мен су, қоғамдық жоспарлау, экономикалық даму, теңдік және экологиялық әділдік, сондай-ақ тұрғын үй және көлік таңдаулары сияқты ресурстарды қоғамдастықтарға ұсыну үшін гранттарды пайдалана отырып, бірлесіп жұмыс істейтін серіктестіктер құрады. Әлеуметтік қозғалыстар күш алып, тұрақты қоғамдастық идеяларын бүкіл әлемге үлгі арқылы ғана емес, сонымен қатар тұрақты өмір салты, пермакультура және жергілікті экономика бойынша сабақтар мен оқулар ұсыну арқылы таратуда.

Мэриленд штаты

Мэриленд штаты 2010 жылы Мэрилендтің ескі аймақтарына қайта инвестиция салуды жандандыру және дамыту мақсатымен «Тұрақты қоғамдастықтар» заңын қабылдады. Сондай-ақ, заң барлық жастағы, табысы бар, нәсілдік және этникалық топтағы адамдар үшін энергия тиімді тұрғын үй таңдауларын кеңейту арқылы теңгерімді, қолжетімді тұрғын үйді қамтамасыз етуге бағытталған. Заң сонымен қатар тарихи орындарды қалпына келтіру мен дамытуға жеке инвестицияларды ынталандыратын «Тұрақты қоғамдастықтар» салық жеңілдігі бағдарламасын құрды. Аталған бағдарламаның арқасында Балтимор қаласының Ремингтон ауданы ескі қалайы фабрикасын кеңселер мен тұрғын үйлерге айналдыра алды, бұл басқа да мүліктердің дамуына және аудан халқының өсуіне әкелді. 2013 жылы Мэриленд штатының Бас Ассамблеясы «Тұрақты қоғамдастықтарға салықтық қосымша қаржыландыруды белгілеу және қаржыландыру» заңын қабылдады. Бұл заң Мэриленд округтері мен муниципалитеттеріне тұрақты қоғамдастықтарды жақсарту жобаларын қаржыландыру үшін мүлік салығының өсуінен түскен қаражатты пайдалануға мүмкіндік береді. Мысалдарға тротуарларды кеңейту, көшелер мен саябақтарға ағаш отырғызу, сондай-ақ экономикалық өсімді ынталандыру және өмір сапасын жақсарту үшін су және кәріз инфрақұрылымын жақсарту кіреді.

Қалалық мысалдар

Сан-Франциско қаласы сақтық принципін дені сау және әділ қала үшін заңдарды әзірлеудің негізгі құралы ретінде пайдаланады. Бұл принцип қауымдастық мүшелеріне олардың аудандарындағы корпорацияларға қарсы тұруға мүмкіндік береді, сондай-ақ дәлелдеу жүгін корпорацияларға ауыстырады, қауымдастық мүшелеріне емес. Компаниялар өз қызметтерінің қауымдастыққа зиян келтірмейтінін дәлелдеуі керек, ал қауымдастық компанияның қызметінен зиян шеккенін дәлелдеудің орнына. Қаланың тұрақты даму деңгейін ескергеннен кейін, қандай қауымдастықтарға басымдық беріліп, оларға осы бағдарламалар арқылы қандай әсер етілетінін және тұрақты қауымдастықтарды құру және өзгерту үшін қандай стратегиялар қолданылып жатқанын атап өту маңызды.

