Кіріспе
1980 жылы Карл Саганның "Космос" кітабы – астроном және Пулитцер сыйлығының иегері Карл Саган жазған танымал ғылыми кітап. Ол 1980 жылы PBS телеарнасының "Космос: Жеке саяхат" атты мини-сериалына қосымша ретінде жарық көрді, олар бірлесіп жасалды және бір-бірін толықтыру мақсатында болды. Кітаптың 13 суретпен толықталған тарауының әрқайсысы телесериалдың 13 эпизодына сәйкес келеді. "Космос" кітабында ғылым мен өркениеттің тарихы мен өзара дамуы, Ғайниаттың мәні, адам және роботтардың ғарыш зерттеулері, жасушаның ішкі құрылысы және оны басқаратын ДНК, сондай-ақ ядролық соғыстың қауіптері мен болашақ салдары сияқты идеялар зерттеледі. Саганның кітап пен телесериалдың басты мақсаты – күрделі ғылыми түсініктерді білімге қызығушылық танытқан әркімнің түсінетіндей етіп түсіндіру болды. Саган теледидардың ең ұлы оқыту құралы екеніне сенді, сондықтан ол әлемді біліммен қамту мүмкіндігін пайдаланғысы келді. Телесериалдың танымалдылығының ықпалымен "Космос" кітабы 50 апта Publishers Weekly тізімінде және 70 апта New York Times тізімінде болды, сол кездегі ең көп сатылған ғылыми кітапқа айналды. 1981 жылы кітап "Үздік ғылыми-фантастикалық емес кітап" номинациясы бойынша Хьюго сыйлығын жеңіп алды. "Космос" кітабының беспрецеденттік табысы ғылыми тақырыптағы әдебиетке қызығушылықты күрт арттырды. Кітаптың сәттілігі Саганның әдеби мансабына серпіліс берді. "Космос" кітабының жалғасы – "Pale Blue Dot: Ғарыштағы адамзаттың болашағы" (1994). 2013 жылы Энн Друянның алғы сөзі және Нил деГрасс Тайсонның мақаласы қосылған "Космос" кітабының жаңа басылымы жарық көрді.
Cosmos is a popular science book written by astronomer and Pulitzer Prize winning author Carl Sagan. It was published in 1980 as a companion piece to the PBS mini series Cosmos: A Personal Voyage with which it was co developed and intended to complement. Each of the book's 13 illustrated chapters corresponds to one of the 13 episodes of the television series. Just a few of the ideas explored in Cosmos include the history and mutual development of science and civilization, the nature of the Universe, human and robotic space exploration, the inner workings of the cell and the DNA that controls it, and the dangers and future implications of nuclear war. One of Sagan's main purposes for both the book and the television series was to explain complex scientific ideas in a way that anyone interested in learning can understand. Sagan also believed the television was one of the greatest teaching tools ever invented, so he wished to capitalize on his chance to educate the world. Spurred in part by the popularity of the TV series, Cosmos spent 50 weeks on the Publishers Weekly best sellers list and 70 weeks on the New York Times Best Seller list to become the best selling science book ever published at the time. In 1981, it received the Hugo Award for Best Non Fiction Book. The unprecedented success of Cosmos ushered in a dramatic increase in visibility for science themed literature. The success of the book also served to jumpstart Sagan's literary career. The sequel to Cosmos is Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space (1994). In 2013, a new edition of Cosmos was published, with a foreword by Ann Druyan and an essay by Neil deGrasse Tyson.
Қорытынды
Космос телесериалының 13 эпизодына сәйкес 13 тараудан тұрады. Алғашқы басылымда әр тарау көптеген суреттермен толықтырылған. Кітапта антропологиялық, космологиялық, биологиялық, тарихи және астрономиялық тақырыптарды қамтитын Саганның ой-толғамдары берілген, ол ежелгі заманнан бастап қазіргі уақытқа дейін осы мәселелерге қатысты көзқарастарын білдіреді. Саган ғарыштағы өмірге қатысты өз позициясын қайталайды – ғаламның өлшемі мыңдаған шетелдік цивилизациялардың болуына мүмкіндік береді, бірақ мұндай өмірдің жерге келгенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ. Саган 15 миллиард жылдық ғарыштық эволюцияны және ғылым мен өркениеттің дамуын зерттейді. Ол білімнің және ғылыми әдістің қалыптасуын ғылым мен философияны үйлестіре отырып, қарастырады және ғылымның болашағы туралы болжамдар жасайды. Сонымен қатар, ол көптеген белгілі ғалымдардың өмірбаянына қатысты әңгімелер арқылы ғылымның негізгі принциптерін талқылайды, олардың еңбектерін қазіргі ғылымның даму контексінде қарастырады. Кітап, телесериал сияқты, Суық соғысқа қатысты бірнеше мәселелерді қамтиды, оның ішінде өзін-өзі жою және қарулану жарысының нәтижесіздігі туралы ишаралар бар.
