Шероки халқының бірінші сүйікті адамы Атакулакулла

Кіріспе

Аттакулла (Cherokee тілінде Tsalagi, (ᎠᏔᎫᎧᎷ) Atagukalu, ал ағылшындар оны көбінесе Кішкентай ұста деп атады) (шамамен 1715 – шамамен 1777) – 1761 жылдан 1775 жылға дейін қызмет еткен, ықпалды Чероки көшбасшысы және тайпаның Бірінші сүйікті адамы. Оның ұлы – Чероки тайпасының Чикамауга фракциясының бірінші басшысы, Тартушы Каноэ. Аттакуллакулла «өте кішкентай бойлы, бірақ есейгендігімен, даналығымен және мейірімділігімен ерекше көзге түсетін адам» болды. Ол ағылшын тілін біраз білгенімен, еркін сөйлей алмады. Дегенмен, 1760-1770 жылдар аралығында ең дарынды Чероки ораторы болып саналды. Ол алғаш рет 1730 жылы тарихи жазбаларда пайда болды, ол ағылшын келісім комиссары Александр Камминг пен тағы алты Черокиді Англияға сүйемелдеген. Ол Ұлыбританиямен Черокилер арасындағы алғашқы келісімге қол қойғандардың бірі болды. 1750 жылдардың басында ораторлық шеберлігімен танымал болған Аттакуллакулла Чероки тайпаларының басты сөйлеушісі болып тағайындалды. 1750 және 1760 жылдары Аттакуллакулла Чероки дипломатиясына басымдық берді. Ол көбінесе британдықтарды қолдағанмен, білікті дипломат болды, әрқашан мәселелерді бейбіт жолмен шешуге үміттенді, бірақ Чероки халқының мүддесін қорғады.

Аттар

Өмірінің басында ол Онканаклеа деп танылды. Антрополог Джеймс Мунидің сөзіне қарағанда, Атақаллакулланың чероки есімі "еңкейген ағаш" деп аударылуы мүмкін, себебі "ада" сөзі "ағаш" дегенді білдіреді, ал "ғұлқалу" етістігі біреудің ұзын болуын, басқа нәрсеге сүйенуін білдіреді. Оның "Кішкентай шебер" деген аты, чероки есімінің ағылшын тіліндегі мағынасымен де, оның бойының кішкентай болуымен де байланысты болды. Табиғатты зерттеуші Уильям Бартрам басшыны "өте кішкентай, жіңішке және нәзік денелі адам" деп сипаттады. "Оның құлақтары кесіліп, күміспен әшекейленген, иығына дейін салбырап тұрды. Ол жайлы мінезді, зерек және қызық сөйлейтін адам еді".

Замандас Феликс Уокер Атақаллакулланы былай сипаттады: "Ақ шебер ағаштың әр түйіні мен қосылысын дұрыс жасағандай, ол да өз көзқарастарын елдің саяси жүйесінде орын-орнына қойып, үйлестіре білді". Ол үй салуда шебер болған.

Ерте өмір

Атакуллакулла қазіргі Шығыс Теннесси штатында, Оверхилл черокилерінің аумағында, 1700 жылдардың басында дүниеге келген деп есептеледі, бірақ нақты қашан екені белгісіз. Оның ұлы, "Үйдегі тасбақа", ол Солтүстіктегі Ниписсинг тайпасының, Алгонкин тілінде сөйлейтін, Супериор көлінің жанында дүниеге келгенін айтты. Ол нәресте кезінде ата-анасы қаза болған шабуыл кезінде тұтқындалып, Оверхилл аймағына оңтүстікке әкелінді, онда оны чероки отбасы асырап алды және чероки ретінде өсірді. Атакуллакулла өзінің еврей тегінен екеніне сенді. Ол өзінің туысы Оконостотаның қызы Нионн Оллиге үйленді. Ол қара нәсілді, француз тілінде сөйлейтін, Начес тайпасынан тұтқынға алынған, оны оның туысының әйелі асырап алған еді. Некеге рұқсат болды, өйткені олар әртүрлі рулардан еді; ол - қасқыр руы, ал ол - бояу руы. 1730 жылы Атакуллакулла Англияға сапар шеккен чероки басшыларының делегациясының құрамында болды. 1736 жылы ол Оверхилл тайпаларына елшілерді жіберген француздық ұсыныстарды қабылдамады. Үш-төрт жылдан кейін оны француздықтардың одақтастары болған Оттава тайпасы тұтқындады. Олар оны Квебекте 1748 жылға дейін тұтқында ұстады. Отанына оралғаннан кейін ол черокилердің жетекші дипломаттарының бірі және Оверхилл елді мекендерінің негізгі қаласы болған Чотаның Сүйікті адамының кеңесшісі болды.