Коммерциялық емес және үкіметтік емес сектор

Вермонт штатының бұрынғы губернаторы Мадлен М. Кунин құрған Тұрақты Қоғамдастықтар Институты, қоршаған ортаны қорғау, экономика және әлеуметтік мәселелерді шешетін бүкіл әлем бойынша қоғамдық жобаларды жетекшілік етеді. Осы институттардың көптегені жергілікті таланттар мен дағдыларды дамытуға көмектеседі, адамдарға өздерінің қоғамдарында белсенділік танытуға және ықпал етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олар жерді пайдалану және қоғамдық дизайн, жасыл көлік, энергия тиімділігі, қалдықтарды азайту және климатқа ұқсас тауарларды сатып алу сияқты әртүрлі салалардағы тұрақтылықты арттыру жоспарлары мен нұсқауларын ұсынады. Global Integrity жобасы әлемнің ең білікті ғалымдары мен ойшылдарын біріктіріп, адамзат арасындағы теңсіздік мәселелерін талдауға бағытталған. Бұл ойшылдар қоршаған ортаны қорғау және жақсартумен байланысты экономикалық және этикалық мәселелерді зерттейді және әлеуметтік әділеттілікті қолдауға көмектесетін қалпына келтіру техникалары бойынша ұсыныстар береді. Олар сондай-ақ болашақ ұрпақтардың өмір сапасын қамтамасыз ету үшін маңызды және қажетті парадигмалық өзгерістерді талап етеді. Sustainable Seattle – коммерциялық емес ұйым, ол халықтың белсенді қатысуы арқылы тұрақтылықтың аймақтық көрсеткіштерін жасады және осы көрсеткіштер бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Sustainable Seattle құрылыстан бастап қайта өңдеу және тағы басқаларға дейінгі тұрақты қоғамдық тақырыптар бойынша көптеген жаңалықтарды жариялаған. Олар 1991 жылы құрылған алғашқы «Тұрақты қоғамдық» ұйым деп саналады. Қазір АҚШ-та жүздеген «Тұрақты қоғамдық» ұйымдар жұмыс істейді.

Әлеуметтік қозғалыстар бастамалары

Джон де Граф бастаған "Уақытты қайтарып ал" қозғалысы жұмыс уақытын қысқарту және салауатты өмір салтына көбірек уақыт бөлу тұжырымдамасына негізделген. Бұл қозғалыс, жұмыс күнінің қысқаруы мен ұзақ демалыстар жұмыстың әділ бөлінуіне көмектесетінін, стрессті азайтатынын және денсаулықты жақсартатынын айтады. Сонымен қатар, адамдар өздері үшін мағыналы және тұрақты таңдау жасауға көбірек уақыт алады. Ерікті қарапайымдық қозғалысы немесе қарапайым өмір сүру қозғалысы материалдық иеленулерді және тілектерді азайтуға, сондай-ақ бау-бақша шаруашылығы және қолөнер сияқты дағдылар арқылы өзін-өзі қамтамасыз етуді арттыруға баса назар аударады. Ерікті қарапайымдық қозғалысы, адамның материалдық пайда мен байлықты іздеуден гөрі, өзінің ішкі әлемін жетілдіруге ұмтылуы керек екенін ұсынады. Бұдан бөлек, қоғамдық белсенділікті қолдау арқылы білімді және жауапкершілігі жоғары азаматтарды тәрбиелеуге көмектеседі. Degrowth қозғалысы тұтынушылдыққа және капитализмге қарсы идеяларға негізделген, тұтынуды азайтуға және тұтынуға қатысы жоқ, бақытты және салауатты өмір салтын насихаттауға бағытталған. Degrowth-тің негізгі аспектілеріне жұмыс жүктемесін тең бөлу, жұмысты бөлісу, азырақ тұтыну және өнер мен шығармашылық арқылы жеке және мәдени өсуге уақыт табу кіреді. Экоауылдар сияқты қозғалыстар күш алып, тұрақты қоғамдастық идеяларын бүкіл әлемге таратуда, өзінің мысалымен үйретуде, сондай-ақ тұрақты өмір сүру, пермакультура және жергілікті экономика бойынша сабақтар мен оқулар ұсынады. Экоауылдар қоршаған ортамен зиянсыз қарым-қатынас жасауға тырысады, табиғатты қолдап, тұрақты өмір сүру үшін оның бір бөлігі болуға ұмтылады.

Білім

Университеттерде қала құрылысы және экологиялық ресурстар саласындағы тұрақтылыққа тоқталатын көптеген аспирантура бағдарламалары болғанымен, студенттерді тұрақты қоғамдастықтардың теориясы мен тәжірибесіне даярлайтын бағдарламалар санаулы ғана. Ең танымал мысалдар:

Бингемтон университеті тұрақты қоғамдастықтар бойынша өнер магистрі (MA) және ғылым магистрі (MS) дәрежелерін ұсынады. Солтүстік Аризона университеті тұрақты қоғамдастықтар бойынша магистр (MA) дәрежесін ұсынады. DNS Қажетті педагогтер даярлау колледжі ұжымдық жұмысқа қабілеттілікті дамытуға бағытталған мұғалімдерді даярлау курсын ұсынады.