Стилі мен мазмұны
Космос күрделі ғылыми тақырыптарды қарапайым оқырманға түсінікті ету үшін жеңіл, әңгімелесу стилін қолданады. Көптеген тақырыптар бойынша кітап Саган бұрын жазған идеялардың ықшамдалған, жетілдірілген нұсқасын ұсынады. Космос – ғарыш сырлары ғана емес. Саган әр тарауды философиялық цитатамен бастайды, оқырмандарға ғаламның тек жұлдыздар мен планеталардан тұрмайтынын, ол – барлық нәрсені байланыстыратын құрал екенін еске салады. Ол оқырмандарға "біздің бәріміз жұлдыз шаңымыз" екенін айтады және, адамзат қазіргі уақытта ғарышта жалғыз болғанымен, ғалам біздің өркендеуіміз үшін емес, біздің артыққан нәрсенің нәтижесі ретінде жаратылғанын еске салады. Саганның кітабы ақылды сыртқы өмірді іздеуді толық қолдайды, өйткені ол сыртқы планеталық өмір Жердегі өмірде үлкен өзгерістерге себеп бола алады деп сендіреді.
Танымалдық
Шығарылғаннан кейін көп ұзамай "Космос" ағылшын тілінде жарық көрген ең көп сатылатын ғылыми кітапқа айналды және жарты миллионнан астам данасы сатылған алғашқы ғылыми кітап болды. "Космос" 50 апта Publishers Weekly бестселлер тізімінде және 70 апта New York Times бестселлер тізімінде болды. Осы тізімдерде болған кезде "Космос" 900,000-нан астам дана сатылды, ал одан әрі танымалдылығы артып, халықаралық деңгейде шамамен бес миллион данаға жуық сатылды. "Космос" жарық көргеннен кейін көп ұзамай Саган "Контакт" романы үшін 2 миллион доллар көлемінде аванс алды. "Космос" кітабының табысы Саганды "бай да, әйгілі де" етті. Бұл сонымен қатар ғылыми кітаптардың танымалдығын күрт арттырып, бұрынғыдан жаңа жанр үшін жаңа мүмкіндіктер мен оқырмандар ашты. Левенштейн кітаптың жұмысқа тарту құралы ретіндегі күшін де атап өтті. "Микробиологтар" және "Қос спираль" кітаптарымен бірге, ол "Космос" кітабын "Мен ғалым болғанымның себебі – осы кітапты оқығаным" деп айтқан адамдардың көптеген мысалы ретінде сипаттады. Оның айтуынша, әсіресе астрономия және физика салаларында, бұл кітап көптеген адамдарды ғалым болуға шабыттандырды. Саган сондай-ақ "біздің заманымыздың ең табысты ғылымды насихаттаушы ғалымы" деп аталды, себебі ол осыншама үлкен және алуан түрлі аудиторияны өздеріне тарта алды. Саганның "Космос" кітабының танымалдылығы ғарыш зерттеуіне жұмсалатын қаржыны арттыруды қолдайтын аргументтерде жиі сілтеме жасалды. Саганның кітабына Артур Кларк Конгресте сөйлеген сөзінде, "Қышқы соғыс" кезеңіндегі баллистикалық ракеталарға қарсы шығындарды тоқтатуды ұсынды, оның орнына бұл қаржыны Марсты зерттеуге жұмсаған дұрыс болар еді деп мәлімдеді.
Сыни қабылдау
Саганның еңбегіне деген қабылдау көбінесе жағымды болды. The New York Times Book Review басылымында жазушы Джеймс Миченер «Космос» туындысын «[Саганның] ғалам туралы ойларының тапқыр жазылған, қиялымен суреттелген жиынтығы» деп мақтады. Оның стилі керемет, ойлардың күтпеген үйлесімдерінен жарқын шамырақтар шашырайды. Американдық астрофизигі Нил де Грасс Тайсон «Космосты» «жалғыз Карл Саганнан гөрі артық нәрсе» деп сипаттады. Британдық радио хабар тарату корпорациясының өкілі Дэвид Уайтхаус «астрономия саласындағы, тіпті ғылым саласындағы ең көрнекті туынды – «Космос» сияқты сөз өнері мен ой-қиялының кеңдігіне жақын келмейді. Егер алыс әлемдердің кітапханаларын безендіру үшін бір кітап жіберсек, ол міндетті түрде «Космос» болуы керек» деді. Kirkus Reviews бұл кітапты «Саганның ең жақсы туындысы» деп бағалады. Корнелл жаңалықтар қызметі оны «ғылым мен өркениеттің бірге даму жолын көрсететін шолу» деп сипаттады. АҚШ Конгресс кітапханасы «Космосты» «Американы қалыптастырған» сексен сегіз кітаптың қатарына қосты.