Черокилер жауынгері

1750 жылдары Аттакуллақулла халқына тұрақты сауда тауарларын қамтамасыз етуге күш салды. Солтүстік Америкада француз және үнді соғысы басталғанда, чероки жауынгерлері Пенсильвания шебіне барып, француз және олардың үнді одақтастарының бекіністеріне қарсы британ әскери науқандарында қызмет етті. Вирджиния шекарашылары осы науқандардан кейін үйлеріне қайтып келе жатқанда бірнеше черокиді өлтірді. Аттакуллақулла Пенсильванияға, Уильямсбургке, содан кейін Чарльз Таунға сапар шегіп, шайқасқа қатысқаны үшін британдық сауда тауарларымен өтемақы алуға уәде алды. Бірақ бұл «қан төлеу» мәдени міндетін орындауды қалаған және әлеуметтік мәртебеге ұмтылған жас черокилерді қанағаттандыруға жеткіліксіз болды. 1758 және 1759 жылдары чероки жауынгерлері оңтүстік колониялық шепке шабуылдар жасады. Аттакуллақулла мәселенің шешілуіне үміттене отырып, француз Форт-Массиакына қарсы чероки соғыс отрядын басқарды және британдықтармен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге тырысты. Бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1759 жылдың соңында бірнеше чероки басшылары Шарлстонға барып, Оңтүстік Каролина билігімен бейбітшілік орнату үшін келіссөздер жүргізуге тырысты. Колониялық губернатор Уильям Генри Литтелтон делегаттарды кепілге алды, себебі черокилер ақ қоныс салушыларды өлтіргендерді ұстап беруге міндетті болды. 1700 адамнан тұратын жазалау күшін жинап, Литтелтон кепілдерді алып жүріп Принс-Джордж фортына аттанды және 1759 жылдың 9 желтоқсанында жетті. Аттакуллақулла келісімге қол қоюға мәжбүр болды, онда черокилер Форт-Принс-Джордж фортында қамауда ұсталған екі ондаған кепілді «кісі өлтірушілерді» ұстап беруге келісті. 1760 жылдың басында Аттакуллақулла кепілдерді босату үшін келіссөздер жүргізу үшін Форт-Принс-Джорджқа оралды, бірақ нәтиже болмады. Бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталғанда, Оконостота лейтенант Ричард Койтморды форттан алдап шығарды. Ол орманға тығылған чероки жауынгерлерін Койтморды атып өлтіруге итермеледі. Форттағы гарнизон кек қайтарды және қалған барлық чероки кепілдерін атқылады. Жауап ретінде черокилер оңтүстік шебіндегі елді мекендерге шабуыл жасады. Көптеген черокилер кепілдерді өлтіргені үшін Аттакуллақулланы кінәлады. Ол бейбітшілік орнатуға тырысқан кезде, 1760 жылы британдық және Оңтүстік Каролина әскерлері черокилердің Төменгі және Орта қалаларына басып кірді. Олар кері шегінуге мәжбүр болды, ал Оверхилл черокилері Форт-Лаудунды қоршап алды, 1760 жылдың тамызында оның тапсырылуын алды. Черокилер шығысқа қарай шегінгенде гарнизонның көп бөлігін өлтірді. Аттакуллақулла қайтадан бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ бұл 1761 жылға дейін мүмкін болмады, осы кезде британдық және Оңтүстік Каролина әскерлері Орта және Төменгі қалаларға қарсы жазалау экспедициясын жүргізді. Аттакуллақулла 1761 жылдың 18 желтоқсанында Чарльз Таунда бейбітшілік шартына қол қойды. Ол үйіне қайтып келе жатқанда ашулы шекарашылардан тоналып, зорлық көрді. 1760 жылдары ол батыс Каролина және Оверхилл аймағында ақ қоныс салуды тоқтату үшін бекер күш салды және Чарльз Таун мен Уильямсбургтегі отаршыл шенеуніктердің жиі қонағы болды.

