Кіріспе

Солтүстік Уэльстегі Льень жарты аралы (Penrhyn Llŷn немесе Pen Llŷn) Солтүстік-Батыс Уэльстен, Англси аралының оңтүстік-батысынан Ирландия теңізіне 30 миль (48 км) қашықтыққа созылады. Ол тарихи Каернарфоншир графтығының және Гвинедд тарихи аймағы мен жергілікті билік аймағының бөлігі. Жарты аралдың шығыс бөлігінің көп бөлігі, Крикиеттің маңында, Ллиеннің емес, Эйфиондтың бөлігі деп есептелуі мүмкін, бірақ шекара біршама шашыраңқы. Льеннің ауданы шамамен , ал халқы кемінде 20 000 адамды құрайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, жарты аралды Бардзи аралына (Уэльс: Ynys Enlli) саяхат еткен паломниктер кезіп өткен, ал оның салыстырмалы шалқаруы Уэльс тілі мен мәдениетін сақтауға көмектесті, соның арқасында бұл аймақ қазір әйгілі. Қалалық өмірден шалқау болғандықтан, бұл аймақ Ллиенді туристер мен демалыс үйлерінің иелері үшін танымал мекенге айналдырды. Демалыс үйлері жергілікті тұрғындар арасында әлі де дау тудырып отыр, олардың көпшілігі жаңадан келгендердің бағасының есебінен тұрғын үй нарығынан шеттетілгенін сезінеді. 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін Meibion Glyndŵr деп танылған топ өртеу құралдарын қолданып, демалыс үйлеріне жүздеген өртеу шабуылдары жасады, олардың кейбіреулері Ллиенде болды. Льеннің ерекше табиғи сұлулығы аймағы шамамен 62 шаршы мильді (161 км²) құрайды.

Этимология

Llŷn атауы кейде ағылшын тілінде Lleyn деп жазылады, бірақ бұл жазу қазір сирек кездеседі. Атаудың ирландтық тегі бар деп есептеледі және ирланд тіліндегі Лайгин (Laighin) түбірі Лейнстер сөзімен байланысты, сондай-ақ солтүстік жағалаудағы Порт-Динлленде де кездеседі.

Тарих

Гвиненд патшасы Оуэйн Уайттуттың (Ддантгвин) қайтысынан кейін Оуэйннің ұлы, Әулие Энион, Ллиенді ағасы Кунегластың Ростағы патшалығынан бөлек патшалық ретінде басқарған сияқты. Ол орта ғасырлардағы қастерлі саяхат орталығы болған Бардзи аралындағы Әулие Кадфан монастырының құрылуына қолдау көрсеткен. Мұнда көптеген қайнар бұлақтар бар, олардың көпшілігі христиандық кезеңге дейінгі дәуірге жатады. Олардың көпшілігі қасиетті саналады және аралға барушы паломниктер үшін маңызды тоқтау орны болды. Уэльс триадалары Эдвиннің Гвинендке жасаған шабуылдарына қарсы аймақтық қарсылық көрсеткен Бэлин ап Кинфелин және оның Госкордттары туралы жазба қалдырған. Келесі жылдары Ллиенді викингтер шапты, ең белгілісі 10 ғасырдың соңындағы Олафтың шабуылы болды. Ауылдық аймақтардың көп бөлігі шағын үйлермен, коттедждермен және жеке шаруашылықтармен сипатталады, олар Ирландияның оңтүстік-батыс бөліктеріне ұқсайды. Дәстүрлі материалдардан салынған шағын, тығыз орналасқан ауылдар бар. Ірі өнеркәсіптік іс-әрекеттердің бірі – карьерлер мен кен өндіру болды, бірақ қазіргі уақытта олар тоқтатылды. Солтүстік Ллиендегі гранит карьерлері еңістер мен экспорттық доктардың мұрасын қалдырды және Литфаен мен Трефор сияқты ауылдардың өсуіне ықпал етті. Мыс, мырыш және қорғасын Лланенган аймағында өндірілді, ал 1894 және 1945 жылдар аралығында Y Rhiw-де марганец өндірілді. Penrhyn Dû кен орындары да 17 ғасырдан бері Аберсох маңында кеңінен қазылып келеді. Кеме жасау Нефин, Абердарон, Аберсох және Лланельхаерн қалаларында маңызды рөл атқарды, бірақ 1880 жылдан бастап болат кемелердің енгізілуінен кейін бұл сала құлдырады. Нефин сонымен қатар сельдь балықтары үшін маңызды порты болды, ал жағалаудағы қауымдардың көпшілігі қабылдаушы және лобстер аулаумен айналысты. Шаруашылық бастапқыда қарапайым және органикалық болды, бірақ екінші дүниежүзілік соғыстан кейін машиналардың кеңінен қолданылуына байланысты үлкен өзгерістерге ұшырады. Жер сусыздандырылып, егістік алқаптары кеңейтіліп, қайта егілді. 1950 жылдардан бастап жасанды тыңайтқыштар, гербицидтер және пестицидтер кеңінен қолданылып, ландшафттың сыртқы түрінде күрт өзгерістерге әкелді. Туризм 1867 жылы Пвлхелиге теміржол салынысымен дамыды. Қала тез өсіп, бірнеше ірі үйлер мен қонақүйлер салынды, сондай-ақ қаламен Ланбедрогты байланыстыратын трамвай құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батлинс Пеншайнде демалыс лагерін ашты, ол Солтүстік-Батыс Англия мен Батыс Мидлендс өнеркәсіптік қалаларынан келушілерді тартты. Автокөліктердің саны артуымен туристік индустрия ауылдық жерлерге және Абердарон, Аберсох, Ланбедрог және Нефин сияқты жағалаудағы ауылдарға тарады, онда көптеген отбасылар бөлмелер мен үйлерді жалға беру арқылы табыстарын арттырды.

