Кіріспе

Канаданың Жоғарғы соты 1875 жылы құрылған және 1949 жылдан бері Канаданың соңғы апелляциялық инстанциясы болып табылады. Оның тарихын үш негізгі кезеңге бөлуге болады. 1875 жылдан 1949 жылға дейін Сот, Ұлыбританиядағы Тайлық Кеңесінің Сот комитетіне шағымдану мүмкіндігі бар аралық апелляциялық сот ретінде жұмыс істеді. 1949 жылдан кейін Сот Канададағы соңғы сот ретінде маңыздылық пен заңдылыққа ие болды, бұл Канада сот жүйесінің рөлін арттырды. 1982 жылы Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының қабылдануы Соттың Канада қоғамындағы рөлін күрт өзгертті, Парламентті бақылауға алудың кеңейтілген өкілеттіктерін берді, сондай-ақ аборигендердің құқықтары мен теңдік құқықтарын қоса алғандағы азаматтық құқықтарды ресми түрде мойындады.

Конфедерация

1867 жылға дейін Канада Доминионының құрылысына әкелген Конфедерация конференцияларында, Канаданың заңдық иерархиясының ең жоғары сатысында отыратын ұлттық апелляциялық сот құрылуы қарастырылды, әсіресе провинциялар мен Парламент арасындағы дауларды шешу үшін. Дегенмен, Конфедерация талқылауларында сот мәселесі көп қызығушылық тудырмады. Конфедерация талқылауларында сотқа қатысты бейтарап көзқарас Джон А. Макдональд (сол кезде Канада Батысының бас прокуроры және болашақ Канаданың бірінші премьер-министрі) тарапынан көрсетілді, ол Жоғарғы Сотты қоса алғанда, күшті федералды институттарды қолдаушы болды. Ол былай деді:

Конституция мұндай сот құрылуын қарастырмайды. Мұндай сот құрудың пайдасы мен зияны туралы көптеген аргументтер бар. Бірақ, егер толық қарастырғаннан кейін барлық провинциялардың жоғары соттарынан жалпы апелляциялық сот құру қажет деп шешсе, оны құруға билік беру Конституцияға енгізілгені жөн деп саналды. 1867 жылғы Конфедерациядан кейін жаңа ел үшін соңғы апелляциялық сот құру қозғалысы күшейді. Дегенмен, түрлі саяси топтар арасындағы шешілмеген шиеленістерге байланысты Жоғарғы Сот құрылғанға дейін сегіз жыл өтті. 1868 жылы Макдональд Генри Стронгқа Жоғарғы Сот құру туралы заң жобасын дайындауды тапсырды, ал 1869 жылы заң жобасының бірінші нұсқасы Парламентке ұсынылды. Заң жобасы екіпартиялық қолдаумен қабылданды, ол бір мезгілде Жоғарғы Сот пен Қазынашылық сотын құрды. Соттың алғашқы мүшелерін таңдау, қоғамда заңдылықты орнату және Канада бойынша өңірлік өкілдікке қол жеткізу ниетін білдірді. 1875 жылғы Жоғарғы Сот туралы заң провинцияның ерекше азаматтық құқық жүйесін ескере отырып, алты лауазымның екеуін Квебекке бөлді. Квебекке бөлмеген орындардан Маккензи Онтариодан екі судьяны және Орталық Канададан тыс жерлерден екі судьяны тағайындады. Ғимаратты бастапқыда Томас Ситон Скотт, Доминионның бас архитектор жобалаған және 1873 жылы үкімет үшін шеберханалар мен сарайлар ретінде салынған. 1881 жылы Томас Фуллердің Жоғарғы Сот үшін жасаған жобасымен жаңартылды, ол ғимаратты алты жыл бойы Ұлттық өнер галереясымен бөлісті. Алайда, ғимаратта тұрғандар тарапынан шағымдар түсті, онда кең таралған "жағымсыз иіс", нашар желдету, кішкентай кеңістік, кеңселердің жетіспеуі және парламент кітапханасына дейінгі қашықтық сияқты мәселелер айтылды. 1890 жылы ғимараттың солтүстігіне қарай жаңа қанат салынды, онда жертөле, екі қосымша қабат және шатыр болды, бұл сот ғимаратының көлемін шамамен екі есеге ұлғайтты. Сот 1949 жылға дейін осы ғимаратта орналасты, содан кейін Парламенттің батысында, Веллингтон көшесіндегі арнайы салынған ғимаратқа көшті.

Тайлық кеңес тұсында (18751949)