In the 1750s, Attakullakulla worked to provide a steady supply of trade goods for his people. When the French and Indian War began in North America, Cherokee warriors traveled to the Pennsylvania frontier to serve in British military campaigns against French and their Native American allies' strongholds. Virginia frontiersmen killed some Cherokee on their way home after these campaigns. Attakullakulla journeyed to Pennsylvania, to Williamsburg, and then to Charles Town, securing the promise of British trade goods as compensation for participation in fighting. But this was not enough to satisfy young Cherokee who wished to honor their cultural obligation of "blood revenge" and sought social status. Throughout 1758 and 1759, Cherokee warriors launched retributive raids on the southern colonial frontier. Hoping that matters might be forgiven, Attakullakulla led a Cherokee war party against the French Fort Massiac, and tried to negotiate peace with the British. These efforts proved unsuccessful. In late 1759, some Cherokee leaders went to Charleston to try to negotiate with South Carolina authorities for peace. The colonial governor, William Henry Lyttelton, seized the delegates as hostages until the Cherokee surrendered those men responsible for killing white settlers. Having raised an expeditionary force of 1,700 men, Lyttelton set out for Fort Prince George, with the hostages in tow, and arrived on December 9, 1759. Attakullakulla was forced to sign a treaty agreeing that the Cherokee would deliver suspected "murderers" in exchange for the nearly two dozen hostages confined at Fort Prince George. Attakullakulla returned to Fort Prince George in early 1760 to negotiate for the release of the hostages, but to no avail. As peaceful negotiations failed, Oconostota lured Lt. Richard Coytmore out of the fort by waving a bridle over his head. He incited Cherokee warriors hiding in the woods to shoot and kill Coytmore. The garrison in the fort retaliated and executed all the remaining Cherokee hostages. In response, the Cherokee launched an offensive against settlements on the southern frontier. Many Cherokee blamed Attakullakulla for the murders of the hostages. While he worked to try to bring about peace, later in 1760, British and South Carolina troops invaded the Cherokee Lower Towns and Middle Towns. They were forced to retreat, and the Overhill Cherokee besieged Fort Loudoun, gaining its surrender in August 1760. The Cherokee killed many of the garrison as they retreated to the East. Attakullakulla again attempted to negotiate a peace, but this was not achieved until 1761, when the British and South Carolina military conducted a punitive expedition against the Middle and Lower Towns. Attakullakulla signed peace terms in Charles Town on December 18, 1761. He was robbed and harassed by angry frontiersmen on his journey home. Throughout the 1760s, he would work in vain to stall white settlement in the western Carolinas and Overhill Territory, and was a frequent guest of colonial officials in Charles Town and Williamsburg.