Ортағасырлық әкімшілік

Орта ғасырларда Ллин кантрефі 3 цимидауға бөлінді: Динлаен, Кафлогион және Симидмаен. Олардың орталықтары тиісінше Дин Ллаен, Денио және Нейгл болды. Эдвардтың жаулап алуынан кейін, Денио сияқты кейбір елді мекендер еркін қалаларға айналды, ал Нейгл сияқтылары ұмытқа кетті.

География

Ллён – көптеген жанартаулық төбелер мен таулар басымдықты құратын кең жазық. Олардың ең ірісі – Yr Eifl, алайда Garn Boduan, Garn Fadrun және Mynydd Rhiw де ерекшеленеді. Солтүстік жағалаудың үлкен бөлігі тік жартастар мен құрғақ тау жыныстарынан, сондай-ақ жағалаудағы аралдар мен тік жарлардан тұрады, ал оңтүстік жағалауда Porth Neigwl және Castellmarch жағажайлары сияқты кең құмды жағажайлар бар. Аберсохтың солтүстігінде құмды төбелер қалыптасқан. Ландшафт егістікке бөлінген, оның дәстүрлі шекаралары – тас қабырғалар, тік қоршаулар және клоддиаулар ерекше көзге түседі.

Геология

Ллиеннің геологиясы күрделі: көп бөлігі ордовик кезеңінің вулканизм нәтижесінде пайдалған жыныстардан тұрады. Кембрий дәуіріне жататын тау жыныстары Аберсохтың оңтүстігінде кездеседі. Сан алуан граниттік интрузиялар мен риолиттің шығуы Yr Eifl сияқты айқын төбелерді құрайды, ал габбро Порт-Нейгвлдің батыс жағында табылады. Жарты аралдың батыс бөлігі (Нефьеннен Абердаронға дейінгі сызықтың солтүстік-батысында) кембрийге дейінгі жыныстардан құралған, олардың көпшілігі Мониандық кешеннің құрамына кіреді деп есептеледі, демек Англси аймағының жыныстарымен тығыз байланысты. Аймақты көптеген жарылымдар кесіп өтеді және ірі серпіліс аймағы – Ллин серпіліс аймағы – Мониандық жыныстар арқылы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылады. 1984 жылы жарым аралдың астында 5,4 балдық Рихтер шкаласымен өлшенген жер сілкінісі болды, ол Ирландияның және Ұлыбританияның батыс бөлігінің көптеген аймақтарында сезілді. Мұз дәуірінде аймақ Ирландия теңізінің мұзымен жабылған, нәтижесінде мұздық балшық және еріген су арналары қалды.