Алғашқы кезде Канаданың Жоғарғы сотынан Лондондағы Таза кеңесінің сот комитетіне барлық істер бойынша шағымдануға болады еді. Сонымен қатар, істер Жоғарғы сотты айналып өтіп, провинциялық апелляциялық соттардан тікелей Лондонға жіберілуі мүмкін еді. Жоғарғы соттың Конституцияны түсіндіру жөніндегі шешімдері, оның күшті орталық үкімет құруға бағытталғаны туралы халық арасында кең таралған пікірді қолдауға ұмтылды. Дегенмен, Таза кеңесі Конституцияға мүлдем кері көзқараспен қарады, оның провинцияларға күшті өкілеттіктер беруді көздегенін айтты. Лордтар Холдейн мен Уотсонның шешімдері осы көзқарасты айқын көрсетті, бірақ олардың шешімдері уақыт өте келе азаматтар арасында жиі қолдау таппады. Олар көптеген шешімдерінде федералды үкіметтің сауда және коммерция, сондай-ақ бейбітшілік, тәртіп және жақсы басқару өкілеттіктерін ерекше шектегенін түсіндірді. Осы шешімдердің нәтижесінде Р.Б. Беннеттің консервативтік үкіметі мен одан кейінгі Маккензи Кингтің либералдық үкіметі ұсынған бірқатар реформалар, халықтың қолдауына қарамастан, қабылданбады. Осының салдарынан провинциялық үкіметтер федералды үкіметтен Ұлыбританиядан сот тәуелсіздігіне қол жеткізу үшін қысым көрсетуді талап ете бастады. Канаданың Жоғарғы соты 1933 жылы қылмыстық істер бойынша соңғы апелляциялық инстанцияға айналды, ал 1949 жылы барлық басқа да істер бойынша да соңғы инстанция болды. Таза кеңесінде қарастырылған соңғы канадалық іс 1959 жылы болды, өйткені ол бұрынғы келісім бойынша қарастырылып жатқан еді.

Ласкин соты

1973 жылы Бора Ласкиннің Бас судья болып тағайындалуы Жоғарғы Сот үшін маңызды бетбұрыс болды. Ласкин сотының көптеген судьялары ғалымдар немесе өте беделді заңгерлер болды, олардың көпшілігі апелляциялық соттарда бірнеше жыл тәжірибе жинақтаған. Ласкиннің федералистік және либералдық көзқарастары соттың көптеген шешімдеріне ықпал етті. Соттың бағытын өзгерту белгілі бір дау-жанжал тудырды. Ласкиннің мінезі өткір болғандықтан, судья Луи Филипп де Гранпре ерте зейнетке шығуға мәжбүр болды. Оның Бас судья болып тағайындалуы Рональд Мартланды да ренжітті, ол сол кездегі ең тәжірибелі судья болғандықтан, дәстүр бойынша осы лауазымға тағайындалуы керек деп күткен. Осы кезеңде сот қараған ең маңызды істердің бірі – Кальдер Британдық Колумбияға (Бас прокурор) қарсы [1973] SCR 313, онда сот жерге еркін тұратын аборигендердің құқығын мойындады. R v Sault Ste Marie (Қаласы) [1978] 2 SCR 1299 ісінде сот қылмыстық құқықтағы қатаң жауапкершілікке жататын құқық бұзушылықтар үшін стандартты белгіледі. Конституцияға түзетулер енгізу туралы ұсыныс [1981] 1 SCR 753 ("Конституцияны қайтару туралы ұсыныс") соттың жазбаша емес конституциялық келісімнің бар екенін мойындаған алғашқы жағдайлардың бірі болды, атап айтқанда, түзетулер үшін провинциялардан келісім алу конституциялық міндеттемесі.

Диксон соты

Диксон сотының басталуы Жоғарғы Соттың қараған алғашқы Жарғы ісімен сәйкес келеді. Диксон соты канадалық құқық ғылымындағы ең маңызды өзгерістерге бағыт берді. Сот Жарғы бойынша құқық практикасы үшін көптеген негізгі істерді шешті, соның ішінде R v Oakes (1-тарау) және Бөлшек сауда, көтерме сауда және универмагтар одағы, жергілікті 580 v Dolphin Delivery Ltd (Жарғының қолданылу саласы). Осы кезеңдегі ең радикалды шешімдердің бірі – BC моторлық көліктер туралы заң ісі, ол бұрынғы қалыпты түсініктерден өзгешелік танытып, әділетті сот процесінің құқықтары тек процедуралық құқықтарды ғана қорғамайтынын, сонымен қатар мазмұндық құқықтарды да қамтитынын көрсетті. Бұл іске Р. Моргенталер ісі бойынша қабылданған шешім жалғасты, ол абортты қылмыстық жазаға жататын қылмыс деп тануды жойғаны үшін де, сондай-ақ азаматтық құқық саласында әділетті сот процесінің құқықтарын кеңейткені үшін де маңызды болды. Диксон сотының кезеңінде канадалық әкімшілік құқығындағы үлкен өзгерістер басталды, Union des Employes de Service, Local 298 v Bibeault ісінде «прагматикалық және функционалдық тәсіл» пайда болды. Диксон сотының соңғы жылдары судья Жерар Ла Форест Morguard Investments Ltd v De Savoye [1990] 3 SCR 1077 ісінде заңдардың қақтығысы саласын толыққанды қайта қарады. Бұл Lamer сотының кезеңінде де жалғасты, Hunt v T&N plc, [1993] 4 SCR 289 және Tolofson v Jensen, [1994] 3 SCR 1022 сияқты келесі шешімдермен.

Ламер соты

Антонио Ламердің қылмыстық құқықтағы тәжірибесі Бас судья қызмет еткен кезінде соттың қараған қылмыстық істерінің санына ықпал еткенін көрсетті.

Маклачлин соты

Бэверли МакЛачлинді Бас судья етіп тағайындау сотты орталықтандырылған және біріккен күйге жеткізді. Диксон мен Ламер соттары кезіндегіден келіспеушілік және қолдау білдіру себептері азайды. Сондай-ақ, сот жыл ішінде шығарылған ең аз шешімдерді тіркеді. 2006 жылы бар болғаны 59 үкім жарияланды, бұл соңғы 25 жылдағы ең төменгі көрсеткіш.