Дипломатиялық салымдар

1750-1760 жылдары Аттакуллакулла чероки дипломатиясына үстемдік етті. Ол көбінесе британдықтарды жақтағанмен, бірақ проблемаларды бейбіт жолмен шешуге ұмтылған, сонымен бірге чероки халқының мүддесін қорғай білген шебер дипломат болды. Коннекорт қайтыс болғаннан кейін, дипломат және бейбітшілік басшысы Аттакуллакулла мен соғыс басшысы Оконостота Чотада билікті бөлісті; олар чероки халқын бір буын бойы басқарды. Брод-Ривер шартында (1756) Аттакуллакулла чероки жерлерін британдықтарға беруге келісті, олардың орнына британдықтар чероки аумағында әйелдері мен балаларын қорғау үшін бекіністер салуға уәде берді, ал ерлер француз және үнді соғысында британдықтармен соғысып жатқанда. Ол британдықтарға берген уәделерін орындады, бірақ оның бұл әрекетіне басқа черокилер қарсылық көрсетті. Ол сондай-ақ, Оңтүстік Каролина және Вирджиния колонияларын бір-біріне қарсы қойып, өз халқы үшін әділ сауда жасауға қол жеткізді. Оңтүстік Каролинаның губернаторы Уильям Генри Литтлтон мен Аттакуллакулла қол қойған Бейбітшілік және достық шартында: «Осы провинцияның барлық поддандылары мен чероки деп аталатын үндістер ұлты арасында берік бейбітшілік пен достық орнатылады, және черокилер осы провинцияның барлық поддандыларымен бейбітшілік сақтайды» делінген. 1760 жылдың 2 маусымында ол бекіністен шығып, чероки кеңесінен қуылды. 1760 жылғы чероки соғысында жеңілгендердің немесе жеңімпаздардың арасында болудың саяси тұрғысынан дұрыс емес екенін сезініп, ол орманға көшіп кетті. 1761 жылдың маусымында генерал Джеффри Амхерст жіберген және полковник Джеймс Грант басқарған британдық экспедициясы Каролинадағы бірнеше чероки төменгі және орта қалаларын қиратты. Черокилер британдықтармен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу үшін Аттакуллакулланы кеңеске қайта шақырды. Аттакулла сонымен қатар Джон Стюарттың Оңтүстік үндістер ісі жөніндегі басқарушы болып тағайындалуына да әсер етті.

Отбасы және өлім

1750 жылдары чероки тайпасының басшысы Коннекотр (Ескі Хоп) оның анасының інісі болды. Аттакуллақулланың ұлы, Тартушы Кано, 1780 жылдары АҚШ-қа қарсы күреске жетекшілік етті. Оның қызы, Нэнси Уорд, «сүйікті әйел» атанды, ол соғыс тұтқындарын босату құқығына ие болды. Чероки тайпасы Форт-Лаудон бекінісіндегі гарнизонның көп бөлігін қырғаннан кейін, Аттакуллақулла капитан Джон Стюарттың, колониялық үкіметте Үндістер ісі жөніндегі басқарушының, өлімнен құтылғанын білді. Стюартты құтқару үшін Аттакуллақулла оны чероки тайпасынан тұтқынға алғандардан сатып алды. Стюартты сатып алу үшін Аттакуллақулла өз мылтығын, киімдерін және барлық мүлкін жұмсады. Осы әрекеттен кейін, чероки дәстүрі бойынша, Стюарт оның үлкен ағасы деп есептелді. Олардың өмір бойына созылған достығы ағылшыздарға тиімді болды. Капитан Стюарттың өміріне тағы да қауіп төнгенде, Форт-Джорджты азайтуға көмектесуден бас тартқаны үшін, Аттакуллақулла досын құтқаруға немесе тырысып өлуге бел буды. Ол тайпаластарына аң аулауға бара жатқанын және тұтқынды ет жеуге алып бара жатқанын айтты. Шекаралық елді мекендерге дейінгі қашықтық тым ұзақ болды. Бұл жорық чероки тайпасын қуатын адамдардың оларды жете алуына жол бермеу үшін қажет болды. Тоғыз күн мен тоғыз түн далада саяхаттағаннан кейін, олар шекараны қорғау үшін жіберілген күзетшілер тобымен кездесті, олар оларды қауіпсіздікпен елді мекендерге жеткізді. Аттакуллақулланың бірінші әйелі Нион Оллиден Ребекка «Никити» Карпентер есімді қызы және Лудон шайқасынан аман қалғандардың бірінен «Вена» деп аталған қызы болды. Аттакуллақулла 1777 және 1780 жылдар аралығында Солтүстік Каролинада, кейін Теннессиге айналатын аумақта қайтыс болды деп есептеледі. Оның орнын Чота тайпасының бірінші «сүйікті адамы» Оконостота басты.