Қорғалатын жерлер

Ллиен қорғалатын аумақтарының көптігімен ерекшеленеді, оның ішінде Корс Гирхтегі ұлттық табиғи қорық, Ұлттық мұра жағалауы және Еуропалық теңіздік арнайы қорғалатын аймақ, сондай-ақ 20 ерекше ғылыми маңызы бар объектілер бар. Мұнда басқа еш жерде кездеспейтін сирек майсон арасының түрі қоныстанған. Жағалаудың және төбелердің көп бөлігі Ллиеннің көрнекті табиғи сұлулық аймағының құрамына кіреді. Llŷn жағалау жолы – бұл жаяу жүргіншілерге түбектің екі жағалауын толық зерттеуге мүмкіндік беретін ұзақ қашықтықты жол.

Ллейн қойлары

Бұл түбек Ллейн қой тұқымының бастапқы отаны болып табылады. Бұл - төзімді және жемісті тұқым, соңғы 20 жылда өте жоғары өнімділігі мен аналық қабілетінің арқасында кеңінен танымал болды. Қойлардың беті ақ, орташа есеппен еділдердің салмағы шамамен , ал қошқарлардың салмағы .

Уэльс тілі

Кем дегенде 1960 жылға дейін Льен түбегінде көптеген уэльс тілінде ғана сөйлейтін адамдар өмір сүрді. Алайда, 2001 жылға дейін Гвиненд округінде, оның ішінде Льен түбегінде де, уэльс тілінде сөйлейтіндердің саны азайды. 2001 жылғы халық санауы бойынша Уэльсте уэльс тілінде сөйлейтіндердің саны 100 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет өсті, 2,9 миллионнан астам халықтың 20,5 пайызы уэльс тілінде еркін сөйлейтінін көрсетті. 2001 жылғы санақ сонымен қатар Льен халқының 73,1 пайызы уэльс тілінде сөйлейтінін көрсетті. Бұдан өзге, Уэльс халқының 28 пайызы уэльс тілін түсінетінін айтты. Дегенмен, Гвиненд округінде уэльс тілінде сөйлейтіндердің саны 1991 жылы 72,1 пайыздан 2001 жылы 68,7 пайызға дейін төмендеді. Уэльс тілі және мұра орталығы Нант Гвартейрн солтүстік жағалауда орналасқан.

Тән йн Льен 1936 жыл

Уэльс тіліне деген алаңдаушылық 1936 жылы Ұлыбритания үкіметі жарым аралдағы Пеннибертте бомбалау мектебін құруға шешім қабылдағанда күшейді. Бұл наразылық оқиғалары Tân yn Llŷn (Льендегі өрт) деп белгілі болды. Үкімет Ллиенді Нортумберленд пен Дорсеттегі ұқсас орындарға қарсы наразылықтардан кейін жаңа бомбалау мектебінің орны ретінде таңдады. Алайда, британ премьер-министрі Стэнли Болдуин Уэльстегі бомбалау мектебіне қарсы істі тыңдаудан бас тартты, тіпті жарты миллион уэльстік наразылық білдірген делегация болғанына қарамастан. Сондерс Льюис бомбалау мектебіне қарсы наразылықты британ үкіметінің Уэльстің мәдениетінің, тілінің және әдебиетінің "негізгі ошақтарының" бірін "жабайы соғыс құралының" ортасына айналдыруға ниеттенгенін жазғанда жиынтықтады. 1936 жылдың 8 қыркүйегінде Саундерс Льюис, Льюис Валентайн және Д.Дж. Уильямс бомбалау мектебінің ғимаратын өртеп жіберді, олар дереу полицияға барып, жауапкершілікті өз мойнына алды. Кейрнарфондағы сот сот шешіміне келіспей, істі Лондондағы Олд Бейлиге жіберді. "Үштік" тоғыз айға сотталды және Босқыр шөптесінен босатылғаннан кейін 15 000 адам оларды қаһарман ретінде қарсы алды. Жергілікті тұрғындардың жергілікті тұрғын үй нарығынан ығыстырылуы мәселесі Ұлыбританияның көптеген ауылдық қауымдастықтарында кең таралған, бірақ Уэльсте тілдің қосымша факторы мәселені одан әрі күрделендіреді, өйткені көптеген жаңа қоныс аударушылар уэльс тілін үйренбейді.